วันนี้ (19 พ.ย.2569) การประชุม 3 ฝ่ายครั้งประวัติศาสตร์ระหว่าง โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ สี จิ้นผิง ผู้นำจีน และ วลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย ที่เมืองเซินเจิ้น อาจไม่ได้จบลงด้วยข้อตกลงครั้งใหญ่ตามที่หลายฝ่ายจับตา
แต่การที่ผู้นำทั้งสามมานั่งหารือร่วมกัน ก็ถือเป็นผลลัพธ์สำคัญในตัวเอง เพราะต่างฝ่ายต่างใช้เวทีนี้แสดงบทบาทและสร้างความได้เปรียบทางการเมืองระหว่างประเทศ
การประชุมใช้เวลาประมาณ 81 นาที จัดขึ้นที่บ้านพักรับรองของรัฐบาลจีน โดยผู้นำทั้งสามนั่งล้อมโต๊ะกลม และกล่าวถึงความรับผิดชอบร่วมกันในการรับมือกับสถานการณ์โลกที่ซับซ้อน
สี จิ้นผิง กล่าวว่าประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่า เมื่อมหาอำนาจอยู่ร่วมกันอย่างสันติ โลกก็มีความมั่นคง แต่เมื่อมหาอำนาจขัดแย้งกัน โลกจะเผชิญความวุ่นวาย ขณะที่ทรัมป์ระบุว่า การสร้างสันติภาพไม่อาจเกิดขึ้นได้จากการปฏิเสธโอกาสที่จะพบปะและพูดคุยกัน
ส่องหมากการเมืองโลก "3 มหาอำนาจ" เจรจา 81 นาที ใครได้-ใครเสีย ?
ปูตินได้กลับมายืนบนเวทีโลก
หนึ่งในผู้ที่ได้ประโยชน์จากการประชุมครั้งนี้อย่างชัดเจนคือ "ปูติน" เพราะเป็นโอกาสให้ผู้นำรัสเซียกลับมาปรากฏตัวบนเวทีการเมืองโลก เคียงข้างผู้นำมหาอำนาจ หลังถูกหลายประเทศโดดเดี่ยวจากกรณีรุกรานยูเครนเมื่อเกือบ 5 ปีก่อน การประชุมยังเปิดพื้นที่ให้ปูตินแสดงบทบาทในฐานะผู้นำที่มีส่วนกำหนดทิศทางความมั่นคงโลก แม้รัสเซียกำลังเผชิญสงครามที่ยืดเยื้อในยูเครน
อีกประเด็นที่ถูกจับตาคือแถลงการณ์ร่วมหลังการประชุม ซึ่งระบุว่าเอกสิทธิ์คุ้มกันเจ้าหน้าที่รัฐ เป็นเรื่องพื้นฐานที่มีความสำคัญ ถ้อยคำดังกล่าวมีนัยต่อปูติน เนื่องจากเขาเป็นบุคคลที่ศาลอาญาระหว่างประเทศออกหมายจับ ในข้อกล่าวหาอาชญากรรมสงคราม อย่างไรก็ตาม การระบุหลักการดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าการประชุมครั้งนี้ ทำให้สถานะทางกฎหมายของปูตินเปลี่ยนแปลงไป
สี ใช้เวทีนี้ยกระดับภาพลักษณ์จีน
สำหรับ สี จิ้นผิง การประชุมช่วยตอกย้ำภาพจีนในฐานะมหาอำนาจ ที่มีบทบาททางการทูตระดับโลก สามารถจัดเวทีให้ผู้นำสหรัฐฯ และรัสเซียมาร่วมหารือได้ แม้จีนกำลังเผชิญปัญหาเศรษฐกิจภายในประเทศก็ตาม
การพบกันครั้งนี้ ยังเป็นประโยชน์ต่อ สี ในแง่ภาพลักษณ์ เพราะสามารถแสดงให้เห็นว่า จีนมีสถานะทัดเทียมสหรัฐฯ ในเวทีระหว่างประเทศ โดยไม่จำเป็นต้องรับปากข้อตกลง ที่อาจสร้างข้อผูกพันหรือความยุ่งยากทางการเมือง โดยเฉพาะประเด็นสงครามยูเครน ซึ่งจีนไม่ต้องการให้ภาพการประชุมถูกมองว่าเป็นการแบ่งเขตอิทธิพล ระหว่างมหาอำนาจเหมือนการประชุมยัลตาในปี 1945
จีนยังได้ใช้โอกาสนี้ แสดงท่าทีสนับสนุนความร่วมมือและระบบพหุภาคี แทนการตัดสินอนาคตของประเทศ ที่กำลังทำสงครามโดยมหาอำนาจเพียงไม่กี่ประเทศ จังหวะดังกล่าวยังมีความสำคัญต่อ สี ก่อนการประชุมใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปีหน้า ซึ่งคาดว่าผู้นำจีนจะเดินหน้ารักษาตำแหน่งผู้นำต่อเป็นสมัยที่ 4
ส่องหมากการเมืองโลก "3 มหาอำนาจ" เจรจา 81 นาที ใครได้-ใครเสีย ?
