กำลังเป็นที่สนใจของผู้คน สำหรับการเคลื่อนตัวของพายุหมุนเขตร้อน “พายุวิภา” ที่เริ่มต้นมีศูนย์กลางอยู่บริเวณชายฝั่งเมืองเจียงเหมิน มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน ก่อนจะเคลื่อนตัวทางตะวันตก เข้าสู่อ่าวตังเกี๋ย และขึ้นฝั่งบริเวณประเทศเวียดนามเมื่อช่วงวันที่ 21-22 ก.ค.68 ที่ผ่านมา โดยคาดว่าจะอ่อนกำลังลงเมื่อเคลื่อนเข้าสู่ประเทศไทย

พายุวิภา ถือเป็นพายุหมุนเขตร้อนที่มีความรุนแรง Thai PBS ชวนทำความรู้จักลักษณะของพายุหมุนเขตร้อน ตลอดจนที่มาชื่อของ “พายุวิภา” หลักการตั้งชื่อพายุหมุนเขตร้อนนั้นเป็นอย่างไร

พายุวิภา รู้จัก “พายุ” เป็นอย่างไร

“พายุ” เกิดจากการเคลื่อนที่ของอากาศอย่างรวดเร็วและรุนแรง ซึ่งมักเกิดจากความแตกต่างของอุณหภูมิและแรงดันอากาศระหว่างบริเวณต่างๆ ในชั้นบรรยากาศ ทั้งนี้พายุแบ่งเป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ

พายุฝนฟ้าคะนอง เป็นพายุที่เกิดจากเมฆฝนฟ้าคะนอง สามารถเกิดได้ในทุกบริเวณที่มีอากาศร้อน และมีความชื้นมากพอสมควร
พายุหมุนเขตร้อน เป็นพายุหมุนขนาดใหญ่ที่ก่อตัวเหนือทะเลหรือมหาสมุทรในเขตร้อน มีเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 100 กิโลเมตรขึ้นไป
พายุทอร์นาโด เป็นพายุหมุนที่มีความรุนแรงที่สุด ลมที่พัดรอบศูนย์กลาง อาจมีความเร็วถึง 800 กม./ชม.

“พายุวิภา” หนึ่งในลักษณะพายุหมุนเขตร้อน

พายุวิภา เป็นหนึ่งใน พายุหมุนเขตร้อน หรือ Tropical storm ก่อตัวเหนือทะเลหรือมหาสมุทรในเขตร้อน โดยมีชื่อเรียกต่างกันไปตามแหล่งกำเนิด

หากพายุก่อตัวในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ ทะเลแคริบเบียน และอ่าวเม็กซิโก จะเรียกว่า "เฮอร์ริเคน" (Hurricane)
หากพายุเกิดในมหาสมุทรแปซิฟิกและทะเลจีนใต้ จะเรียกว่า "ไต้ฝุ่น" (Typhoon)
หากพายุเกิดขึ้นในมหาสมุทรอินเดีย จะเรียกว่า "ไซโคลน" (Cyclone) ทว่าบางครั้ง

ทั้งนี้ พายุหมุนเขตร้อนยังมีเกณฑ์ในการพิจารณาความรุนแรง โดยในย่านมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือ (ด้านตะวันตก) และทะเลจีนใต้ ได้มีการแบ่งลักษณะของพายุหมุนเขตร้อน ไว้ดังนี้

พายุดีเปรสชันเขตร้อน ลักษณะเป็นพายุที่มีความเร็วลมใกล้ศูนย์กลางไม่ถึง 34 นอต (63 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)
พายุโซนร้อน ลักษณะเป็นพายุที่มีความเร็วลมใกล้ศูนย์กลาง 34 นอต (63 กิโลเมตรต่อชั่วโมง) ขึ้นไป แต่ไม่ถึง 64 นอต (118 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)
พายุไต้ฝุ่น ลักษณะเป็นพายุที่มีความเร็วลมสูงสุด ใกล้ศูนย์กลางตั้งแต่ 64 นอต (118 กิโลเมตรต่อชั่วโมง) ขึ้นไป

พายุหมุนเขตร้อน เมื่ออยู่ในสภาวะที่ก่อตัวเต็มที่ ถือเป็นพายุที่มีความรุนแรงที่สุดชนิดหนึ่งในบรรดาพายุที่เกิดขึ้นในโลก การหมุนเวียนของลม พัดเวียนในทิศทางทวนเข็มนาฬิกาเข้าสู่ศูนย์กลางของพายุในซีกโลกเหนือ ส่วนในซีกโลกใต้ พัดเวียนตามเข็มนาฬิกา หากยิ่งใกล้ศูนย์กลางมากเท่าไร ลมจะหมุนเกือบเป็นวงกลมและมีความเร็วสูงที่สุด

