เมื่อแทบทุกกิจกรรมในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่การทำงาน การสื่อสาร การซื้อสินค้า การทำธุรกรรม ไปจนถึงความบันเทิง ล้วนเชื่อมโยงกับอินเทอร์เน็ตตลอด 24 ชั่วโมง ปริมาณ "ข้อมูล" ที่เกิดขึ้นจึงเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล ทั้งข้อมูลที่ถูกสร้างขึ้น ส่งต่อ จัดเก็บ และนำไปประมวลผลเพื่อรองรับบริการดิจิทัลรูปแบบต่าง ๆ

เบื้องหลังการไหลเวียนของข้อมูลเหล่านี้คือ Data Center หรือศูนย์ข้อมูล โครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ทำหน้าที่จัดเก็บ จัดการ และประมวลผลข้อมูล รวมถึงส่งต่อข้อมูลไปยังระบบและผู้ใช้งาน เพื่อให้บริการดิจิทัลสามารถทำงานได้อย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่แพลตฟอร์มออนไลน์ ระบบคลาวด์ ธุรกรรมดิจิทัล ไปจนถึงเทคโนโลยี AI

เมื่อความต้องการใช้เทคโนโลยีและบริการดิจิทัลของคนไทยและภาคธุรกิจเพิ่ม Data Center จึงไม่ได้เป็นเพียงสถานที่เก็บข้อมูลอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัล คำถามจึงไม่ได้มีเพียงว่า Data Center คืออะไร แต่คือ ทำไมจึงสำคัญ ผลกระทบที่ตามมามีอะไรบ้าง

ดาต้า เซ็นเตอร์ (Data Center) คืออะไร

Data Center หรือ ศูนย์ข้อมูล คือ สถานที่ที่ออกแบบมาเพื่อรองรับเซิร์ฟเวอร์ และระบบคอมพิวเตอร์จำนวนมากไว้ด้วยกัน เพื่อทำหน้าที่จัดเก็บ จัดการ และประมวลผลข้อมูลมหาศาลตลอด 24 ชั่วโมง เปรียบเสมือน "สมองของโลกออนไลน์" ที่อยู่เบื้องหลังบริการดิจิทัลที่เราใช้งานกันทุกวัน

ไม่ว่าจะเป็นการเปิดแอปฯ ดูหนังหรือวิดีโอผ่านสตรีมมิง ซื้อของออนไลน์ โอนเงินผ่านธนาคาร หรือแม้แต่การพูดคุยกับ AI ทุกครั้งจะมีข้อมูลถูกส่งไปยังระบบคอมพิวเตอร์ใน Data Center เพื่อประมวลผล ก่อนส่งคำตอบหรือผลลัพธ์กลับมายังผู้ใช้งาน

Data Center จึงต้องมีระบบรักษาความปลอดภัยและโครงสร้างพื้นฐานที่มีประสิทธิภาพสูง ทั้งระบบทำความเย็นสำหรับควบคุมอุณหภูมิ อุปกรณ์เครือข่ายที่รองรับการส่งข้อมูลความเร็วสูง รวมถึงระบบไฟฟ้าที่มีความเสถียรและระบบสำรองไฟหลายระดับ

เหตุที่ต้องมีระบบเหล่านี้ เพราะ Data Center ต้องทำงานตลอดเวลา หากเกิดไฟฟ้าดับหรือระบบขัดข้อง แม้เพียงช่วงสั้น ๆ ก็อาจส่งผลกระทบต่อการให้บริการได้

พูดง่าย ๆ คือ Data Center เป็น "ศูนย์กลาง" ที่ทำให้บริการออนไลน์ต่าง ๆ สามารถทำงานได้อย่างต่อเนื่อง ทั้งยังช่วยเก็บรักษาข้อมูลของธุรกิจและผู้ใช้งานให้ปลอดภัย

