โพสต์อ้างม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคน พบตัดบริบทข่าวฝรั่งเศส สวมรอยภาพข่าวนักเรียนไทยปี 63

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาของข่าวบิดเบือนจาก: Facebook

โพสต์อ้างม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคน

Thai PBS Verify ตรวจสอบโพสต์ของผู้ใช้บัญชีเฟซบุ๊กชื่อ ข่าว 31 วัน ซึ่งได้โพสต์ภาพการชุมนุมของนักเรียนไทย โดยภาพดังกล่าวระบุข้อความว่า “ม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสน! กล้าลุกเมื่อรัฐล้ม บทเรียนที่ไทยต้องเรียนรู้” ขณะที่คำบรรยายโพสต์ระบุว่า

ม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคนทั่วประเทศลงถนน จับแล้วหลักพัน รัฐจะถอยหรือปราบ? แอดว่าน่าคิดนะครับ ประเทศที่กล้าออกมาส่งเสียงเมื่อรัฐบาลล้มเหลว คือบทเรียนที่บ้านเราควรเรียนรู้ไว้บ้าง
เหตุการณ์ประท้วงใหญ่ลามไปทั่วประเทศ เมื่อประชาชนกว่า 2.5 แสนคนออกมารวมตัวบนท้องถนน เพื่อสนับสนุนข้อเรียกร้องของกลุ่มนักเรียนที่ต้องการให้รัฐบาลเพิ่มงบประมาณด้านการศึกษา ตัวเลขนี้มาจากการประเมินของรัฐบาลเอง ไม่ใช่ฝั่งผู้ชุมนุม และยังมีรายงานการจับกุมผู้ร่วมชุมนุมแล้วหลักพันราย กระจายไปตามเมืองใหญ่หลายจุด
.
จุดเริ่มต้นมาจากนักเรียนที่ลุกขึ้นมาตั้งคำถามว่า ทำไมงบการศึกษาถึงถูกลดทอน ทั้งที่เป็นรากฐานของประเทศ แต่สิ่งที่แอดอยากให้สังเกตคือ ม็อบรอบนี้ไม่ได้มีแค่เด็กนักเรียน พ่อแม่ ครู คนทำงาน และคนแก่ ต่างออกมายืนเคียงข้างกัน บางคนบอกว่ามาเพราะไม่อยากให้ลูกหลานต้องเรียนในห้องที่พัดลมพัง หนังสือไม่พอ ครูไม่ครบชั้น ภาพนักเรียนในชุดนักเรียนเดินนำขบวน โดยมีผู้ใหญ่เดินตามหลัง กลายเป็นภาพที่ถูกส่งต่อในโซเชียลทั่วโลก
.
คำถามใหญ่ตอนนี้คือรัฐบาลจะเลือกทางไหน ยอมถอยเปิดโต๊ะเจรจาเพิ่มงบการศึกษาตามข้อเรียกร้อง หรือเดินหน้าปราบหนักกว่าเดิมด้วยการจับกุมเพิ่ม ซึ่งอาจทำให้สถานการณ์บานปลายเกินควบคุม นักวิเคราะห์ชี้ว่า การที่ยอดจับกุมพุ่งถึงหลักพันในเวลาสั้นๆ สะท้อนว่ารัฐเลือกใช้ไม้แข็งก่อน แต่ยิ่งจับ ม็อบกลับยิ่งโต แอดว่าเกมนี้ยังไม่จบง่ายๆ ต้องจับตาต่อว่าสุดท้ายใครจะยอมใคร
#ข่าว31วัน #ประท้วงใหญ่ #งบการศึกษา #ม็อบนักเรียน

โพสต์ดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 7 ต.ค. 69 ที่ผ่านมา ทำให้มีผู้เข้ามาแสดงความรู้สึกว่า 43,000 ครั้ง รวมถึงแชร์ข้อมูลดังกล่าวไปกว่า 3,000 ครั้งอีกด้วย

เพจที่โพสต์ใช่เพจสำนักข่าวจริงหรือไม่ ?