พายุวิภา และหลักการตั้งชื่อพายุหมุนเขตร้อน

ในอดีต สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศแรก ๆ ที่เป็นผู้ตั้งชื่อพายุทั่วโลก เนื่องจากเป็นประเทศที่มีความพร้อมทางเทคโนโลยีทางดาวเทียมตรวจสภาพอากาศ

อีกเทคนิคหนึ่งที่ใช้ตั้งชื่อพายุในยุคก่อน นั่นคือ การใช้สุภาพสตรีในการตั้งชื่อพายุ เพื่อให้ได้ชื่อที่ดูอ่อนโยน ไม่รุนแรงจนเกินไป ภายหลังมีการปรับเปลี่ยนให้สุภาพบุรุษเป็นผู้ตั้งชื่อด้วยเช่นกัน เพื่อให้ได้ชื่อที่มีความหลากหลายยิ่งขึ้น

กระทั่งปี ค.ศ.2000 ได้มีการเปิดโอกาสให้ประเทศต่าง ๆ จากทุกโซนของโลก เสนอชื่อพายุได้ประเทศละ 10 ชื่อ โดยกำหนดให้ใช้ภาษาท้องถิ่นในแต่ละประเทศในการตั้งชื่อพายุ

ทั้งนี้ในส่วนของประเทศไทย จัดอยู่โซนมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกตอนบน และทะเลจีนใต้ โดยมีชาติสมาชิกร่วมกัน 14 พื้นที่ ได้แก่ กัมพูชา, จีน, เกาหลีเหนือ, เกาหลีใต้, ฮ่องกง, ญี่ปุ่น, ลาว, มาเก๊า, มาเลเซีย, ไมโครนีเซีย (รัฐอิสระอยู่บริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือหมู่เกาะอินโดนีเซีย), ฟิลิปปินส์,ไทย, สหรัฐฯ และเวียดนาม

ทุกครั้งที่เกิดพายุ ที่มีความเร็วลมสูงสุดใกล้ศูนย์กลางของพายุมากกว่า 34 นอต หรือ 63 กิโลเมตรต่อชั่วโมง พายุลูกนั้น จะถูกตั้งชื่อตามที่สมาชิกแต่ละโซนได้เสนอมา โดยรายชื่อพายุจะถูกจัดแบ่งเป็น 5 กลุ่ม กลุ่มละ 28 ชื่อ

ทั้งนี้ ชื่อพายุแต่ละชื่อ จะเรียงตามลำดับตัวอักษรภาษาอังกฤษ เริ่มจากกัมพูชา, จีน, เกาหลีเหนือ, เกาหลีใต้, ฮ่องกง, ญี่ปุ่น, ลาว, มาเก๊า, มาเลเซีย ไมโครนีเซีย (รัฐอิสระอยู่บริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือหมู่เกาะอินโดนีเซีย) ฟิลิปปินส์, ไทย, สหรัฐฯ และเวียดนาม

โดยประเทศไทยอยู่ลำดับที่ 12 กรณีเมื่อใช้ชื่อหมด 1 กลุ่ม จะขึ้นชื่อแรกในกลุ่มที่ 2 เรียงกันเรื่อยไปจนครบทุกกลุ่ม แล้วจึงกลับมาใช้ชื่อแรกของกลุ่มที่ 1 ใหม่อีกครั้ง (ดูรายชื่อพายุทั้ง 5 กลุ่ม)

พายุวิภา และลักษณะการตั้งชื่อพายุของแต่ละประเทศ

สำหรับ 14 ประเทศ ที่อยู่ในโซนมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกตอนบน และทะเลจีนใต้ แต่ละประเทศมีลักษณะในการตั้งชื่อพายุที่แตกต่างกันไป ดังนี้