Data Center จึงเป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้ระบบหลังบ้าน แอปพลิเคชันออนไลน์ และข้อมูลลูกค้าของธุรกิจมากมาย ปลอดภัยและพร้อมใช้งานอยู่เสมอ และยังถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของประเทศ ที่ใช้ดึงดูดนักลงทุนและขับเคลื่อนเศรษฐกิจยุคดิจิทัลและยุค AI ให้เติบโตขึ้นอย่างมหาศาล

Data Center กับทรัพยากรที่ต้องใช้

ศูนย์ข้อมูล หรือ Data Center เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ต้องรองรับการจัดเก็บและประมวลผลข้อมูลตลอด 24 ชั่วโมง จึงจำเป็นต้องมีระบบและบุคลากรที่พร้อมรองรับการทำงาน

1. ระบบไฟฟ้ามีเสถียรภาพและมีไฟฟ้าสำรอง - คุณสมบัติข้อแรกของศูนย์ข้อมูลต้องมีระบบไฟฟ้าที่มีความเสถียรและสามารถจ่ายไฟให้กับเซิร์ฟเวอร์และอุปกรณ์ต่าง ๆ ได้ตลอด 24 ชั่วโมง และต้องมีระบบสำรองไฟที่ได้มาตรฐานเพื่อป้องกันกรณีเกิดเหตุไฟฟ้าขัดข้อง ลดความเสี่ยงต่อการสูญหายหรือความเสียหายของข้อมูล

2. ควบคุมอุณหภูมิอย่างเหมาะสม - คุณสมบัติข้อถัดไปของศูนย์ข้อมูล คือการมีอุณหภูมิที่เหมาะสม ต้องมีการควบคุมอุณหภูมิไม่ให้ร้อนจนเกินไป รักษาความเย็นและความชื้นให้อยู่ในระดับมาตรฐาน เพื่อให้การจัดเก็บอุปกรณ์ต่างๆ เป็นไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3. มีผู้เชี่ยวชาญดูแลระบบ - การบริหารจัดการศูนย์ข้อมูลจำเป็นต้องอาศัยบุคลากรที่มีความรู้และทักษะด้านระบบไอที เครือข่าย และโครงสร้างพื้นฐาน เช่น วิศวกรเครือข่าย ผู้ดูแลระบบ และผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยไซเบอร์ เพื่อเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาที่อาจเกิดขึ้น

4. มีเจ้าหน้าที่เฝ้าระวังระบบตลอด 24 ชั่วโมง - เนื่องจากศูนย์ข้อมูลต้องให้บริการอย่างต่อเนื่อง จึงต้องมีเจ้าหน้าที่คอยสังเกตการณ์ตลอดเวลา เนื่องจากระบบศูนย์ข้อมูล ต้องทำงานตลอด 24 ชั่วโมง การเตรียมความพร้อมเมื่อเกิดข้อผิดพลาดหรือกรณีไม่คาดคิดจึงเป็นเรื่องสำคัญ หากมีเจ้าหน้าที่คอยดูแลก็จะสามารถแก้ปัญหาได้ทันท่วงที

5. มีระบบรักษาความปลอดภัยในระดับสูง - ศูนย์ข้อมูลเป็นสถานที่ที่จัดเก็บข้อมูลสำคัญและเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักขององค์กร จึงต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยทั้งด้านกายภาพและไซเบอร์ เช่น การควบคุมการเข้า-ออก ระบบสแกนลายนิ้วมือหรือม่านตา กล้องวงจรปิด และการจำกัดสิทธิ์การเข้าถึง เพื่อป้องกันการบุกรุก การโจรกรรมอุปกรณ์ และการเข้าถึงข้อมูลโดยไม่ได้รับอนุญาต

ประเภทของ Data Center

ศูนย์ข้อมูลสามารถแบ่งออกได้หลายรูปแบบตามลักษณะการเป็นเจ้าของ การบริหารจัดการ และรูปแบบการให้บริการ โดยประเภทที่พบได้ทั่วไป ได้แก่