ทรัมป์ ต้องการแสดงว่ายังมีอิทธิพล
ส่วนทรัมป์ การพบกับผู้นำจีนและรัสเซีย เป็นโอกาสแสดงให้เห็นว่าเขายังคงมีบทบาทบนเวทีโลก แม้เพิ่งเผชิญความพ่ายแพ้ของพรรครีพับลิกันในการเลือกตั้งกลางเทอม จนทำให้สถานะทางการเมืองภายในประเทศอ่อนแรงลง และเริ่มเข้าสู่ช่วงท้ายของวาระประธานาธิบดี
ทรัมป์พยายามสร้างความสัมพันธ์ส่วนตัวกับทั้งสีและปูติน มาตลอด 2 ปีที่ผ่านมา โดยใช้คำชื่นชมและเรียกผู้นำทั้งสองว่าเพื่อน หวังว่าความสัมพันธ์ส่วนตัวจะช่วยลดความขัดแย้งระหว่างประเทศได้ ก่อนการประชุมครั้งนี้ ทรัมป์ กล่าวกับ สี ว่า ตราบใดที่ทั้งสองยังเป็นผู้นำ ก็ไม่น่าจะมีปัญหาระหว่างกัน พร้อมระบุว่าผู้นำทั้งสองต่างชื่นชอบเขา
อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ส่วนตัว ไม่ได้ทำให้ปัญหาสำคัญคลี่คลายลงอย่างชัดเจน ทรัมป์ยังไม่สามารถผลักดันให้ปูตินยุติสงครามยูเครนได้ ขณะที่ข้อพิพาททางการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีน รวมถึงการส่งออกแร่หายาก ยังคงเป็นประเด็นขัดแย้ง นอกจากนี้ ทั้งจีนและรัสเซีย ยังให้ความช่วยเหลือและส่งมอบเทคโนโลยีแก่อิหร่าน ซึ่งเป็นอีกปัจจัยที่สร้างความไม่พอใจให้รัฐบาลสหรัฐฯ
สงครามยูเครนและอิหร่าน ยังเป็นโจทย์ใหญ่
สงครามในยูเครนและอิหร่านเป็นอีก 2 ประเด็น ที่ทรัมป์ต้องการหารือกับผู้นำทั้งสอง เพราะทั้งรัสเซียและจีนต่างมีความสัมพันธ์กับอิหร่าน ขณะที่สงครามทั้งสองแห่งยืดเยื้อนานกว่าที่คาดการณ์ไว้ ส่งผลให้ทรัพยากรทางทหารถูกใช้ไปจำนวนมาก และสร้างแรงกดดันต่อราคาสินค้าและพลังงานทั่วโลก
สงครามอิหร่าน กลายเป็นปัญหาทางการเมืองภายในสหรัฐฯ ด้วย หลังทรัมป์เคยประเมินว่า สงครามจะใช้เวลาประมาณ 6 สัปดาห์ แต่กลับยืดเยื้อและไม่เป็นที่นิยมในหมู่ประชาชน โดยทรัมป์ยอมรับเองว่าสถานการณ์ดังกล่าว มีส่วนทำให้พรรครีพับลิกันพ่ายแพ้ ในการเลือกตั้งกลางเทอม ขณะนี้ยังมีการพิจารณาทางเลือกทางทหาร เพื่อกลับมาโจมตีอิหร่านอย่างเข้มข้นอีกครั้ง
ส่วนสงครามยูเครน ก็ยังห่างไกลจากคำมั่นของทรัมป์ ที่เคยหาเสียงว่าจะยุติสงครามภายใน 24 ชั่วโมงหลังเข้ารับตำแหน่ง ซึ่งขณะนี้ล่าช้าจากกำหนดดังกล่าวไปแล้ว 667 วัน
แม้ทรัมป์หวังให้จีนและรัสเซีย ช่วยผลักดันการยุติสงคราม แต่ยังไม่มีความชัดเจนว่าทั้ง 2 ประเทศ จะให้ความร่วมมือมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อการประชุมครั้งนี้ ไม่มีตัวแทนจากยูเครนและอิหร่านเข้าร่วม จึงมีข้อจำกัดในการกำหนดแนวทางสันติภาพ ที่เกี่ยวข้องกับคู่ขัดแย้งโดยตรง
นอกจากนี้ นโยบายของทรัมป์ ยังมีความย้อนแย้งในบางประเด็น หลังรัฐบาลสหรัฐฯ ผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันดีเซลของรัสเซีย ที่เคยใช้ลงโทษกรณีรุกรานยูเครน เพื่อช่วยลดราคาพลังงานที่พุ่งสูงจากสงครามอิหร่าน ส่งผลให้รัสเซียมีโอกาสได้รับประโยชน์ ทางเศรษฐกิจจากสถานการณ์ดังกล่าว
