สารคดีสั้น My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน)
มีความเชื่อพื้นบ้านบทหนึ่งกล่าวว่า คนเราต่างมีผู้พิทักษ์อยู่สองตน ตนหนึ่งสีขาว อีกตนสีดำ ต่างฝ่ายต่างคอยดึงเราไปคนละทาง ความเชื่อนี้ดังขึ้นในช่วงต้นของ My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน) สารคดีสั้นความยาว 20 นาทีของ โอลกา ลูคอฟนีโควา ผู้กำกับหญิงชาวมอลโดวา
ความเชื่อดังกล่าวสอดคล้องกับสิ่งที่หนังเรื่องนี้พาเราไปสำรวจ ซึ่งก็คือ ความเป็นสองด้านของผู้ชายคนหนึ่ง ชายที่ทุกคนในบ้านรักและไว้ใจ กับเงาอีกด้านที่ซ่อนอยู่หลังรอยยิ้มของเขาคนนั้นมาชั่วชีวิต
หนังตั้งต้นจากการที่โอลกาเดินทางกลับไปยังบ้านของทวด ที่ซึ่งเธอเคยใช้ชีวิตวัยเด็ก หลังเก็บงำความเงียบไว้นานถึง 20 ปี งานรวมญาติที่อบอุ่นกลายเป็นจังหวะที่เธอตัดสินใจหันกล้องเข้าถ่าย “ลุงตูดอร์” ชายชราผู้เคยเป็นพ่ออุปถัมภ์ที่อุ้มเธอเข้าพิธีล้างบาปตอนยังเป็นทารก โอลกาเริ่มเปิดบทสนทนากับชายผู้นี้ที่นำพาเราไปสู่บรรยากาศอันน่ากระอักกระอ่วนขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงจุดที่การพูดคุยกลายไปเป็นการที่ฝ่ายแรกท้าทายให้ฝ่ายหลังต้องเผชิญหน้ากับการกระทำในอดีตซึ่งเขาพยายามปกปิดมันเป็นความลับต่อทุกคนอย่างสุดกำลังมาตลอดหลายสิบปี
ลูคอฟนีโควาอธิบายถึงคนแบบลุงตูดอร์ว่าเป็น "คนที่ต่อหน้าผู้ใหญ่วางตัวเป็นแบบอย่างที่ดี แต่เมื่ออยู่กับเด็กกลับเปลี่ยนเป็นคนละคน" และชี้ว่าสิ่งที่ทำให้เรื่องแบบนี้ยากเย็นกว่าที่คิด ก็คือ "ถ้าเป็นคนแปลกหน้า เราหลีกเลี่ยงได้ง่าย ๆ แต่ในกรณีนี้ ครอบครัวที่ควรอยู่ข้างเรา กลับกลายเป็นศัตรู" เธอบอกด้วยว่าเธอตั้งใจจะเน้นย้ำว่าบาดแผลเช่นนี้ "ส่วนใหญ่เกิดจากคนในครอบครัวหรือคนใกล้ชิดของครอบครัวเองกระทำต่อเด็ก ๆ ที่ไร้ทางสู้"
My Uncle Tudor เริ่มต้นในฐานะหนังจบการศึกษาของลูคอฟนีโควาในโครงการ DOC NOMADS (หลักสูตรปริญญาโทด้านสารคดีที่ให้นักศึกษาเรียนข้ามสามประเทศ คือโปรตุเกส ฮังการี และเบลเยียม) เธอลงมือทำแทบทุกอย่างด้วยตัวคนเดียว ทั้งกำกับ ถ่ายภาพ และบันทึกเสียง ความใกล้ชิดของกล้องจึงไม่ใช่เพียงเทคนิคของการถ่ายทำ แต่เกิดจากการที่เธอกับซับเจ็กต์ของเธอนั้นรู้จักกันในด้านที่ไม่เคยมีใครล่วงรู้
การตัดสินใจใช้กล้องภาพยนตร์เป็นสื่อกลางเปิดเผยบาดแผลในอดีตอย่างจะแจ้ง ทำให้สารคดีสั้นเรื่องนี้เต็มไปด้วยพลังและสร้างความตื่นตะลึง จึงเป็นเหตุผลให้หนังคว้ารางวัลใหญ่ ๆ มากมาย ทั้งหมีทองคำ (Golden Bear) สาขาหนังสั้นยอดเยี่ยมจากเทศกาลเบอร์ลิน ปี 2021 / รางวัลหนังสั้นยอดเยี่ยมจาก European Film Awards และรางวัลจากเทศกาลทั่วโลกอีกกว่า 30 รางวัล
นิโคล ซองเต นักวิจารณ์จาก Business Doc Europe เรียกผลงานชิ้นนี้ว่า "สารคดีที่ทั้งกล้าหาญและงดงาม ผู้กำกับลูคอฟนีโควาสามารถทลายวงจรของความเงียบได้สำเร็จ และรางวัลที่ยิ่งใหญ่และเธอสมควรได้รับที่สุด ก็คืออิสรภาพจากความทรงจำวัยเด็กเลวร้าย ที่เธอมอบให้แก่ตัวเธอเอง"
ติดตาม อะไรนะสารคดี? What the Doc? : My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน) วันอาทิตย์ที่ 5 กรกฎาคม 2569 เวลา 13.00 -13.30 น. ทางไทยพีบีเอส ติดตามทุกตอนได้ทาง www.thaipbs.or.th/WhatTheDoc
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