1. On-premises Data Center - คือ ศูนย์ข้อมูลขององค์กรใดองค์กรหนึ่งโดยสมบูรณ์ ทำหน้าที่ในการจัดเก็บข้อมูลดิจิทัลและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องขององค์กร โดยจะต้องมีการดำเนินงานตลอดเวลา เพื่อให้สามารถแก้ปัญหาได้ทันท่วงที ซึ่งการปรับแต่งศูนย์ข้อมูล ทำได้ตามความต้องการ มีความปลอดภัยสูง เพราะมีการดูแลโดยบุคลากรของบริษัท

อย่างไรก็ตาม รูปแบบนี้ต้องใช้เงินลงทุนค่อนข้างสูง ทั้งการจัดซื้ออุปกรณ์ การก่อสร้างและดูแลสถานที่ รวมถึงค่าใช้จ่ายด้านบุคลากร การบำรุงรักษา และระบบสำรองเพื่อรองรับเหตุขัดข้อง นอกจากนี้ หากต้องการเพิ่มความมั่นคงของระบบ องค์กรอาจต้องมีศูนย์ข้อมูลมากกว่าหนึ่งแห่งเพื่อกระจายความเสี่ยง

2. Colocation Data Center - เป็นรูปแบบที่องค์กรเช่าพื้นที่ภายในศูนย์ข้อมูลที่มีผู้ให้บริการเป็นผู้จัดเตรียมโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ระบบไฟฟ้า ระบบทำความเย็น ระบบเครือข่าย และระบบรักษาความปลอดภัย รูปแบบนี้เหมาะกับองค์กรที่ไม่ต้องการลงทุนสร้างศูนย์ข้อมูลเอง หรือไม่มีพื้นที่และบุคลากรเพียงพอสำหรับดูแลโครงสร้างพื้นฐาน ช่วยลดภาระด้านการก่อสร้างและบำรุงรักษาสถานที่

3. Public Cloud Data Center - คือ พื้นที่บนระบบคลาวด์ โดยสามารถเช่าได้ทั้งพื้นที่และโครงสร้างพื้นฐาน จะมีระบบการรักษาความปลอดภัยของศูนย์ข้อมูล และสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดที่ผู้เช่าต้องการได้ ช่วยลดต้นทุนในการจ้างพนักงานและการบำรุงรักษาอุปกรณ์

แม้ Data center จะเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัล แต่ในอีกด้านหนึ่งก็เป็นอุตสาหกรรมที่ใช้ทรัพยากรจำนวนมาก โดยเฉพาะไฟฟ้าและน้ำ ซึ่งน้ำส่วนหนึ่งถูกนำมาใช้ในระบบหล่อเย็นและระบายความร้อนของเซิร์ฟเวอร์

จึงเกิดคำถามสำคัญว่า หากมีการตั้ง Data Center ในพื้นที่ที่มีโรงงานและภาคอุตสาหกรรมอยู่หนาแน่นแล้ว ทรัพยากรที่มีอยู่จะเพียงพอต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้นหรือไม่

หากไม่มีการวางแผนเรื่องพื้นที่และประเมิน "ขีดความสามารถในการรองรับ" อย่างเหมาะสม อาจเกิดการแย่งชิงการใช้ทรัพยากรน้ำและไฟฟ้าระหว่างภาคอุตสาหกรรมกับประชาชน

Data Center โตทั่วโลก ท่ามกลางโจทย์ด้านพลังงาน-ทรัพยากร

การเติบโตของ AI และเศรษฐกิจดิจิทัลกำลังทำให้หลายประเทศแข่งขันกันดึงดูดการลงทุน Data Center เพราะนอกจากเม็ดเงินลงทุนแล้ว ยังเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล การจ้างงาน การพัฒนาเทคโนโลยี และการยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

