บทสัมภาษณ์เจาะลึก นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. ผู้มีประสบการณ์ในวงการสื่อมานานกว่า 35 ปี ผ่านรายการ Coming of Age ทาง The Cloud Podcast ดำเนินรายการ ทรงกลด บางยี่ขัน เนื้อหาในรายการเป็นการถ่ายทอดแนวคิดการทำงานสื่อ ที่เน้นการนำเสนอ ข้อเท็จจริงอย่างรอบด้าน เพื่อให้สังคมได้ฉุกคิดมากกว่าการมุ่งชี้นำทางความคิดเพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ยังบอกเล่าถึง ประสบการณ์ชีวิตอันโชกโชน ทั้งการลงพื้นที่ทำข่าวที่เสี่ยงอันตราย การต่อสู้เพื่ออุดมการณ์ในยุคเปลี่ยนผ่านทางการเมือง และการปรับตัวให้ทันต่อ โลกเทคโนโลยีดิจิทัล แม้จะอยู่ในวัย 64 ปี
บทบาทและหน้าที่สำคัญของสื่อสาธารณะ
หลักการพื้นฐานของทีวีสาธารณะคือการเผยแพร่ความจริงให้สังคมได้รับรู้ในทุกข้อจำกัด ตัวอย่างเช่น ในช่วงการทำรัฐประหารที่ถูกทหารระงับสัญญาณการออกอากาศ สื่อก็ต้องรับผิดชอบต่อผู้ชมโดยหาช่องทางอื่น เช่น การถ่ายทอดสดผ่านทางออนไลน์ เพื่อรายงานสถานการณ์วิกฤตให้ประชาชนได้รับทราบ
ในที่ทุกคนสามารถตั้งตัวเป็นสื่อได้และมีข้อมูลข่าวสารล้นหลาม สื่อสาธารณะมีบทบาทอย่างยิ่งในการสร้างความน่าเชื่อถือและความไว้วางใจ สังคมจึงคาดหวังให้สื่อสาธารณะเป็น “ความหวัง” ที่จะช่วยกำหนดทิศทางหรือเป็นแสงสว่างให้กับสังคมได้ โดยเฉพาะเมื่อเป็นสื่อที่ดำเนินการด้วยภาษีของประชาชน ยิ่งต้องผลิตข่าวสารที่ถูกต้อง น่าเชื่อถือ และมีคุณภาพสูงสุด
ดังนั้นหน้าที่โดยพื้นฐานของสื่อมวลชนคือการนำข้อเท็จจริงที่ผ่านการตรวจสอบแล้วมานำเสนอ เพื่อให้ผู้รับสารได้นำไปคิดต่อ สื่อไม่จำเป็นต้องตั้งตัวเป็นผู้นำในการเปลี่ยนแปลงสังคมโดยตรง แต่ข้อมูลที่สื่อนำเสนอนั้นอาจเป็นฟันเฟืองสำคัญที่ช่วยผลักดันให้สังคมดีขึ้นได้ สื่อต้องไม่ยึดติดหรือติดกับดักว่าข้อมูลที่ตนนำเสนอคือความจริง 100% เพราะเมื่อเวลาผ่านไปหรือมีข้อมูลใหม่ ข้อเท็จจริงก็อาจเปลี่ยนแปลงได้
ความแตกต่างระหว่างสื่อสาธารณะ กับสื่อทั่วไป
สื่อสาธารณะดำเนินการด้วยภาษีของประชาชน สังคมจึงมีความคาดหวังสูงมากว่าข้อมูลข่าวสารต้องมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือสูงสุด ตัวอย่างเช่น หากสื่อสาธารณะสะกดคำบนหน้าจอ ผิดพลาดแม้แต่นิดเดียว ก็อาจถูกทัวร์ลงหรือถูกร้องเรียนได้ทันที ซึ่งแตกต่างจากช่องสื่อทั่วไปที่หากสะกดผิด ผู้คนก็อาจจะไม่ได้คาดหวังมากนัก สื่อสาธารณะจึงมีระบบการตรวจสอบที่เข้มข้น
สื่อสาธารณะเปรียบเสมือน “ตลาดสาธารณะ” ที่เปิดพื้นที่ให้คนทุกฝ่ายได้เข้ามามีส่วนร่วม โดยไม่ผูกขาดหรือเป็นกระบอกเสียงให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง สื่อสาธารณะจึงต้องกล้าที่จะสัมภาษณ์และให้พื้นที่กับบุคคลทุกขั้ว ไม่เว้นแม้แต่บุคคลที่มีความขัดแย้งทางการเมืองหรือคนที่อาจทำให้เกิดกระแสต่อต้าน เพื่อให้ประชาชนได้รับข้อเท็จจริงและนำไปคิดต่อด้วยตัวเอง เป็น “ความหวัง” และเป็นหลักยึดด้านความน่าเชื่อถือให้กับสังคม ซึ่งเป็นบทบาทที่คล้ายคลึงกับสื่อสาธารณะระดับโลกอย่าง BBC ของอังกฤษ หรือ NHK ของญี่ปุ่น
ติดตามเนื้อหาการสัมภาษณ์ฉบับเต็มได้ทางรายการ Coming of Age EP. 261 | วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ทำสื่อ 35 ปีสู่ Thai PBS และไร่อินทรีย์เชียงดาว
