"ธรรมนูญ" กางงานวิจัย โต้ EHIA "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด"

ถ้าเกิดอ่างเก็บน้ำขึ้นจริง น้ำจะไม่ท่วมช้าง แต่ท่วมที่อยู่เขา เรามีโมเดลคาดการณ์ว่าช้างจะเดินลงด้านล่าง แถว อ.เมืองจันทบุรี มีโซนหย่อมป่าตรงชายขอบ อุทยานฯ น้ำตกพลิ้ว ช่วงกลางคืนหรือตกบ่าย ช้างจะหากินตามสวนผลไม้ชาวบ้าน

ธรรมนูญ เต็มไชย หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จ.เพชรบุรี สะท้อนข้อกังวลต่อโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จ.จันทบุรี ผ่านเวทีงานเสวนา 36 ปีรำลึกสืบนาคะเสถียร กับคำถามบนเวที "ถ้าเราเปลี่ยนบ้าน ช้างจะไปไหน?" ซึ่งโครงการดังกล่าว ทำให้เกิดน้ำท่วมพื้นที่อุทยานฯ เขาสิบห้าชั้น 7,503 ไร่ และป่าสงวนแห่งชาติป่าขุนซ่อง 7,097 ไร่

หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ มองว่า ปัจจุบันมีอ่างเก็บเก็บน้ำในพื้นที่แก่งหางแมว ทั้งอ่างเก็บน้ำคลองประแกด อ่างเก็บน้ำคลองหางแมว และอ่างเก็บน้ำคลองพะวาใหญ่ หากใช้เพื่อเกษตรกรก็น่าจะเพียงพอแล้ว เพราะที่อยู่อาศัย "ช้างป่าโขลงใหญ่" อย่างน้อย 70 ตัว เป็นหัวใจของอุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้น ลักษณะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบแล้ง การสำรวจพบพืชอาหารช้างถึง 182 ชนิด 135 สกุล 54 วงศ์ ทั้งดงกะพ้อ และพืชหายากอย่างกล้วยหมูสังสีนวล ดึงช้างอยู่ในป่าสมบูรณ์

สอดคล้องกับข้อมูลปีงบประมาณ 2568 - ก.ค.2569 ตัวเลขการจ่ายเงินค่าช่วยเยียวยาความเสียหายจากช้างป่า ในพื้นที่ภาคตะวันออก พบว่าอุทยานฯ เขาสิบห้าชั้น อยู่ลำดับสุดท้าย จ่ายเงินเยียวยารวม 20,000 บาท ส่วนเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน จ่ายเยียวยาสูงสุด 35.8 ล้านบาท รองลงมาเป็นอุทยานฯ เขาคิชฌกูฏ 4.5 ล้านบาท และอุทยานฯ เขาชะเมา-เขาวง 3.2 ล้านบาท

ภายหลังคณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติอนุมัติให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมชลประทาน ดำเนินโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ความจุ 99.50 ล้าน ลบ.ม. กรอบวงเงินงบประมาณ 7,200 ล้านบาท ขณะนี้อยู่ระหว่างกระบวนการหารือของกรมชลประทาน และกรมอุทยานฯ เพื่อกำหนดมาตรการลดผลกระทบ

ธรรมนูญ มองว่า หากยังยืนยันจะดำเนินโครงการฯ ตามเดิม ผลกระทบจะเกินแก้ไข เพราะรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) ไม่ได้ศึกษาว่าน้ำท่วมแล้ว "ช้าง" จะไปอยู่จุดใด พร้อมตั้งคำถามว่าจะเคลื่อนย้ายช้างป่าถึง 70 ตัวได้อย่างไร และพื้นที่อนุรักษ์ใดบ้าง จะรับช้างกลุ่มนี้

การเอาช้างจากที่หนึ่ง ไปไว้อีกที่หนึ่ง คิดหรือว่าเขาจะอยู่ ไม่มีทาง ยังไงเขาก็หาทางเดินกลับมาที่เดิม ระหว่างทางคือการเรียนรู้พื้นที่หากินใหม่ ๆ ในที่ชาวบ้าน ปัญหาก็จะตามมาเป็นลูกโซ่

