“น้ำสายขุ่น” เปลี่ยนชีวิต หลังน้ำท่วมใหญ่ปี 67 และวิกฤตสารพิษข้ามพรมแดน

ครั้งนี้ทีมข่าวกลับมาพูดคุยกับกัญญาอีกครั้ง ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำสายที่วันนี้ไม่ได้มีเพียงความเสียหายจากน้ำท่วม แต่ยังมีวิกฤตสารพิษปนเปื้อนเข้ามาซ้ำเติมชีวิตของคนริมแม่น้ำ

แม่น้ำสายนี้เป็นเส้นแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศไทยกับเมียนมา และเป็นแม่น้ำสายหลักที่ชาวบ้านใช้สัญจรไปมา ทั้งการใช้เรือ การใช้แพ รวมถึงการล่องแพไม้ไผ่ นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งน้ำที่ใช้ในการอุปโภคบริโภค ไม่ว่าจะเป็นการอาบน้ำ ซักผ้า หรือใช้ในชีวิตประจำวัน

นี่คือแม่น้ำสายในความทรงจำของกัญญา และอาจกำลังกลายเป็นภาพในอดีต เพราะหลังน้ำท่วมใหญ่ แม่น้ำสายแทบไม่เคยกลับมาใสสะอาดเหมือนเดิม

กัญญา เล่าว่า ในอดีตช่วงฤดูหนาวน้ำจะใสมาก ส่วนฤดูฝนอาจมีความขุ่นบ้างเล็กน้อย แต่ไม่มากนัก กระทั่งช่วงปี 2565–2567 เริ่มสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำอย่างชัดเจน

เดิมเมื่อน้ำท่วม น้ำจะพัดพาสิ่งต่าง ๆ ลงไปอย่างรวดเร็ว เมื่อน้ำลดก็จะแห้งและกลับคืนสู่สภาพเดิม แต่ตั้งแต่ปี 2565 เป็นต้นมา หลังน้ำลดกลับมีตะกอนดินสะสมอยู่เป็นจำนวนมาก จนต้องจ้างคนมาขุดลอกทำความสะอาด

หลังจากนั้นแม่น้ำก็เริ่มขุ่นขึ้นเรื่อย ๆ จนกลายเป็นสีแดงขุ่นแทบทุกวัน

จากเดิมที่เคยนั่งอยู่บริเวณศาลาริมน้ำและมองเห็นปลาแหวกว่ายอยู่ใต้น้ำได้อย่างชัดเจน แต่ปัจจุบันกลับไม่สามารถมองเห็นสิ่งที่อยู่ใต้น้ำได้อีกแล้ว สีของแม่น้ำที่เปลี่ยนไปกลายเป็นภาพที่ชาวบ้านเริ่มคุ้นชิน ทั้งที่ครั้งหนึ่งแม่น้ำสายเคยใสสะอาดมาก

ตอนแรกเราก็เข้าใจว่าอาจเกิดจากการตัดต้นไม้บริเวณต้นน้ำ หรือการก่อสร้างบ้านเรือน แต่ไม่เคยคิดเลยว่าจะมีสารพิษปนเปื้อนอยู่ในแม่น้ำ จนกระทั่งมีการเข้ามาตรวจสอบและแจ้งว่าพบสารพิษ จึงเริ่มรู้สึกตกใจและตั้งคำถามว่า เราอยู่ตรงนี้มาตลอด แล้วได้รับผลกระทบมาตั้งแต่เมื่อไหร่โดยที่ไม่รู้ตัว

แม้จะสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของสีแม่น้ำมาโดยตลอด แต่กัญญาไม่เคยรู้มาก่อนว่าภายในน้ำอาจมีสารพิษปนเปื้อนอยู่ด้วย จากเดิมที่เคยใช้น้ำได้ตามปกติ กลับต้องเริ่มตั้งคำถามถึงความปลอดภัยว่า ยังสามารถใช้น้ำจากแม่น้ำสายได้เหมือนเดิมหรือไม่

ขณะที่ในอดีตชาวบ้านทั้งฝั่งไทยและเมียนมายังออกหาปลากันเป็นประจำ แต่ช่วงหลังแทบไม่ค่อยเห็นภาพเหล่านั้นอีกแล้ว สะท้อนถึงความเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำที่ทำให้ผู้คนเริ่มถอยห่างจากสายน้ำที่เคยผูกพัน

กัญญา บอกว่า ในฐานะประชาชนคนหนึ่ง เธอเป็นผู้ได้รับผลกระทบโดยตรง โดยเฉพาะคนที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำ ซึ่งต้องเผชิญผลกระทบในหลายด้าน ทั้งสุขภาพร่างกายและการดำเนินชีวิต

ขณะนี้เธอกำลังคิดหาทางเริ่มต้นธุรกิจใหม่อีกครั้ง หลังจากครั้งก่อนต้องสูญเสียทุกอย่างจากเหตุการณ์น้ำท่วม แต่เมื่อเกิดปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำ ก็ยิ่งทำให้เกิดความกังวลมากขึ้น

แม้แต่การเปิดร้านขายกับข้าวหรืออาหารเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็ยังต้องคิดหนัก เพราะหากร้านตั้งอยู่ริมแม่น้ำ ลูกค้าอาจกังวลเรื่องสารพิษและความปลอดภัยของอาหาร จนไม่กล้าเข้ามาใช้บริการ

เรื่องนี้ส่งผลกระทบต่อการท่องเที่ยวอย่างแน่นอน เพราะปัจจุบันแทบไม่มีนักท่องเที่ยวเข้ามาเลย นอกจากนั้นยังมีเรื่องสุขภาพที่น่าเป็นห่วง โดยเฉพาะคนที่มีโรคประจำตัว เพราะสารพิษอยู่ใกล้ตัวเรามาก จนทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัยในการใช้ชีวิต

กัญญา อยากฝากถึงรัฐบาลไทยและรัฐบาลเมียนมา ให้ร่วมมือกันหาทางแก้ไขปัญหา รวมถึงหยุดกิจกรรมเหมืองแร่ที่เป็นต้นเหตุของผลกระทบ เพราะขณะนี้ชาวบ้านได้รับความเดือดร้อนอย่างหนัก จนแทบไม่สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ

คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้มานาน 30–40 ปี อาจไม่เหลืออะไรไว้ให้ลูกหลานเลย เพราะปัญหาที่เกิดขึ้นรุนแรงมากจนไม่สามารถเริ่มต้นชีวิตหรือสร้างอนาคตใหม่ได้

นอกจากนี้ ยังอยากให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหันมาให้ความสำคัญกับปัญหานี้อย่างจริงจัง มองว่าเป็นปัญหาใหญ่ที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่ายในการแก้ไข เพื่อไม่ให้ชาวบ้านต้องเผชิญกับผลกระทบเช่นนี้ต่อไป

เพราะเพียงแค่เหตุการณ์น้ำท่วมที่ผ่านมา ชาวบ้านก็เหน็ดเหนื่อยและต้องใช้เวลาฟื้นฟูชีวิตอย่างมากแล้ว หากต้องมาเผชิญกับปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำซ้ำอีก ก็แทบไม่เหลือโอกาสให้เริ่มต้นชีวิตใหม่

นี่คือเสียงสะท้อนจากคนแม่สายคนหนึ่ง ที่เคยเผชิญวิกฤตน้ำท่วมใหญ่ในปี 2567 และวันนี้ยังต้องเผชิญกับอีกวิกฤตหนึ่งที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า กับปัญหา "สารพิษข้ามพรมแดน" ที่กำลังเปลี่ยนแปลงชีวิตผู้คนริมแม่น้ำสาย (อีกครั้ง)

เรื่อง : โกวิทย์ บุญธรรม

ภาพ : กวิภัฎ จำปาทิพย์