สามัญชนคนไทย
สามัญชนคนไทย

ฉันคือปลวก (กินภาษี)

หน้ารายการ
25 ส.ค. 69

ถ้าให้เปรียบเทียบ "การกัดกินภาษี การกัดกินประเทศ" เป็นสัตว์สักชนิด คุณคิดถึงอะไร?

สำหรับสามัญชนคนไทยจำนวนไม่น้อย คำตอบคือ "ปลวก" สัตว์ตัวเล็กที่กัดกร่อนเนื้อในอย่างเงียบเชียบ จนวันหนึ่งโครงสร้างทั้งหมดพังทลายลงโดยไม่ทันตั้งตัว วันนี้ มาโนช พุฒตาล และนิ้วกลม จะออกเดินทางสำรวจอาคารร้าง ที่ถูกสร้างขึ้นแล้วถูกทิ้งร้างทั่วประเทศไทย ว่ามีจำนวนมากน้อยเพียงใด และใครบ้างที่ต้องรับผิดชอบ

ปลวกกินภาษี อาคารร้างทั่วไทย หลักฐานเงินภาษีที่สูญเปล่า

หากเปรียบการทุจริตและความสูญเปล่าของงบประมาณแผ่นดินเป็นสัตว์สักชนิด หลายคนคงนึกถึง "ปลวก" สัตว์ตัวเล็กที่แทะกินโครงสร้างอาคารจนพังทลายอย่างเงียบเชียบ แต่ในความเป็นจริง สิ่งที่กำลังถูกกัดกินไม่ใช่แค่เนื้อไม้หรือคอนกรีต หากแต่เป็น เงินภาษีของประชาชนคนไทยทุกคน สามัญชนคนไทยพาไปสำรวจอาคารราชการร้างหลายแห่งทั่วประเทศ ที่สร้างขึ้นด้วยงบประมาณมหาศาลแต่กลับไม่เคยถูกใช้งานอย่างคุ้มค่า

1 ปลวก!!!!! MIX 080769_FINAL MAS2.00_05_03_45.Still015.jpg

ศูนย์โอทอป จังหวัดนครพนม งบประมาณ 30 ล้านบาท

ศูนย์หนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (โอทอป) ที่ตำบลหนองญาติ อำเภอเมือง จังหวัดนครพนม เป็นอาคารทรงไทยร่วมสมัยครึ่งตึกครึ่งไม้ สร้างขึ้นด้วยงบประมาณกว่า 30 ล้านบาท ภายใต้โครงการของรัฐบาลส่วนกลางที่มอบเงินอุดหนุนเฉพาะกิจให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) นครพนม อาคารแล้วเสร็จตั้งแต่ปี พ.ศ. 2553-2554 แต่ผ่านมากว่า 14 ปี กลับถูกทิ้งร้างจนปลวกกัดกินโครงสร้างจนพังทลาย

ปัญหาหลักที่ทำให้อาคารถูกทิ้งร้างคือ ที่ตั้งไม่เหมาะสม อยู่ห่างจากแลนด์มาร์คสำคัญของจังหวัดอย่างรูปปั้นพญานาคริมแม่น้ำโขงถึง 11 กิโลเมตร และไม่มีการสัญจรของผู้คนเพียงพอ นอกจากนี้ยังติดปัญหาด้านเอกสารสิทธิ์ที่ดิน เนื่องจากพื้นที่ยังคงเป็นของกรมธนารักษ์ ไม่ใช่ของ อบจ. ทำให้ไม่สามารถนำงบประมาณราชการเข้าไปบูรณะซ่อมแซมได้ แม้จะมีแผนจะปรับเปลี่ยนเป็นศูนย์อบรมในอนาคต แต่กระบวนการโอนกรรมสิทธิ์ก็ยังคงติดขัดมาหลายปี