นำสัตว์มาตั้งชื่อพายุ อาทิ ทกชูรี (นกอินทรีในเกาหลีใต้), ยามาเนโกะ (แมวป่าในญี่ปุ่น), กรอซา (นกกระเรียนในกัมพูชา), หวู่ติบ (ผีเสื้อในมาเก๊า), ปาบึก (ปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ในแม่น้ำโขงของลาว), ยุนยาง (เป็ดแมนดารินในฮ่องกง)
นำดอกไม้มาตั้งชื่อพายุ อาทิ ไห่ขุย (ชื่อดอกไม้ทะเลในจีน), จ่ามี (ชื่อดอกไมชนิดหนึ่ในเวียดนาม), โทราจี (ชื่อต้นไม้ในเกาหลีเหนือ), นากรี (ชื่อดอกไม้ในกัมพูชา) , ชังมี (ชื่อกุหลาบในกาหลีใต้)
นำผลไม้มาตั้งชื่อพายุ อาทิ ปูลาซัน (ผลไม้ในมาเลเซีย), กระท้อน (ผลไม้ในประเทศไทย) , ฮีโกส (ผลมะเดื่อในสหรัฐอเมริกา),
นำสถานที่มาตั้งชื่อพายุ อาทิ บอละเวน (ที่ราบสูงในลาว), หม่านหยี่ (อ่างเก็บน้ำในฮ่องกง), หะลอง (ชื่ออ่าวในเวียดนาม), ไลออนร็อก (ชื่อยอดเขาในฮ่องกง), อามูเยา (ชื่อภูเขาในฟิลิปปินส์)
นำชื่อคนมาตั้งเป็นชื่อพายุ อาทิ นิดา (ชื่อคนในประเทศไทย), พายุวิภา (ชื่อคนในประเทศไทย), โซเดล (ชื่อทหารองครักษ์ในสาธารณรัฐสหพันธ์ไมโครนีเซีย), ฟรานซิสโก (ชื่อผู้ชายในสหรัฐอเมริกา), ชานชาน (ชื่อเด็กผู้หญิงในฮ่องกง), กองเร็ย (ชื่อสาวงามในตำนานกัมพูชา)
นำชื่อเทพมาตั้งเป็นชื่อพายุ อาทิ เอวิเนียร์ (ชื่อเทพเจ้าแห่งพายุในสาธารณรัฐสหพันธ์ไมโครนีเซีย), พระพิรุณ (ชื่อเทพแห่งฝนในไทย), เฟิงเฉิน (ชื่อเทพเจ้าแห่งลมในจีน), เตี้ยนหมู (ชื่อเจ้าแม่แห่งสายฟ้าในจีน), เซินติญ (ชื่อเทพเจ้าในเวียดนาม)

นอกจากนี้ยังมีลักษณะการตั้งชื่อแบบอื่น ๆ อาทิ ใช้ชื่อกลุ่มดาว, ชื่อนักรบ, ชื่อต้นไม้, ชื่อโบสถ์ ฯลฯ ที่นำมาใช้เป็นของพายุอีกด้วย

พายุวิภา และรายชื่อพายุที่ตั้งโดยประเทศไทย

นอกจากชื่อพายุวิภา สำหรับรายชื่อพายุที่ตั้งโดยประเทศไทย เกิดขึ้นจากกรมอุตุนิยมวิทยา ตั้งคณะกรรมการพิจารณารายชื่อและความหมาย โดยนำชื่อต่าง ๆ ไปเสนอในที่ประชุมของศูนย์เตือนภัยพายุไต้ฝุ่นร่วม หรือ JTWC (Joint Typhoon Warning Center) ซึ่งตั้งอยู่ที่เกาะกวม ในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตก จนได้ข้อสรุปออกมาเป็น 10 ชื่อพายุของไทย เรียงตามลำดับ ดังนี้

พระพิรุณ
กระท้อน
วิภา
บัวลอย
เมขลา
อัสนี
นิดา
ชบา
กุหลาบ
ขนุน

จากการตั้งข้อสังเกต ชื่อพายุของประเทศไทย แบ่งลักษณะออกเป็น 4 แบบ คือ

ชื่อของดอกไม้, ผลไม้ เช่น กระท้อน, กุหลาบ, ชบา, ขนุน,
ชื่อเทพ หรือปรากฎการณ์บนท้องฟ้า เช่น พระพิรุณ, อัสนี, เมขลา
ชื่อของคน เช่น พายุวิภา, นิดา
ชื่อขนม เช่น บัวลอย

พายุวิภา และเกร็ดน่ารู้พายุไทย

พายุวิภา เป็นชื่อที่มีความหมายถึง หญิงสาว
เมื่อใช้ชื่อพายุวิภาของประเทศไทยไปแล้ว ให้นับพายุที่จะเกิดขึ้นต่อไปอีก 13 ลูก ถึงจะวนกลับมาใช้ชื่อพายุของประเทศไทยอีกครั้ง
ผ่านจากพายุวิภาไป หากเกิดพายุหมุนเขตร้อนขึ้นอีก จะใช้ชื่อพายุว่า “ฟรานซิสโก” ที่เป็นชื่อพายุจากสหรัฐอเมริกาเป็นผู้ตั้ง
ชื่อพายุที่ตั้งโดยประเทศไทยที่จะถูกใช้ต่อไป นั่นคือ บัวลอย โดยต้องเกิดพายุขึ้นอีก 13 ลูก จึงจะวนกลับมาถึงคิวชื่อของประเทศไทยอีกครั้ง

พายุวิภา และการรับมือน้ำท่วมจากพายุ

พายุวิภา มีความรุนแรง อาจนำมาซึ่งความสูญเสีย มีแนวทางการปฏิบัติตัวเพื่อรับมือกับภัยพิบัติต่าง ๆ ดังนี้

