สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

06:33

เมื่อวันที่ 12 ส.ค.2569 ตามเวลาท้องถิ่นสหราชอาณาจักร ประชาชนนับล้านคนทั่วทวีปยุโรป สหราชอาณาจักร กรีนแลนด์ ไอซ์แลนด์ ตลอดจนพื้นที่บางส่วนของแคนาดาและแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือ ได้ร่วมกันเฝ้าสังเกตการณ์ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่และน่าประทับใจที่สุดของภูมิภาคในรอบเกือบ 30 ปี

ตามรายงานข้อมูลวงโคจรจากองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NASA) ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อดวงจันทร์โคจรเข้ามาอยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ในแนวเส้นตรงอย่างสมบูรณ์ ทอดเงาดำมืดของดวงจันทร์ลงมายังพื้นโลก และบดบังแสงอาทิตย์ที่เคยสว่างไสวให้มืดลงในทันตา

จุดเริ่มต้นของแนวคราสเต็มดวงเริ่มขึ้นตั้งแต่บริเวณไซบีเรียตอนเหนือของรัสเซีย ก่อนจะเคลื่อนตัวผ่านมหาสมุทรอาร์กติก ข้ามผ่านกรีนแลนด์ ไอซ์แลนด์ มหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ เข้าสู่ตอนเหนือของประเทศสเปน และปลายสุดทางตะวันออกเฉียงเหนือของโปรตุเกส ครอบคลุมพื้นที่อยู่อาศัยของประชาชนหลายสิบล้านคนในทวีปยุโรป

สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

"สเปน" สัมผัสนาทีประวัติศาสตร์ "สุริยุปราคาเต็มดวงยามอัสดง"

ในพื้นที่ที่อยู่ในแนวคราสเต็มดวง ซึ่งเป็นบริเวณที่กลางวันหมุนเปลี่ยนเป็นความมืดมิดชั่วขณะ ประชาชนในกรีนแลนด์และไอซ์แลนด์ได้สัมผัสช่วงเวลาคราสเต็มดวงนานที่สุดประมาณ 2 นาที 18 วินาที โดยในกรุงเรคยาวิก เมืองหลวงของไอซ์แลนด์ ท้องฟ้าเริ่มมืดมิดลงตั้งแต่เวลา 17.48 น. ตามเวลาท้องถิ่น หรือตรงกับเวลา 00.48 น. ของวันที่ 13 ส.ค. ตามเวลาประเทศไทย

ไฮไลต์สำคัญที่ถูกจับตามองมากที่สุดเกิดขึ้นที่ "ประเทศสเปน" เนื่องจากเป็นพื้นที่เดียวในยุโรปตะวันตกที่ได้เห็น "สุริยุปราคาเต็มดวงยามอัสดง" ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่ดวงอาทิตย์ถูกบดบังมิดดวงขณะกำลังตกลงสู่ขอบฟ้าตะวันตกพอดี โดยเมืองสำคัญอย่างเลออน บูร์โกส ซาราโกซา และวาเลนเซีย ต่างอยู่ในแนวคราสนี้ ที่เมืองวาเลนเซีย ปรากฏการณ์คราสเต็มดวงเริ่มขึ้นในเวลาประมาณ 20.32 น. ตามเวลาท้องถิ่น

ดร.ไรอัน เฟรนช์ นักฟิสิกส์ดาราศาสตร์สุริยะ อธิบายว่า แม้ช่วงเวลาที่มืดสนิทจะกินเวลาเพียงประมาณ 1 นาที 40 วินาทีในสเปน แต่ความงดงามของการมองเห็นดวงอาทิตย์ที่เป็นรูปเสี้ยวและรัศมีแสงสุดท้ายตกลงไปพร้อมกับขอบฟ้า ถือเป็นภาพทางดาราศาสตร์ที่ทรงคุณค่าและหาชมได้ยากยิ่งในรอบหลายทศวรรษ

สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

สหราชอาณาจักรบดบังมืด 95% ใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่ปี 2542

สำหรับพื้นที่นอกแนวคราสเต็มดวง ประชาชนจะมองเห็นเป็น "สุริยุปราคาบางส่วน" โดยระดับความมืดจะลดลงตามระยะห่างจากแนวหลัก ตัวอย่างเช่น ในนครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา มองเห็นดวงอาทิตย์ถูกบดบังเพียงร้อยละ 9 ในขณะที่ทวีปยุโรปส่วนใหญ่เห็นการบดบังมากกว่าร้อยละ 80-90

จุดที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งคือ สหราชอาณาจักร ซึ่งเผชิญกับสุริยุปราคาครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่ปี 2542 สถาบันวิจัยดาราศาสตร์รอยัลออบเซอวาโทรี กรีนิช (Royal Observatory Greenwich) ระบุว่า ปรากฏการณ์เริ่มขึ้นตั้งแต่เวลาประมาณ 18.17 น. ตามเวลาท้องถิ่น โดยในกรุงลอนดอน ดวงอาทิตย์ถูกบดบังไปราวร้อยละ 90 ขณะที่ทางตอนใต้ เช่น แคว้นคอร์นวอลล์ ดวงอาทิตย์ถูกบดบังสูงถึงร้อยละ 95 ทำให้บรรยากาศยามเย็นสว่างน้อยลงอย่างเห็นได้ชัดคล้ายช่วงพลบค่ำล่วงหน้า ท่ามกลางสภาพอากาศที่เป็นใจในหลายพื้นที่ทางตอนใต้ของอังกฤษ

