เส้นสาย ระบบอุปถัมภ์ "ก้าวข้ามอาวุโส" ความผิดพลาด "องค์กรตำรวจ"

ในที่สุดอดีตเด็กวัดโตนด “พล.ต.อ.สำราญ นวลมา” คนบ้านบางเก่า อ.ชะอำ จ.เพชรบุรี ก็ก้าวขึ้นมาเป็นเจ้าของรหัส “ผู้พิทักษ์ 1” ในตำแหน่ง ผบ.ตร.คนที่ 16 ตามโผ แม้จะมีลำดับอาวุโสอยู่ที่ 3 แต่กลับก้าวข้าม พล.ต.อ.นิรันดร เหลื่อมศรี และพล.ต.อ.ธัชชัย ปิตะนีละบุตร อาวุโสลำดับ 1 และ 2 มาได้ ถือเป็นความท้าทายในการทำงาน เพราะกว่าจะสิ้นสุดเส้นทางชีวิตราชการ ต้องใช้เวลานานถึง 7 ปี หรือในปี 2576

แม้ก่อนหน้านี้ พล.ต.ท.ไพศาล ลือสมบูรณ์ หรือ “ผู้การเต๋อ” อดีตจเรตำรวจ นรต.รุ่น 43 เพื่อนร่วมรุ่น พล.ต.อ.นิรันดร เหลื่อมศรี รอง ผบ.ตร.อาวุโสลำดับที่ 1 ใช้ชื่อ ไพศาล เต๋อ ลือสมบูรณ์ โพสต์เฟซบุ๊ก ระบุว่า ในเมื่อกลไกการประเมิน "ความสามารถ" ยังไม่โปร่งใสและตกอยู่ในมือระบบอุปถัมภ์ “อาวุโส” จึงกลายเป็นเกราะป้องกันสุดท้าย

การถกเถียงเรื่อง “อาวุโส” กับ “ความสามารถ” ในการแต่งตั้ง ผบ.ตร.ไม่ใช่การถกเถียงเชิงหลักการแบบสากลอีกต่อไป เพราะเมื่อนำไปใช้ในบริบทสังคมไทยที่มีระบบอุปถัมภ์ฝังลึก

คำว่า “ความสามารถ” มักถูกตีความอย่างยืดหยุ่นโดยผู้มีอำนาจ กลายเป็นช่องทางให้ผู้มีเส้นสายก้าวข้ามคนที่ทำงานซื่อตรงตามลำดับขั้น

ในเมื่อกลไกการประเมิน “ความสามารถ” ยังไม่โปร่งใสและตกอยู่ในมือระบบอุปถัมภ์ “อาวุโส” จึงกลายเป็นเกราะป้องกันสุดท้าย ที่ปกป้องกติกาไม่ให้ถูกบิดเบือน แม้จะไม่ได้การันตีว่าได้ผู้นำที่เก่งที่สุด แต่ก็ยังดีกว่าเปิดช่องให้ “ความสามารถ” ถูกใช้เป็นข้ออ้าง เปิดช่องทางพิเศษให้กับเด็กฝากได้ผ่านไปอย่างง่ายดาย และคล่องตัวสุด ๆ ไม่สะดุดหยุดขั้นตอนใด ๆ เลย

พล.ต.ท.ไพศาล ระบุอีกว่า “แม้ระบบอาวุโส” จะไม่มีกลไกวัดความคล่องตัว หรือพลังของผู้นำโดยตรง แต่นั่นไม่ได้หมายความว่า ผู้ที่ได้รับเลือกผ่านระบบนี้จะขาดคุณสมบัติดังกล่าวเสมอไป ในกรณีนี้ “ผู้ที่มีอาวุโสสูงสุด” ยังคงมีความคล่องตัวสูง ทั้งด้านร่างกายและการทำงาน จึงเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า อาวุโสกับความกระฉับกระเฉง สามารถอยู่ร่วมกันได้ในบุคคลเดียวกัน ไม่ใช่สิ่งที่ขัดแย้งกันเสมอไปตามที่มักถูกวิพากษ์วิจารณ์"

เป็นการตั้งข้อสังเกต ผ่านสื่อโซเชียลของอดีตนายตำรวจ ที่มีต่อตำแหน่ง ผบ.ตร.ซึ่งต้องใช้เกณฑ์ความรู้ ความสามารถและตำแหน่งอาวุโส ซึ่งเกิดขึ้นก่อนที่จะมีการพิจารณาคุณสมบัติผบ.ตร.