สารคดีสั้น My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน)
มีความเชื่อพื้นบ้านบทหนึ่งกล่าวว่า คนเราต่างมีผู้พิทักษ์อยู่สองตน ตนหนึ่งสีขาว อีกตนสีดำ ต่างฝ่ายต่างคอยดึงเราไปคนละทาง ความเชื่อนี้ดังขึ้นในช่วงต้นของ My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน) สารคดีสั้นความยาว 20 นาทีของ โอลกา ลูคอฟนีโควา ผู้กำกับหญิงชาวมอลโดวา
ความเชื่อดังกล่าวสอดคล้องกับสิ่งที่หนังเรื่องนี้พาเราไปสำรวจ ซึ่งก็คือ ความเป็นสองด้านของผู้ชายคนหนึ่ง ชายที่ทุกคนในบ้านรักและไว้ใจ กับเงาอีกด้านที่ซ่อนอยู่หลังรอยยิ้มของเขาคนนั้นมาชั่วชีวิต
หนังตั้งต้นจากการที่โอลกาเดินทางกลับไปยังบ้านของทวด ที่ซึ่งเธอเคยใช้ชีวิตวัยเด็ก หลังเก็บงำความเงียบไว้นานถึง 20 ปี งานรวมญาติที่อบอุ่นกลายเป็นจังหวะที่เธอตัดสินใจหันกล้องเข้าถ่าย “ลุงตูดอร์” ชายชราผู้เคยเป็นพ่ออุปถัมภ์ที่อุ้มเธอเข้าพิธีล้างบาปตอนยังเป็นทารก โอลกาเริ่มเปิดบทสนทนากับชายผู้นี้ที่นำพาเราไปสู่บรรยากาศอันน่ากระอักกระอ่วนขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงจุดที่การพูดคุยกลายไปเป็นการที่ฝ่ายแรกท้าทายให้ฝ่ายหลังต้องเผชิญหน้ากับการกระทำในอดีตซึ่งเขาพยายามปกปิดมันเป็นความลับต่อทุกคนอย่างสุดกำลังมาตลอดหลายสิบปี
ลูคอฟนีโควาอธิบายถึงคนแบบลุงตูดอร์ว่าเป็น "คนที่ต่อหน้าผู้ใหญ่วางตัวเป็นแบบอย่างที่ดี แต่เมื่ออยู่กับเด็กกลับเปลี่ยนเป็นคนละคน" และชี้ว่าสิ่งที่ทำให้เรื่องแบบนี้ยากเย็นกว่าที่คิด ก็คือ "ถ้าเป็นคนแปลกหน้า เราหลีกเลี่ยงได้ง่าย ๆ แต่ในกรณีนี้ ครอบครัวที่ควรอยู่ข้างเรา กลับกลายเป็นศัตรู" เธอบอกด้วยว่าเธอตั้งใจจะเน้นย้ำว่าบาดแผลเช่นนี้ "ส่วนใหญ่เกิดจากคนในครอบครัวหรือคนใกล้ชิดของครอบครัวเองกระทำต่อเด็ก ๆ ที่ไร้ทางสู้"
My Uncle Tudor เริ่มต้นในฐานะหนังจบการศึกษาของลูคอฟนีโควาในโครงการ DOC NOMADS (หลักสูตรปริญญาโทด้านสารคดีที่ให้นักศึกษาเรียนข้ามสามประเทศ คือโปรตุเกส ฮังการี และเบลเยียม) เธอลงมือทำแทบทุกอย่างด้วยตัวคนเดียว ทั้งกำกับ ถ่ายภาพ และบันทึกเสียง ความใกล้ชิดของกล้องจึงไม่ใช่เพียงเทคนิคของการถ่ายทำ แต่เกิดจากการที่เธอกับซับเจ็กต์ของเธอนั้นรู้จักกันในด้านที่ไม่เคยมีใครล่วงรู้
การตัดสินใจใช้กล้องภาพยนตร์เป็นสื่อกลางเปิดเผยบาดแผลในอดีตอย่างจะแจ้ง ทำให้สารคดีสั้นเรื่องนี้เต็มไปด้วยพลังและสร้างความตื่นตะลึง จึงเป็นเหตุผลให้หนังคว้ารางวัลใหญ่ ๆ มากมาย ทั้งหมีทองคำ (Golden Bear) สาขาหนังสั้นยอดเยี่ยมจากเทศกาลเบอร์ลิน ปี 2021 / รางวัลหนังสั้นยอดเยี่ยมจาก European Film Awards และรางวัลจากเทศกาลทั่วโลกอีกกว่า 30 รางวัล
นิโคล ซองเต นักวิจารณ์จาก Business Doc Europe เรียกผลงานชิ้นนี้ว่า "สารคดีที่ทั้งกล้าหาญและงดงาม ผู้กำกับลูคอฟนีโควาสามารถทลายวงจรของความเงียบได้สำเร็จ และรางวัลที่ยิ่งใหญ่และเธอสมควรได้รับที่สุด ก็คืออิสรภาพจากความทรงจำวัยเด็กเลวร้าย ที่เธอมอบให้แก่ตัวเธอเอง"
ติดตาม อะไรนะสารคดี? What the Doc? : My Uncle Tudor (ลุงตูดอร์ของฉัน) วันอาทิตย์ที่ 5 กรกฎาคม 2569 เวลา 13.00 -13.30 น. ทางไทยพีบีเอส ติดตามทุกตอนได้ทาง www.thaipbs.or.th/WhatTheDoc
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