จากการตรวจสอบความโปร่งใสของเพจดังกล่าวพบว่า เพจดังกล่าวถูกสร้างขึ้นเมื่อ 5 ก.พ. 63 โดยใช้ชื่อเพจว่า สูตรอาหารแซ่บๆ ก่อนที่ในภายหลังจะเปลี่ยนชื่อมาเป็น ข่าว 31 วัน 

ม็อบนักเรียนไทยชุมนุมใหญ่จริงหรือไม่ ?

จากการค้นหาคำสำคัญเราพบว่า เนื้อหาดังกล่าวเป็นการนำเอาข่าวการชุมนุมของเด็กนักเรียนในฝรั่งเศษมาใช้ โดยข่าวของ Thai PBS ได้รายงานข่าว “นักเรียนฝรั่งเศส” ประท้วงไม่พอใจสภาพระบบการศึกษา โดยรัฐบาลฝรั่งเศสคาดว่า มีผู้ออกมาชุมนุมราว 250,000 คน

ข่าวการชุมนุมของเด็กนักเรียนในฝรั่งเศษ จาก Thai PBS

อย่างไรก็ตามข้อความในโพสต์กลับจงใจตัดคำว่า “ฝรั่งเศษ” ออกไปจากเนื้อหาทั้งหมด ทำให้ข้อมูลที่แชร์ขาดความสมบูรณ์ จนทำให้ผู้พบเห็นโพสต์ดังกล่าวส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย

ผู้เข้ามาแสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในไทย

ภาพนักเรียนที่โพสต์เกี่ยวข้องกับเนื้อหาหรือไม่ ?

จากการค้นหาภาพย้อนกลับด้วย Google Lens เราพบว่าภาพดังกล่าวไปตรงกับข่าวการชุมนุมของกลุ่ม “นักเรียนเลว” บริเวณด้านหน้ากระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 ธ.ค. 63 ซึ่งอัมรินทร์ทีวี ได้รายงานการชุมนุมของกลุ่ม ที่จัดขึ้นเพื่อเรียกร้องให้ยกเลิกการบังคับสวมใส่ชุดนักเรียน

ภาพจากข่าวอัมรินทร์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพจากโพสต์ที่ทำการตรวจสอบ (ขวา)

ขณะที่ภาพของผู้ชุมนุมอีกภาพถูกนำมาจากข่าวของ The Active Thai PBS ซึ่งอยู่ภายในข่าว “เมื่อ “เด็กจัดม็อบ” ตั้งคำถามระบบการศึกษาไทย ที่เผยแพร่เอาไว้ตั้งแต่ 20 พ.ย. 63

ภาพจากโพสต์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพจากข่าวของ The Active Thai PBS (ขวา)

จากภาพทั้งสองบ่งชี้ว่า เป็นการนำเอาภาพเก่ามาผสมกับข่าวที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ โดยตัดบริบทของข่าวและพาดหัวเชิงตั้งคำถาม เพื่อสร้างความเข้าใจผิดให้กับผู้อ่าน

นอกจากนี้ยังยืนยันได้จากแผนที่ใน Google Maps ที่ระบุได้ว่าจุดเกิดเหตุในข่าวอยู่ในประเทศไทย  รวมถึงเป็นเหตุการณ์เก่าที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2563 ซึ่งไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับประเทศฝรั่งเศสแต่อย่างใด

ภาพจากโพสต์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพบันทึกหน้าจอจาก Google Maps (ขวา)

แผนที่จุดชุมนุมเมื่อปี 2563

นักวิชาการชี้ “การบิดเบือนข่าวสาร” ส่งผลกระทบต่อภูมิทัศน์สื่อไทย

รศ. พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล นักวิจัยประจำสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความคิดเห็นถึงโพสต์ดังกล่าวว่า ข้อมูลดังกล่าวถือว่าเป็นการบิดเบือนข่าว เพราะตัวภาพเป็นภาพข่าวเก่า ซึ่งเป็นการประท้วงของนักเรียนในประเทศไทยที่ปัจจุบันไม่มีแล้ว แต่เพิ่งถูกนำมาโพสต์เมื่อ 2 วันที่แล้ว