พ.ต.อ.วิรุตม์ ศิริสวัสดิบุตร เลขาธิการสถาบันเพื่อการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม (สป.ยธ.) ระบุว่า หากอดีตเด็กวัดโตนด “พล.ต.อ.สำราญ” มีอาวุโสลำดับ 1 คงไม่มีเหตุผลที่ต้องมานั่งวิจารณ์ แต่ประเด็นที่ตำรวจส่วนใหญ่อยากทราบเหตุผล แต่ไม่กล้าตั้งคำถาม คือผู้ที่มีอาวุโสอันดับ 1 และ 2 ไม่มีความรู้ความสามารถที่จะมานั่งในตำแหน่ง ผบ.ตร.นี้หรืออย่างไร

อาวุโสและความสามารถ เป็นเรื่องเดียวกัน แต่องค์กรตำรวจกลับมีหลักคิดวิปริต ให้แยกออกจากกัน ตามหลักการผู้ ที่ทำงานในลักษณะเดียวกันมานานกว่า ย่อมมีความรู้ความสามารถในงานนั้น ๆ มากกว่าคนที่ทำงานมาน้อยกว่า ...จริงๆ ในวงการตำรวจ อาจไม่ถือสาว่าจะข้ามอาวุโสหรือไม่ เพราะที่ผ่านมา ก็มีคนถูกข้ามกันมาเยอะจนชินแล้ว ซึ่งลึก ๆ มันกระทบในเชิงหลักการและจิตวิทยา ถือเป็นความผิดพลาดในระดับองค์กร

ปฏิเสธไม่ได้ว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นจากเครือข่าย "อุปถัมภ์และระบบเส้นสาย กลายเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่ทำให้องค์กรตำรวจมีปัญหาซ้อนทับมากมาย ทั้งในโครงสร้างการทำงานและระดับผู้ปฏิบัติการ นายตำรวจจำนวนมากที่ไร้เส้นสาย แม้จะมีความรู้ความสามารถ มีฝีมือ ไม่ได้รับการพิจารณาให้เติบโตในตำแหน่ง เนื่องจากผู้บังคับบัญชาไม่ได้ให้ความหมายกับระบบ “อาวุโส”

“ตลอดระยะเวลา 25 ปีที่ผ่านมา จะเห็นว่า การแต่งตั้งข้าราชการไม่ได้คำนึงถึงหลักการอาวุโสกันแล้ว ทุกกระทรวง ทบวงกรม เป็นอย่างนี้หมด เพราะฝ่ายการเมือง ใครที่มีฝ่ายมีอำนาจเข้ามา ก็อยากได้คนสนิทมารับใช้ เลยทำให้คนทำงานระดับอาวุโส อยู่ห่างเข้าไปอีก ดังนั้น การแต่งตั้งหรือจะโปรโมตใคร ขึ้นมา จึงไม่ควรเขียนว่าให้ ยึดหลักอาวุโส เพราะมันทำให้ตำรวจเสียความรู้สึก”

ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายไทย โดยเฉพาะพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ จะมีการกำหนดให้ใช้หลักอาวุโส และความรู้ความสามารถร่วมกันในการพิจารณาเลื่อนตำแหน่ง แต่ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในหลายหน่วยงานรัฐ ไม่เฉพาะองค์กรตำรวจมีการก้าวข้ามระบบอย่างต่อเนื่อง ยกเว้น 2 หน่วยงาน คือ ศาลและอัยการ ที่ยังยึดหลักการเดิม