การแข่งขัน AI และชิปขั้นสูง
อีกประเด็นที่สะท้อนความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ กับจีนคือ การแข่งขันด้านปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ซึ่งถูกจับตามองมากขึ้นก่อนทรัมป์เดินทางถึงเซินเจิ้น เมืองศูนย์กลางเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมชิปของจีน
ก่อนการเดินทาง ประเด็นอื้อฉาวที่เกี่ยวข้องกับ เจนเซน หวง อดีตCEO Nvidia และบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นสายลับของจีน กลายเป็นเรื่องที่บดบังการเยือนครั้งนี้ ขณะเดียวกัน สหรัฐฯ ยังเผชิญปัญหาระบบบริการออนไลน์ขัดข้องหลายครั้ง โดยบางกรณีมีสาเหตุมาจากการอัปเดตระบบ AI ทำให้เกิดความกังวลต่อความปลอดภัยและความเสถียรของเทคโนโลยี
ประเด็นดังกล่าว ยังสะท้อนความเห็นที่แตกต่างกันภายในรัฐบาลทรัมป์ เกี่ยวกับการควบคุมการส่งออกชิป AI ประสิทธิภาพสูงไปยังจีน เจ้าหน้าที่ฝ่ายที่มีท่าทีแข็งกร้าว ต้องการจำกัดการเข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงของจีน แต่ทรัมป์ไม่ต้องการใช้มาตรการที่อาจขัดขวางการพัฒนา AI
ทรัมป์กล่าวว่า สหรัฐฯ ไม่ต้องการทำลายศักยภาพมหาศาลของเทคโนโลยีนี้ และไม่สนับสนุนการกำกับดูแลในระดับโลกที่อาจจำกัดความก้าวหน้า อย่างไรก็ตาม เขายอมรับว่า AI มีทั้งด้านที่เป็นประโยชน์และความเสี่ยง จึงจำเป็นต้องบริหารจัดการอย่างระมัดระวัง
ประชุมครั้งประวัติศาสตร์ ที่ไม่มีคำตอบ
แม้การประชุมที่เซินเจิ้นจะถูกนำไปเปรียบเทียบกับการประชุมยัลตาในปี 1945 ซึ่งผู้นำสหรัฐฯ อังกฤษ และสหภาพโซเวียตร่วมกำหนดทิศทางยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่สถานการณ์ครั้งนี้แตกต่างออกไป เพราะไม่มีความคาดหวังสูงว่าจะเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่หรือมีการตกลงแบ่งเขตอิทธิพลระหว่างมหาอำนาจ
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงอาจมีความสำคัญ ในเชิงสัญลักษณ์และภาพลักษณ์ทางการเมือง มากกว่าข้อตกลงที่จับต้องได้ โดยปูตินได้กลับมาปรากฏตัวในเวทีระดับโลก สีได้แสดงบทบาทผู้จัดเวทีและผู้เล่นทางการทูต ส่วนทรัมป์ได้ยืนยันว่าตนยังสามารถเจรจากับผู้นำมหาอำนาจได้ แม้เผชิญแรงกดดันทางการเมืองในประเทศ
คำถามสำคัญหลังจากนี้จึงอยู่ที่ว่า ภาพความสัมพันธ์อันใกล้ชิดของผู้นำทั้งสาม จะเปลี่ยนเป็นความร่วมมือจริงได้หรือไม่ โดยเฉพาะการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ การยุติสงครามยูเครนและอิหร่าน ตลอดจนการแข่งขันด้าน AI ซึ่งล้วนเป็นประเด็นที่มีผลต่อความมั่นคงและดุลอำนาจของโลกในระยะยาว
อ่านข่าว :
ศาลโลกพิพากษา เมียนมาเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา
รัฐเร่งเจาะบ่อบาดาล 10 แห่ง เชียงใหม่-เชียงราย รับมือมลพิษแม่น้ำกก-สาย-รวก
