ชาวแม่สาย ยื่นหนังสือเร่งรัฐบาลไทย-เมียนมาแก้ "เหมืองแร่" ต้นเหตุสารพิษข้ามแดน

ขณะที่นักวิชาการเสนอให้ไทย-เมียนมาตรวจคุณภาพน้ำร่วมกัน และใช้มาตรการทางการค้าควบคุมการนำเข้าแร่จากเมียนมา ย้ำแก้ปัญหาต้องแก้ที่ต้นเหตุเหมืองแร่ในเมียนมา

วันนี้ (11 พ.ย.69) เครือข่ายภาคประชาชนและเครือข่ายเกษตรกร ในอ.แม่สาย จ.เชียงราย ได้ยื่นหนังสือข้อเรียกร้องต่อรัฐบาล ผ่านนายวรายุทธ ค่อมบุญ นายอำเภอแม่สาย เพื่อให้เร่งแก้ไขปัญหาผลกระทบจากการปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำสาย ซึ่งตอนนี้ส่งผลต่อการใช้น้ำประปาของประชาชน และมีความกังวลของภาคการเกษตร ว่าน้ำจะปนเปื้อนสารพิษหรือไม่

ชาวแม่สาย ยื่นหนังสือเร่งรัฐบาลไทย-เมียนมาแก้ "เหมืองแร่" ต้นเหตุสารพิษข้ามแดน

นายประจักร์ เครือศรี ตัวแทนชุมชนสายลมจอย -ถ้ำผาจม กล่าวว่า ข้อเรียกร้องสำคัญคือ ต้องการให้นายกรัฐมนตรีพร้อมคณะลงพื้นที่ อ.แม่สาย เพื่อรับฟังข้อเท็จจริงและผลกระทบจากประชาชนโดยตรง พร้อมขอให้รัฐบาลเร่งสนับสนุนหน่วยผลิตน้ำดื่ม และนำรถผลิตน้ำประปาเคลื่อนที่ของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเข้ามาช่วยเหลือ เพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดสำหรับอุปโภคบริโภค

ประจักร์ เครือศรี ตัวแทนชุมชนสายลมจอย-ถ้ำผาจม

นายประจักษ์ยังตั้งข้อสังเกตว่า การทำเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำอาจทำให้ตะกอนดินและทรายสะสมในลำน้ำ เกิดการตื้นเขินและเปลี่ยนแปลงสภาพทางน้ำ ซึ่งอาจเพิ่มความรุนแรงของปัญหาน้ำท่วมใหญ่ในปี 2567 โดยเห็นว่ารัฐบาลต้องให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาเหมืองแร่และผลกระทบข้ามพรมแดน ควบคู่กับการแก้ปัญหาน้ำปนเปื้อนและการป้องกันน้ำท่วม

ด้านนายทองคำ อินพรม กลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำจากแม่น้ำสาย กล่าวว่า เกษตรกรยังกังวลว่าสารพิษในแม่น้ำสายอาจส่งผลกระทบต่อผลผลิตทางการเกษตร โดยเฉพาะข้าว เนื่องจากชาวนาต้องใช้น้ำในการเพาะปลูกและสัมผัสน้ำโดยตรง จึงไม่มั่นใจว่าข้าวที่ปลูกและบริโภคในพื้นที่ รวมถึงผลผลิตที่ส่งจำหน่าย จะมีสารพิษตกค้างหรือไม่ และอาจส่งผลต่อสุขภาพในระยะยาว

หากตรวจพบสารพิษในผลผลิตจนไม่สามารถจำหน่ายได้ จะกระทบต่อรายได้และอาชีพเกษตรกรอย่างมาก จึงต้องการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่ตรวจสอบเพียงบางช่วงเวลา พร้อมเร่งจัดหาแหล่งน้ำใหม่มาทดแทน

ทองคำ อินพรม กลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำจากแม่น้ำสาย

ส่วนกรณีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกทรต่างประเทศจะไปเจรจากับรัฐบาลเมียนมา ดร.สืบสกุล กิจนุกร สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เสนอให้รัฐบาลไทยดำเนินมาตรการแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนในแม่น้ำสายและแม่น้ำอื่นที่มีต้นทางจากเมียนมา ควบคู่กัน 2 ด้าน คือ การตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมกันระหว่างไทย-เมียนมา และการใช้มาตรการทางการค้าเพื่อควบคุมการนำเข้าแร่จากเมียนมา