รศ. พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล นักวิจัยประจำสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นอกจากนี้หากสังเกตที่ตัวเพจ ก็จะพบว่าชื่อเพจมีความพยายามเลียนแบบช่องสถานีโทรทัศน์ เช่น ช่องวัน หรือช่อง 31 เพื่อทำให้ตนเองดูน่าเชื่อถือ ทั้งที่ไม่ได้เป็นช่องทางการ เมื่อสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นช่องที่น่าเชื่อถือแล้ว ก็จัดทำเป็นรายงานข่าวโดยที่ภาพไม่เป็นความจริง เป็นการนำภาพเก่ามาลงซ้ำ และเนื้อหาก็ไม่ตรงกับภาพ โดยพยายามเชื่อมโยงเรื่องการประท้วงของนักเรียน ซึ่งหากคนดูผ่าน ๆ อย่างรวดเร็ว ก็จะคิดว่านักเรียนไทยกำลังประท้วง หรือเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้น

ในความเป็นจริง เนื้อหาข่าวพยายามโยงไปที่เหตุการณ์การประท้วงในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งสร้างความเข้าใจผิด ตัวเนื้อหาอาจไม่ได้ยุยงโดยตรง แต่ส่วนที่สร้างปัญหาคือช่องแสดงความคิดเห็น ที่มีลักษณะยุยง เช่น ให้ประท้วง หรือวิจารณ์ว่าการศึกษาไทยไม่ดี สิ่งนี้ถือเป็น “คอนเทนต์ขยะ” ที่ไม่มีข้อเท็จจริง ภาพอาจสร้างขึ้นจากการผสมผสานของ AI แล้วใส่เนื้อหาเข้าไป เพียงเพราะต้องการยอดการมีส่วนร่วม (engagement) เท่านั้น ปัจจุบันมีลักษณะนี้เกิดขึ้นจำนวนมาก คือการสร้างเพจลอกเลียนแบบสถานีข่าวที่น่าเชื่อถือ แล้วทำตัวเป็นนักข่าว

ทั้งนี้มองว่า หากคนหลงเชื่อ อาจนำไปสู่การปลุกระดมดังที่เคยเห็นจากความขัดแย้งในอดีต (สงครามเสื้อสี) ซึ่งคนไทยถูกปลุกระดมได้ง่าย เพียงแค่มีเวที มีไมโครโฟน และการพูดต่อเนื่อง ก็สามารถปลุกระดมให้คนลุกฮือได้ ซึ่งมักเกิดกับกลุ่มคนที่ไม่รู้เท่าทันสื่อ

ส่วนกลุ่มคนที่รู้เท่าทันสื่อ เมื่อพบเจอคอนเทนต์แบบนี้บ่อย ๆ เข้า ก็จะเกิดความเหนื่อยหน่าย ไม่อยากยุ่ง ไม่อยากติดตามสื่อบนแพลตฟอร์มเหล่านี้ และหันไปดูสิ่งอื่นแทน จึงส่งผลเชิงลบทั้งต่อตัวแพลตฟอร์มและต่อโครงสร้างทางปัญญาของประชาชนในประเทศ

ดังนั้นข้อมูลข่าวสารจึงถือเป็นผลประโยชน์สาธารณะที่จำเป็นต้องมีการลงทุน เพื่อให้ประชาชนในประเทศได้รับข้อมูลที่มีคุณภาพ

เกิดเหตุการณ์อะไรในฝรั่งเศษ ?