ติดตามข่าวสารและสถานการณ์ ตรวจสอบข่าวพยากรณ์อากาศรวมถึงเหตุน้ำท่วมเพื่อประเมินสถานการณ์ และพร้อมปฏิบัติตามประกาศเตือนภัย รวมถึงคำแนะนำจากทางหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง หากมีการเตือนภัยให้ออกจากพื้นที่ ควรรีบออกจากพื้นที่ตามเส้นทางที่ปลอดภัย
หมั่นสังเกตสัญญาณผิดปกติทางธรรมชาติ ช่วยให้สามารถคาดการณ์ความผิดปกติด้วยตัวเองได้
กรณี อุทกภัยหรือเหตุน้ำท่วม น้ำป่าไหลหลาก สามารถสังเกตได้จากปริมาณฝนที่ตกหนัก และระดับน้ำที่เพิ่มขึ้นสูง
กรณี ดินถล่ม สังเกตได้จากปัจจัยสำคัญ ได้แก่ ฝนตกหนักอย่างต่อเนื่องนานกว่า 6 ชั่วโมง บนที่ลาดเชิงเขา ระดับน้ำในลำห้วยเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และมีสีขุ่นข้นหรือสีเดียวกับดินภูเขา มีเสียงดังผิดปกติ รวมถึงสัตว์ป่าแตกตื่น หากพบความเสี่ยงควรเตรียมการอพยพให้พร้อม และหนีตามเส้นทางให้พ้นจากแนวดินถล่ม
จดชื่อ-นามสกุล หมายเลขโทรศัพท์สมาชิกในครอบครัวติดตัวไว้ กรณีเด็กและผู้สูงอายุให้เขียนชื่อ - นามสกุลผู้ดูแล ญาติ ติดกระเป๋า กรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน พลัดหลงขณะอพยพ ได้รับบาดเจ็บหรืออาศัยในศูนย์พักพิงชั่วคราว สามารถติดต่อกันได้
จัดเตรียมสิ่งของจำเป็นสำหรับใส่ในถุงยังชีพ เครื่องอุปโภคบริโภคที่จำเป็น ได้แก่ น้ำดื่มสะอาด ยารักษาโรค ข้าวสาร อาหารแห้ง อาหารกระป๋อง
เก็บเอกสารสำคัญไว้ในถุงพลาสติกกันน้ำ ได้แก่ บัตรประจำตัวประชาชน ทะเบียนบ้าน สูติบัตร บัตรประกันสังคม กรมธรรม์ประกันชีวิต โดยเอกสารสำคัญเหล่านี้ควรใส่ถุงพลาสติกกันน้ำและจัดเก็บไว้กับถุงยังชีพที่สามารถพกพาไปด้วยได้เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้น
ขนย้ายทรัพย์สินของมีค่าขึ้นที่สูง โดยเฉพาะสิ่งของในกลุ่มเครื่องใช้ไฟฟ้ารวมถึงปลั๊กไฟให้สูงพ้นจากระดับน้ำท่วมถึง พร้อมตัดกระแสไฟภายในบ้าน ขณะที่ประชาชนในกลุ่มเกษตรกรอาจเร่งเก็บผลผลิตหรือเตรียมผูกยึดสิ่งของ เช่น กระชังเลี้ยงสัตว์น้ำให้แน่นหนา เพื่อป้องกันความเสียหายต่อพื้นที่เกษตร
เดินทางในพื้นที่ประสบภัยอย่างระมัดระวัง หลีกเลี่ยงการสัญจรในเส้นทางที่มีน้ำไหลเชี่ยวกราก หากต้องเดินทางผ่านพื้นที่น้ำท่วมควรใช้ไม้สำรวจเส้นทาง หลีกเลี่ยงการลุยน้ำตอนกลางคืน หากจำเป็นให้ใช้ไฟฉายเพื่อป้องกันการพลัดตกท่อระบายน้ำ

พายุวิภา แม้จะเป็นเหตุการณ์ทางธรรมชาติ แต่อันตรายที่เกิดจากพายุ นำมาซึ่งความสูญเสียหลายประการ ดังนั้น เมื่อต้องประสบกับอุบัติภัยที่ไม่คาดคิด การมีสติ และยึดถือเรื่องความปลอดภัย ถือเป็นสิ่งที่ต้องตะหนักเป็นลำดับแรก

อ้างอิง

รายชื่อพายุหมุนเขตร้อน ความหมายและที่มา (ล่าสุด พ.ศ. 2567) / กรมอุตุนิยมวิทยา
ชื่อเรียกของพายุแต่ละแห่ง มีที่มาจากอะไรกันนะ? / คลังความรู้ Scimatch

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

รู้จักพายุหมุนเขตร้อน และที่มาชื่อ “พายุวิภา”