ส่วนมาตรการ "ปลูกป่าทดแทน" จะปลูกที่ไหน เพราะกรมอุทยานฯ ยืนยันว่า ไม่มีพื้นที่ปลูก พร้อมเรียกร้องให้เปิดข้อมูลว่า อ่างเก็บน้ำที่สร้างไปแล้ว ได้ปลูกป่าทดแทนที่ใดบ้าง สภาพต้นไม้โตขึ้นหรือไม่ และฟื้นคืนระบบนิเวศเดิมที่เสียไปได้หรือไม่ เพราะระบบนิเวศ เป็นสิ่งที่เลียนแบบไม่ได้ สวนป่าหรือต้นไม้แบบสวนสาธารณะ ไม่ใช่ระบบนิเวศที่สัตว์ป่าอยู่อาศัยได้

EHIA ที่บิดเบี้ยวถูกพูดมาหลายโครงการแล้ว อยู่ที่ว่าเราจริงใจในการแก้ปัญหากระบวนการนี้หรือยัง เพราะสุดท้ายก็มีการเมือง หรือผู้มีอำนาจบีบให้ทำโครงการจนได้

หัวหน้าศูนย์วิจัยฯ มองว่า การแก้กระบวนการจัดทำ EHIA ด้วยการใช้ข้อมูลที่เป็นกลาง จะช่วยลดความแตกแยกในสังคมได้ เพราะที่ผ่านมาเจ้าของโครงการ จ้างบริษัทมาศึกษาเอง พร้อมตั้งคำถามว่า เคยเห็น EHIA เล่มไหนบ้าง ที่ระบุว่าก่อสร้างไม่ได้

ไม่ต่างจากโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จากประสบการณ์การทำงานวิจัยมาหลายแห่ง ทั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด กลุ่มป่าแก่งกระจาน กลุ่มป่าตะวันออก เขาชะเมาฯ เขาสิบห้าชั้น "ธรรมนูญ" มองจุดบิดเบี้ยวของ EHIA ตั้งแต่เริ่มต้นวางแปลงสำรวจ 1,202 แปลง ใช้เวลาเพียง 8 วัน การจำแนกสังคมพืชผิดจากหลักวิชาการ จากป่าดิบแล้ง แต่ระบุเป็นป่าเบญจพรรณ รวมทั้งปริมาณไม้

ข้อมูลช้างที่เราสำรวจมาเป็นปี เทียบกับเล่ม EHIA ทำไมเส้นเดินไม่เหมือนกัน ไม่มีความใกล้เคียงกันด้วยซ้ำ

อีกทั้งแนวสำรวจสัตว์ป่า เป็นแนวชักลากไม้เก่าที่ปัจจุบันเจ้าหน้าที่ใช้เป็นเส้นทางลาดตระเวน หรือบางเส้นไม่ได้ใช้งาน โดยเป็นเส้นเดินหลัก ไม่พบร่องรอยคนเดินเข้าไปในเส้นทางย่อย ขณะที่รายงาน EHIA ฉบับแก้ไข จุดที่ระบุว่าเข้าสำรวจ ก็เป็นคนละเส้นกับทางเดินช้าง

ผมและคนที่ทำเรื่องข้อมูล ประเมินแล้วว่าไม่มีทางลดผลกระทบ มีแต่จะตามแก้กันอย่างไร ปัญหาช้างแก้มา 20-30 ปีแล้วยังทำไม่ได้ ทั้งที่ข้อแรกแค่ต้องรักษาที่อยู่ช้างให้ได้ก่อน เพราะเซฟบ้านของช้าง เท่ากับเซฟชีวิตและทรัพย์สินประชาชน

อ่านข่าว :

คัดค้านสร้าง "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด" กังวลผลกระทบป่า

มูลนิธิสืบฯ จ่อยื่นศาลปกครองอีกรอบ ฟ้องเพิกถอน EHIA อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด

ครม.อนุมัติโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด วงเงิน 7,200 ล้านบาท