ค่ายลูกเสือ 35 ล้านบาท .png

ค่ายลูกเสือนานาชาติ จังหวัดนครพนม งบประมาณ 35 ล้านบาท

ห่างจากศูนย์โอทอปเพียง 300 เมตร คือค่ายลูกเสือนานาชาติ ตำบลหนองญาติ จังหวัดนครพนม อาคารขนาดใหญ่โอ่อ่าที่ใช้งบประมาณก่อสร้างสูงถึง 35 ล้านบาท แต่จากการสอบถามเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง พบว่าอาคารแห่งนี้ถูกใช้งานเพียง 2 ครั้งเท่านั้นตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา คือการชุมนุมลูกเสือในปี พ.ศ. 2559 และอีกครั้งในอีก 3 ปีต่อมา หลังจากนั้นก็ถูกปล่อยทิ้งร้างเช่นเดียวกับศูนย์โอทอป สะท้อนปัญหาเดียวกันคือการวางแผนงบประมาณที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการใช้งานจริงของพื้นที่

ศูนย์แปรรูปปลาสลิด 25 ล้านบาท .png

ศูนย์เรียนรู้และแปรรูปปลาสลิด จังหวัดสมุทรปราการ งบประมาณ 25 ล้านบาท

ที่อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ มีอาคารศูนย์เรียนรู้การแปรรูปปลาสลิดระดับภาค ที่สร้างขึ้นด้วยงบประมาณจากจังหวัดเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2550 มูลค่ากว่า 25 ล้านบาท เดิมทีมีแนวคิดคล้ายโครงการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ในต่างประเทศ ให้ผู้มาเยือนได้ชมกระบวนการแปรรูปปลาสลิดและซื้อสินค้าสดจากชาวบ้านโดยตรง

อย่างไรก็ตาม อาคารแห่งนี้เปิดใช้งานได้เพียง 3-4 เดือนเท่านั้น ก่อนที่ความคึกคักจะค่อย ๆ ซบเซาลงจนไม่มีผู้คนมาใช้บริการอีกเลย ปัจจุบันเหลือเพียงแท่นปูนโครงสร้างที่ผุพัง ทางองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) คลองด่านกำลังอยู่ระหว่างการยื่นขอโอนกรรมสิทธิ์จาก อบจ. สมุทรปราการ เพื่อปรับเปลี่ยนวัตถุประสงค์การใช้งานใหม่ เช่น เป็นสถานที่ออกกำลังกาย ศูนย์กีฬา หรือหอประชุมชุมชน

อาคารปลากระเบน 88 ล้านบาท .png

อาคารปลากระเบน เกาะล้าน เมืองพัทยา งบประมาณ 88 ล้านบาท

หนึ่งในโครงการที่มีมูลค่าสูงที่สุดในการสำรวจครั้งนี้คือ "อาคารปลากระเบน" บนเกาะล้าน เมืองพัทยา จังหวัดชลบุรี ด้วยงบประมาณก่อสร้างรวมสูงถึง 88 ล้านบาท โครงการนี้เกิดจากผลการศึกษาของมหาวิทยาลัยที่ต้องการทดลองผลิตพลังงานสะอาดบนเกาะล้าน ซึ่งในขณะนั้นยังไม่มีระบบไฟฟ้าจากฝั่งเข้าถึง โดยประกอบด้วยอาคารรูปทรงปลากระเบนที่ติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคา และกังหันลมอีกจำนวน 45 ต้น ภายในอาคารมีพื้นที่จัดแสดงเกี่ยวกับโลกใต้ทะเลจำลอง

อาคารเปิดใช้งานได้ประมาณ 6-7 ปี ก่อนที่หลังคาจะเกิดการรั่วซึม เนื่องจากขาดการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง ประกอบกับเกาะล้านมักเผชิญพายุลมแรงเป็นประจำ ทำให้โครงสร้างทรุดโทรมอย่างรวดเร็ว ปัจจุบันสำนักงาน ป.ป.ช. ประจำจังหวัดชลบุรี อยู่ระหว่างการตรวจสอบที่มาของโครงการ ตั้งแต่การกำหนดราคากลางไปจนถึงความเหมาะสมของการก่อสร้าง ขณะที่ทางเมืองพัทยาเสนอแนวทางแก้ไข 2 ทาง คือปรับปรุงอาคารด้วยงบประมาณของเมืองพัทยาเอง หรือเปิดให้เอกชนเสนอตัวปรับปรุงเพื่อใช้ประโยชน์เชิงธุรกิจแลกกับการจ่ายค่าเช่า

อาคารร้าง 6 ล้านบาท.png

อาคารร้างกลางทุ่ง อำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรี งบประมาณ 6 ล้านบาท