แว่นตากรองแสงขาดตลาด นวัตกรรม D.I.Y. ช่วยรับชมปลอดภัย

ความสนใจของประชาชนที่ล้นทะลักส่งผลให้แว่นตาดูสุริยุปราคา ขายหมดจากร้านค้าและแพลตฟอร์มออนไลน์ทั่วสหราชอาณาจักรและยุโรปภายในเวลาอันรวดเร็ว ประชาชนจึงหันมาใช้ภูมิปัญญาประดิษฐ์อุปกรณ์รับชมทางอ้อมอย่างปลอดภัย

อุปกรณ์ยอดนิยม ได้แก่ การนำ "กระชอนตากอาหาร" หรือ "กระดาษเจาะรูเข็ม" และ "กล่องซีเรียล D.I.Y." มาทำหน้าที่เป็นโปรเจกเตอร์ฉายภาพสะท้อนของดวงอาทิตย์ลงบนกระดาษขาว ซึ่งช่วยให้สังเกตเห็นเว้าแหว่งของดวงอาทิตย์ได้อย่างชัดเจนโดยไม่ต้องจ้องมองดวงอาทิตย์โดยตรง

ผู้เชี่ยวชาญด้านสายตาและสมาคมดาราศาสตร์ทั่วโลกได้ออกแถลงการณ์เตือนอย่างเข้มงวดว่า ห้ามมองดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่า แว่นกันแดดทั่วไป หรือมองผ่านเลนส์กล้องถ่ายรูป กล้องโทรทรรศน์ และกล้องส่องทางไกลที่ไม่มีฟิลเตอร์กรองแสงเฉพาะสำหรับดวงอาทิตย์ อย่างเด็ดขาด เนื่องจากเลนส์จะรวมแสงอาทิตย์เข้าสู่เรตินาจนทำให้สูญเสียการมองเห็นหรือตาบอดอย่างถาวรได้ทันที

สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

เปิดฉาก "ยุคทองแห่งสุริยุปราคา"

ในช่วงไม่กี่วินาทีก่อนและหลังการบดบังเต็มดวง ผู้สังเกตการณ์ในสเปนและไอซ์แลนด์ได้มีโอกาสเห็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์อันโดดเด่น เช่น "ลูกปัดเบลีย์" (Baily's beads) ซึ่งเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ เรียงตัวตามขอบของดวงจันทร์ เกิดจากแสงอาทิตย์ลอดผ่านหุบเขาและแอ่งกระทะบนพื้นผิวดวงจันทร์

สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

ตามด้วยปรากฏการณ์ "วงแหวนเพชร" (Diamond Ring) ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเหลือแสงอาทิตย์เพียงจุดเดียวส่องสว่างเปล่งประกายคล้ายเพชรเม็ดโตบนวงแหวน ก่อนที่ท้องฟ้าจะมืดมิดจนเผยให้เห็น "ชั้นบรรยากาศคอโรนา" (Corona) หรือบรรยากาศชั้นนอกสุดของดวงอาทิตย์ที่เป็นออร่าแสงสีขาวนวลล้อมรอบเงามืด

สุริยุปราคาเต็มดวง ตรึงสายตานับล้านทั่วสหราชอาณาจักร-ยุโรป

นักวิทยาศาสตร์อธิบายเพิ่มเติมว่า ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นได้จากความประจวบเหมาะอันอัศจรรย์ทางฟิสิกส์ แม้ดวงอาทิตย์จะมีเส้นผ่านศูนย์กลางใหญ่กว่าดวงจันทร์ถึงประมาณ 400 เท่า แต่ดวงอาทิตย์ก็อยู่ห่างจากโลกมากกว่าดวงจันทร์ประมาณ 400 เท่าเช่นเดียวกัน ทำให้เมื่อมองจากพื้นโลก ทั้ง 2 วัตถุจึงมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าเท่ากันพอดี

เหตุการณ์ในครั้งนี้นับเป็นจุดเริ่มต้นอย่างเป็นทางการของ "ยุคทองแห่งสุริยุปราคาเต็มดวงในยุโรป" ระหว่างปี พ.ศ. 2569–2571 ซึ่งจะมีปรากฏการณ์สุริยุปราคาเกิดขึ้นต่อเนื่องดังนี้ :

2 ส.ค.2570 : สุริยุปราคาเต็มดวง พาดผ่านตอนใต้ของสเปน แอฟริกาเหนือ และตะวันออกกลาง (ระยะเวลาคราสเต็มดวงยาวนานถึง 6 นาที 23 วินาที)
26 ม.ค.2571 : สุริยุปราคาวงแหวน (Annular Eclipse) พาดผ่านโปรตุเกสและสเปน

สำหรับประชาชนในสหราชอาณาจักร หากพลาดโอกาสในครั้งนี้ จำเป็นต้องรอคอยอีกยาวนานถึง 64 ปี โดยสุริยุปราคาเต็มดวงครั้งถัดไปที่จะพาดผ่านสหราชอาณาจักรจะเกิดขึ้นในวันที่ 23 ก.ย.2633