ถามว่า สังคมและประชาชนจะได้อะไรจากการที่ผู้มีอำนาจอยู่ตำแหน่งในระยะเวลายาวนาน พ.ต.อ.วิรุตม์ ย้อนกลับว่า ประชาชนอาจไม่ได้สิ่งใด ทั้ง ๆ ที่ตามหลักการควรจะได้ สังคมที่ปลอดภัย ปราศจากการก่ออาชญากรรม ปัญหายาเสพติดลดลง สถานบันเทิงเถื่อน ถูกปราบ ไม่เกิดปัญหาไฟไหม้ผับ และมีผู้เสียชีวิตซ้ำซาก หากนายกรัฐมนตรีให้ความสนใจ ทุกปัญหาจะได้รับการแก้ไข ชาวบ้านก็ไม่ต้องไปออกทีวีร้องทุกข์ เพราะมีองค์กรตำรวจและผู้นำทำหน้าที่บำบัดทุกข์สุข

“แต่ประเด็นสำคัญในขณะนี้ คือ ตำรวจเป็นองค์กรที่ไร้การตรวจสอบและควบคุมจากภายนอก เพราะขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี หากตั้งเป้าหมายดูและทุกข์สุขชาวบ้าน ไม่ใช่ถูกใช้ให้ไปคุมคดี คดีนี้ ....ปัญหาที่เกิดขึ้นกับองค์กรตำรวจไกลเกินกว่าจะปฏิรูปได้แล้ว”

เลขาธิการฯ สป.ยธ. กล่าวว่า สำหรับ พล.ต.อ.สำราญ ในอดีตเคยเป็นทั้งรองและผู้บัญชาการตำรวจนครบาลมาก่อน ถึง 2 ปี เชื่อว่า ทราบปัญหาที่เกิดขึ้นดีว่าในเขตนครบาล กทม.มีปัญหาอะไรบ้าง เช่น แก้ปัญหายาเสพติด อาชญากรรม ธุรกิจผิดกฎหมาย เมื่อขึ้นมาเป็นผบ.ตร.จะแก้ไขอย่างไร และไม่ว่าใครจะก้าวขึ้นมาเป็น ผบ.ตร. สังคมก็ไม่ค่อยมีความหวังมากนัก

“ต้องไม่ลืมว่า ตำรวจที่ได้รับการโปรโมท ล้วนเป็นเด็กดีกันมาตลอด คำว่า เด็กดีกับตำรวจดี มีความหมายต่างกันมาก ตำรวจดีรักษากฎหมายได้ ทำงานตามหน้าที่ แต่เด็กดี คือรับใช้เขาสั่งอะไรมาก็ทำ ต้องเข้าใจว่า คนดี ตำรวจดี เด็กดี มันคนละเรื่องกัน การเติบโตในราชการส่วนใหญ่เป็นเด็กดี...นับจากนี้ หากหลักการแต่งตั้งข้ามอาวุโสได้รับการยอมรับ ก็จะส่งผลกระทบต่อระดับล่าง โดยไม่คำนึงถึงอาวุโส ผู้ที่มีประสบการณ์ในการทำงาน จะหายไปเลย เพราะระบบจะทำให้คน ทำงานจริง เบื่อและลาออกไปเอง”

ดังนั้น จึงไม่ต้องพูดถึงหลักคุณธรรม หรือหลักนิติธรรม เพราะไม่เคยมีอยู่จริง ส่วนผู้ที่ถูกผลักขึ้นมาก็ควรต้องย้อนถามตัวเองว่า ความสามารถของคุณวัดจากอะไร มีความรู้และเชี่ยวชาญจริง ๆ หรือมีคนดันขึ้นไป

อ่านข่าว

"ทรัมป์" ลั่น อิหร่านต้องรับผิดชอบ ปฏิบัติการกลุ่มฮูตี-สั่งโจมตีต่อเนื่อง

ส่งออกไทยทำสถิติใหม่โต 20.8% พาณิชย์เตือนครึ่งปีหลังส่งออกเริ่มชะลอ

ไทยรับมือภาษีสหรัฐฯ 12.5% เดินหน้าเจรจา ART เร่งออกมาตรการช่วยผู้ส่งออก