อาคารที่ให้ความรู้สึกหดหู่ที่สุดในการสำรวจครั้งนี้ตั้งอยู่กลางทุ่งหญ้ารกร้างในอำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรี ห่างไกลจากถนนสายหลัก อาคารแห่งนี้สร้างขึ้นโดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี เพื่อเป็นศูนย์ฝึกกีฬา ก่อสร้างในปีงบประมาณ พ.ศ. 2549 แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2550 ด้วยงบประมาณกว่า 6.4 ล้านบาท

สิ่งที่น่าตกใจที่สุดคือ อาคารแห่งนี้ ไม่เคยถูกใช้งานแม้แต่วันเดียว นับตั้งแต่สร้างเสร็จ ต่อมาในปี พ.ศ. 2557 อบจ. ชลบุรีจึงโอนความรับผิดชอบให้ อบต. บ่อทองดูแลต่อ แต่ก็ยังคงถูกปล่อยทิ้งร้างมาจนถึงปัจจุบัน กรณีนี้ถูกร้องเรียนโดยเครือข่ายภาคประชาชนร่วมกับสำนักงาน ป.ป.ช. และอยู่ระหว่างกระบวนการตรวจสอบ

ปลวกกินภาษี ปัญหาระดับประเทศ

จากการประเมินขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชันประเทศไทย มูลค่าความเสียหายจากอาคารราชการที่สร้างไม่เสร็จหรือถูกทิ้งร้างทั่วประเทศอาจสูงถึง กว่าหนึ่งแสนล้านบาท โดยอ้างอิงจากข้อมูลของสำนักงาน ป.ป.ช. ที่พบว่าเฉพาะจังหวัดตรังจังหวัดเดียวมีอาคารทิ้งร้างมูลค่าสูงถึงราว 2,800 ล้านบาท ตัวเลขนี้ยังไม่นับรวมโครงการเล็ก ๆ อื่น เช่น ถังเก็บน้ำ ระบบประปา หรือระบบไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ตามพื้นที่ต่าง ๆ

สาเหตุหลักของปัญหานี้ตามความเห็นของหน่วยงานตรวจสอบ มาจากการวางแผนและวิเคราะห์งบประมาณที่ไม่รอบคอบเพียงพอตั้งแต่ขั้นตอนการเสนอโครงการ รวมถึงแรงกดดันจากการเร่งรัดใช้จ่ายงบประมาณกระตุ้นเศรษฐกิจ ที่ทำให้หลายโครงการถูกอนุมัติโดยขาดการศึกษาผลกระทบและความคุ้มค่าอย่างละเอียด

อาคารทิ้งร้าง.png

ทำอย่างไรจะกำจัดปลวกกินภาษีลงได้

ผู้เชี่ยวชาญด้านการต่อต้านคอร์รัปชันเสนอว่า การแก้ไขปัญหาอาคารร้างต้องเริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการเขียนโครงการ โดยต้องพิจารณาความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการใช้งานจริง ควบคู่กับความโปร่งใสในการประมูลงาน และที่สำคัญที่สุดคือ ต้องมีกลไกในการติดตามผลหลังก่อสร้างเสร็จ พร้อมบทลงโทษที่ชัดเจนสำหรับผู้มีอำนาจอนุมัติโครงการที่สร้างความสูญเปล่า เพื่อไม่ให้เกิดวงจร "สร้าง-ทิ้ง-ปล่อยให้ปลวกกิน" ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในทุกจังหวัดทั่วประเทศไทย

การเปิดเผยข้อมูลโครงการจัดซื้อจัดจ้างให้ประชาชนตรวจสอบได้ และการให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจตั้งแต่ต้น จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยลดจำนวนอาคารราชการร้างที่กำลังกัดกินงบประมาณแผ่นดินอย่างเงียบเชียบเหมือนปลวกตัวจริง


ติดตามในรายการ สามัญชนคนไทย ตอน ฉันคือปลวก (กินภาษี) วันอังคารที่ 25 สิงหาคม 2569 เวลา 21.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือรับชมย้อนหลังได้ทาง www.thaipbs.or.th/SaManChon

แท็กที่เกี่ยวข้อง

วิดีโอแนะนำ

ล่าสุด
ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย