วันที่ 16 ก.ย.2569 นายสนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ โพสต์ข้อความในเฟซบุ๊ก วิเคราะห์สถานการณ์สภาพอากาศที่มีฝนตกหนักในช่วงระหว่างวันที่ 17-20 ก.ย.2569 โดยระบุว่า ประเทศไทยมีฝนตกหนัก มาจากร่องมรสุมที่พาดผ่าน หลังจากนี้ความแห้งแล้งจะตามมา
โดยสรุปให้เห็นภาพ ร่องมรสุมเปรียบเสมือน "สายพานผลิตฝนขนาดใหญ่" ที่จะเลื่อนมาวางแปะอยู่บนประเทศไทยตามฤดูกาล เมื่อลมชื้นจากทะเลวิ่งเข้ามาเจอกับร่องนี้ ก็จะถูกปั๊มขึ้นไปกลายเป็นฝนตกลงมาอย่างหนัก
เนื่องจากปัจจุบันโลกเผชิญกับภาวะโลกร้อนและโลกเดือดทำให้อุณหภูมิของมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศสูงขึ้นผิดปกติ ชั้นบรรยากาศที่ร้อนขึ้นจะสามารถกักเก็บความชื้นและไอน้ำได้มากกว่าเดิม ส่งผลให้เมื่อมีระบบอากาศมากระตุ้น ฝนที่ตกจึงกลายเป็นฝนตกหนักรุนแรงในลักษณะสภาพอากาศสุดขั้วหรือ Extreme Weather แม้ว่าจะอยู่ในช่วงเอลนีโญก็ตาม
แม้ว่าภาพรวมของเอลนีโญจะกดดันไม่ให้เกิดฝน แต่ร่องมรสุมที่พาดผ่านประเทศไทยในระยะสั้นที่ทรงพลังสามารถเอาชนะอิทธิพลของเอลนีโญได้ชั่วคราว
หลังจากนี้ในช่วงเดือน ต.ค.-ธ.ค.2569 สัญญาณความแห้งแล้งจะชัดเจนมากขึ้น ภาคเหนือและภาคกลางจะเผชิญภาวะฝนน้อยอย่างน่าใจหาย ส่งผลกระทบต่อปริมาณน้ำต้นทุนในเขื่อนกักเก็บน้ำ ผลกระทบจะลากยาวข้ามปีไปถึงฤดูร้อนปีหน้าประเทศไทยอาจจะเผชิญกับสภาพอากาศที่ร้อนจัดกว่าปกติ ดัชนีความร้อน (Heat Index) อาจพุ่งสูงถึง 40-50 องศาเซลเซียส ควบคู่ไปกับปัญหาวิกฤตภัยแล้ง ไฟป่าและฝุ่น PM 2.5 ด้วย
สำหรับร่องมรสุมที่พาดผ่านประเทศไทย คือ ปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยา ที่เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ประเทศไทยมีฝนตกชุกหนาแน่นและเกิดฝนตกหนักถึงหนักมากในแต่ละปี กลไกที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์นี้สามารถอธิบายให้เข้า ใจได้ง่าย ๆ ดังนี้
1. ร่องมรสุม คืออะไร?
ร่องมรสุม (Monsoon Trough) หรือที่นักอุตุนิยมวิทยาเรียกว่า "ร่องความกดอากาศต่ำ"คือ แนวแกนของพื้นที่ที่มีความกดอากาศต่ำมารวมตัวกันบริเวณนี้ซึ่งเป็นจุดที่ลมสินค้า(Trade Winds) จากสองซีกโลกวิ่งมาชนกัน (ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ) เมื่อลมวิ่งมาชนกัน อากาศจะไม่มีทางไป จึงต้องยกตัวขึ้นสู่อากาศก่อตัวเป็นเมฆฝนขนาดใหญ่จำนวนมากตลอดแนวร่อง
2. ทำไมถึงมาพาดผ่านประเทศไทย? สาเหตุหลักเกิดจากการเอียงของแกนโลกและการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ซึ่งทำให้ตำแหน่งที่แสงแดดตกกระทบ ตั้งฉากกับผิวโลกเปลี่ยนไปในแต่ละช่วงเวลาของปี
- ช่วงกลางปี (พฤษภาคม - ตุลาคม) ซีกโลกเหนือจะหันเข้าหาดวงอาทิตย์ ทำให้อุณหภูมิบนภาคพื้นทวีปเอเชียร้อนจัด อากาศร้อนจะลอยตัวสูงขึ้นเกิดเป็นแนวความกดอากาศต่ำ
- การขยับของร่องแนวความกดอากาศต่ำนี้ จะขยับเลื่อนขึ้นลงตามการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ โดยในช่วงฤดูฝน ร่องนี้จะเลื่อนขึ้นมาพาดผ่านภาคใต้ ภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคเหนือ /อีสาน ของประเทศไทยพอดี
3.ผลกระทบเมื่อร่องมรสุมพาดผ่านประเทศไทยเมื่อร่องมรสุมนี้เลื่อนลงมาสถิตหรือพาดผ่านประเทศไทย จะเกิดสิ่งเหล่านี้ขึ้น
- ฝนตกหนักต่อเนื่อง บริเวณที่แนวร่องพาดผ่านตรงๆ จะเกิดเมฆมาก และ มีฝนตกชุกหนาแน่น แช่อยู่เป็นเวลานานหลายวัน
- ความเสี่ยงน้ำท่วม เป็นช่วงที่เสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วมฉับพลัน อาจมีน้ำป่าไหลหลากและน้ำล้นตลิ่งมากที่สุด เนื่องจากปริมาณน้ำฝนจะสะสมอย่างรวดเร็ว
อ่านข่าว :
เนปาลเตรียมฟื้นประเทศหลังมหาอุทกภัย คาดค่าฟื้นฟูทะลุ 5 พันล้านดอลลาร์
UN เตือนสะเทือนทั้งโลก "ซูเปอร์เอลนีโญ" 2570 ร้อนสุดขั้ว-ทะเลเดือด