Thai PBS รายงานกรณีดังกล่าวเอาไว้ว่า กลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาในฝรั่งเศส รวมตัวชุมนุมประท้วงในหลายเมือง โดยมีชนวนเหตุมาจากความไม่พอใจต่อสภาพระบบการศึกษา ทั้งการขาดแคลนครู อาคารเรียนทรุดโทรม ตลอดจนปัญหาท่อน้ำรั่วซึมและการระบาดของหนูในสถานศึกษา

การชุมนุมระลอกนี้ปะทุขึ้นตั้งแต่ช่วงกลางเดือน ก.ย.ที่ผ่านมา บริเวณชานกรุงปารีส ก่อนลุกลามไปทั่วประเทศ โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจปราบจลาจลได้ยิงแก๊สน้ำตาและวิ่งชาร์จเข้าสลายการชุมนุมของผู้ประท้วงในเมืองตูลูส ส่วนในกรุงปารีส ปรากฏภาพเจ้าหน้าที่ตำรวจถือกระบองเข้าปะทะกับผู้ประท้วงอย่างดุเดือด สะท้อนถึงความตึงเครียดที่ทวีความรุนแรง หลังมีเยาวชนคนหนึ่งต้องสูญเสียมือหนึ่งข้างระหว่างการชุมนุม เมื่อวันที่ 5 ต.ค. ขณะนี้ยังอยู่ระหว่างการตรวจสอบสาเหตุที่แน่ชัด

อย่างไรก็ตามการประท้วงขยายวงกว้างจากกลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษา ไปสู่กลุ่มผู้ปกครอง นักศึกษามหาวิทยาลัยและสหภาพแรงงาน โดยมีประชาชนออกมาร่วมเดินขบวนทั่วประเทศหลายแสนคน ซึ่งกลุ่มผู้ประท้วงต่างเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่ยุติการใช้กำลังปราบปรามความรุนแรง

เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?

จากการตรวจสอบของ Thai PBS Verify พบว่า โพสต์ดังกล่าวเข้าข่าย “ข้อมูลบิดเบือนและข่าวปลอม” (Disinformation) โดยเป็นการนำเอาข่าวเหตุการณ์ประท้วงในต่างประเทศมาตัดบริบท และนำภาพการชุมนุมเก่าในไทยมาสวมรอยเพื่อปั่นกระแส ดังนี้

• เนื้อหาจริงมาจากประท้วงในประเทศฝรั่งเศส: ข้อความประท้วงใหญ่ 2.5 แสนคน ปะทุขึ้นจากความไม่พอใจระบบการศึกษาและปัญหาครูไม่พอ เป็นรายงานข่าวเหตุการณ์ประท้วงของนักเรียนมัธยมและประชาชนใน ประเทศฝรั่งเศส แต่โพสต์ดังกล่าวจงใจตัดคำว่า “ฝรั่งเศส” ออกทั้งหมด เพื่อชี้พุ่งเป้าให้ผู้พบเห็นเข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ในประเทศไทย

• ภาพประกอบเป็นภาพม็อบไทยเก่าเมื่อปี 2563: ภาพม็อบนักเรียนที่ถูกนำมาประกอบโพสต์ เป็นภาพการชุมนุมของกลุ่ม “นักเรียนเลว” บริเวณหน้ากระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2563 จากรายงานข่าวของอมรินทร์ทีวี และภาพข่าว “เมื่อเด็กจัดม็อบ” ของสำนักข่าว The Active (Thai PBS) เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2563 ซึ่งเป็นเหตุการณ์เก่าในไทย ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับประเทศฝรั่งเศส

• ไม่ใช่เพจสำนักข่าวจริง: จากการตรวจสอบความโปร่งใสของเพจ “ข่าว 31 วัน” พบว่าถูกสร้างขึ้นเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2563 ในชื่อ “สูตรอาหารแซ่บๆ” ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเพจมาเป็น “ข่าว 31 วัน” เพื่อเลียนแบบชื่อช่องสถานีโทรทัศน์ช่องหลัก หวังสร้างความน่าเชื่อถือหลอกลวงผู้ใช้งาน