มาตรการแรก คือ เร่งจัดประชุมคณะทำงานร่วมครั้งแรกที่ อ.แม่สาย จ.เชียงราย ตามกรอบข้อตกลงหรือ TOR ที่ทั้งสองฝ่ายลงนามไว้ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ไทยและเมียนมาเห็นสภาพปัญหาร่วมกัน พร้อมเปิดโอกาสให้ภาคประชาสังคมมีส่วนร่วม และกำหนดจุดเก็บตัวอย่างน้ำที่เข้าถึงได้ง่ายและครอบคลุมพื้นที่สำคัญ ตั้งแต่บริเวณหัวฝาย สะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา จุดบรรจบแม่น้ำสายกับแม่น้ำรวก และสบรวก บริเวณแม่น้ำโขง

ส่วนมาตรการที่ 2 เสนอให้รัฐบาลไทยพิจารณาระงับการนำเข้าแร่สำคัญจากเมียนมาเป็นการชั่วคราว เช่น ดีบุก พลวง ตะกั่ว แมงกานีส และทังสเตน พร้อมจัดระบบตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่อุปทานแร่ เพื่อให้มั่นใจว่าแหล่งทำเหมืองไม่อยู่ในพื้นที่ต้นน้ำหรือใกล้แหล่งน้ำ มีใบอนุญาตถูกต้องตามกฎหมาย ผ่านการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม มีระบบบำบัดน้ำเสีย และฟื้นฟูพื้นที่หลังปิดเหมือง

ดร.สืบสกุลเห็นว่า มาตรการดังกล่าวไม่ควรจำกัดเฉพาะด่านชายแดนใน จ.เชียงราย แต่ควรครอบคลุมด่านนำเข้าแร่จากเมียนมาทั่วประเทศ ทั้งเชียงแสน แม่สาย แม่สอด แม่ฮ่องสอน กาญจนบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และระนอง เนื่องจากปัญหามลพิษเกี่ยวข้องกับแม่น้ำหลายสาย ทั้งแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก แม่น้ำโขง แม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำกระบุรี

ดร.สืบสกุล กิจนุกร สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

สำหรับการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ ดร.สืบสกุลเสนอให้ฝ่ายไทยจัดทำฐานข้อมูลเหมืองแร่ในเมียนมาอย่างเป็นระบบ ทั้งตำแหน่งที่ตั้ง ประเภทแร่ และรายชื่อบริษัทที่ดำเนินกิจการ โดยแบ่งพื้นที่สำคัญเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ เหมืองแร่ในพื้นที่ควบคุมของกองกำลังชาติพันธุ์ว้า และเหมืองแร่ในพื้นที่ภายใต้การบริหารของรัฐบาลเมียนมา เพื่อระบุผู้รับผิดชอบและใช้เป็นข้อมูลในการเจรจาได้ตรงจุด

โดยเฉพาะพื้นที่ท่าขี้เหล็ก มีข้อมูลเหมืองแร่ 20 บริษัท แบ่งเป็นเหมืองทองคำ 12 บริษัท เหมืองแมงกานีส 6 บริษัท และเหมืองพลวง 2 บริษัท ขณะที่พื้นที่ต้นน้ำแม่น้ำกกมีข้อมูลเกี่ยวกับเหมืองแร่หายากและเหมืองทองคำ ซึ่งเกี่ยวข้องกับกลุ่มทุนจากจีน

นอกจากนี้ ยังเสนอให้ดึงประเทศจีนเข้ามามีส่วนร่วมในการหารือ เนื่องจากเป็นตลาดส่งออกสำคัญในการรับซื้อแร่จากเมียนมา รวมถึงเชิญรัฐมนตรีต่างประเทศและรัฐมนตรีด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของเมียนมา ลงพื้นที่ อ.แม่สาย เพื่อรับทราบผลกระทบและสภาพปัญหาจริงร่วมกัน

ดร.สืบสกุลกล่าวว่า การที่เจ้าหน้าที่รัฐบาลเมียนมาเริ่มลงพื้นที่หารือกับฝ่ายไทย ทั้งที่เชียงตุงและ จ.เชียงราย ถือเป็นสัญญาณที่ดี และหากรัฐบาลไทยสามารถผลักดันให้ประธานาธิบดีมิน อ่อง หล่าย ตอบรับการส่งเจ้าหน้าที่ระดับสูงเข้าร่วมตรวจสอบคุณภาพน้ำในพื้นที่แม่สายได้ จะเป็นก้าวสำคัญในการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดนที่ต้นเหตุ