สหรัฐฯ จีน และยุโรปยังเป็นตลาดสำคัญของ Data Center ขณะที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นจากการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัล เดิมสิงคโปร์เป็นศูนย์กลาง Data Center ของภูมิภาค แต่ข้อจำกัดด้านพื้นที่ ทรัพยากร และกฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้น ทำให้นักลงทุนเริ่มขยายไปยังมาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม และไทย

สหรัฐอเมริกาเป็นหนึ่งในประเทศที่มี Data Centerมากที่สุดในโลก โดยมีอยู่กว่า 5,400 แห่ง แห่ง จากทั้งหมดกว่า 12,000 แห่งทั่วโลก รองลงมาคือเยอรมนี 529 แห่ง และสหราชอาณาจักร 523 แห่ง ส่วนในเอเชียแปซิฟิก จีนมี 449 แห่ง ออสเตรเลีย 314 แห่ง และญี่ปุ่น 222 แห่ง

ข้อมูลจาก ธนาคารกรุงศรีอยุธยา ระบุว่า อุตสาหกรรม Data Center ทั่วโลกคาดว่าจะมีมูลค่า 527.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2568 และเพิ่มเป็น 739.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2573 หรือเติบโตเฉลี่ย 7% ต่อปี ขณะที่ความต้องการใช้พลังงานคาดว่าจะเพิ่มจาก 82 กิกะวัตต์ เป็น 219 กิกะวัตต์ในช่วงเดียวกัน หรือเติบโตเฉลี่ย 21.7% ต่อปี โดยความต้องการใช้พลังงานจากการใช้ AI จะเติบโตสูงถึง 28.8%

แต่การขยายตัวอย่างรวดเร็วของ Data Center ก็กำลังสร้างความกังวลให้กับประชาชนในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะเรื่องการใช้ไฟฟ้า น้ำ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และภาระค่าใช้จ่ายที่อาจตกอยู่กับประชาชน

Reuters รายงานการประท้วงเมื่อวันที่ 18 ก.ค. 2569 ในสหรัฐอเมริกา มีการประท้วงเรื่องการสร้าง Data center 142 จุด ใน 42 รัฐ เพื่อเรียกร้องให้หยุดยั้งการขยายตัวของ "Big AI" ที่กำลังคุกคามเสรีภาพและทรัพยากรของชุมชน

นอกจากนี้ ผลสำรวจของ Reuters/Ipsos Poll ในเดือน มิ.ย. 2569 ระบุว่า มีเพียงคนอเมริกัน 14% เท่านั้นที่สนับสนุนศูนย์ข้อมูล AI ในชุมชนของตน

DataHatch ระบุว่า Data center ในสหรัฐอเมริกา ใช้ไฟฟ้ากว่า 4.4% ของทั้งประเทศ และมีแนวโน้มเพิ่มเป็น 6–12% ภายในปี 2030 จนเกิดแรงกดดันให้ต้องสร้างโรงไฟฟ้าเพิ่ม และอาจผลักภาระไปยังค่าไฟของประชาชน

สถานการณ์นี้ทำให้เกิดการถกเถียงในสภาสหรัฐฯ อย่างกว้างขวาง มีการเสนอกฎหมายหลายฉบับเพื่อบังคับให้ Data center จ่ายต้นทุนโครงสร้างพื้นฐานไฟฟ้าเอง แทนที่จะผลักภาระไปให้ครัวเรือน

Data Center ในประเทศไทย โอกาสหรือโจทย์ใหญ่

ประเทศไทยกำลังกลายเป็นหนึ่งในตลาดที่ได้รับความสนใจจากนักลงทุน Data Center มากขึ้น เนื่องจากมีโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคมที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง ตำแหน่งที่ตั้งของประเทศที่เชื่อมโยงกับตลาดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลภายในประเทศ

ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ระบุว่า โครงการ Data Center ที่ได้รับอนุมัติส่งเสริมการลงทุนระหว่างปี 2567–2569 จำนวน 42 โครงการ เงินลงทุนรวม 750,000 ล้านบาท ประกอบด้วย กลุ่มบริษัทของไทยเองมากที่สุด 15 โครงการ ที่เหลือเป็นบริษัทเทคฯ จากประเทศต่าง ๆ ได้แก่ จีน 10 โครงการ, สหรัฐอเมริกา 5 โครงการ, สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 4 โครงการ, ญี่ปุ่น 2 โครงการ, มาเลเซีย–ฮ่องกง 1 โครงการ, และนักลงทุนสัญชาติอื่นอีก 5 โครงการ ได้แก่ ฮ่องกง สิงคโปร์ อินเดีย ออสเตรเลีย และฝรั่งเศส นี่คือข้อมูลที่ยืนยันได้ชัดเจนว่า ฐานผู้ลงทุน Data Center ในประเทศไทยมีความหลากหลาย

นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ เลขาธิการคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) เปิดเผยว่า ครม.เห็นชอบร่าง "ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยคณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์" เมื่อวันที่ 5 ส.ค. 2569 เพื่อจัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติ โดยมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และเลขาธิการบีโอไอเป็นกรรมการ ทำหน้าที่เสนอแนวนโยบาย มาตรฐาน และกรอบการกำกับดูแล Data Center ต่อคณะรัฐมนตรี

บีโอไอเตรียมทบทวนหลักเกณฑ์และเพิ่มความเข้มข้นในการคัดกรองโครงการ ให้สอดคล้องกับทิศทางของคณะกรรมการนโยบายฯ โดยพิจารณาทั้งความคุ้มค่าและประโยชน์ต่อประเทศ ควบคู่กับประสิทธิภาพการใช้ไฟฟ้าและน้ำ รวมถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ชุมชน และภาคส่วนอื่น ๆ

นายนฤตม์ระบุว่า การลงทุน Data Center เติบโตอย่างรวดเร็ว เพราะเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัลและการพัฒนา AI แต่ขณะเดียวกันก็มีข้อกังวลเรื่องการใช้ไฟฟ้า น้ำ และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

บีโอไอมองว่า ประเทศไทยไม่ควรเลือกเพียง "รับทั้งหมด" หรือ "ปฏิเสธทั้งหมด" แต่ควรตอบให้ได้ว่า ประเทศไทยต้องการ Data Center แบบใด ต้องมาพร้อมเงื่อนไขอะไร และจะออกแบบกติกาอย่างไรให้ประเทศและประชาชนได้รับประโยชน์สูงสุด

Data Center ให้อะไรกับประเทศ

Data Center เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่รองรับบริการสำคัญในยุคดิจิทัล ทั้ง Cloud การประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ การจัดเก็บข้อมูลสำคัญภายในประเทศ เช่น ข้อมูลธนาคาร โรงพยาบาล และหน่วยงานด้านความมั่นคง รวมถึงความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ ตลอดจนการพัฒนา AI ที่ต้องใช้ภาษา ข้อมูล และองค์ความรู้ของประเทศไทย

นอกจากนี้ ยังช่วยสนับสนุนธุรกิจและอุตสาหกรรมต่าง ๆ ตั้งแต่การเงินดิจิทัล การค้าออนไลน์ โรงงานอัจฉริยะ ระบบสาธารณสุข บริการภาครัฐ ไปจนถึงความปลอดภัยทางไซเบอร์

การมี Data Center ในประเทศยังช่วยให้ธุรกิจเข้าถึง Cloud และ AI ได้รวดเร็วขึ้น ลดความหน่วงและต้นทุนการรับส่งข้อมูล เพิ่มความมั่นคงของระบบ และช่วยดึงดูดการลงทุนด้านเทคโนโลยี นวัตกรรม รวมถึงกลุ่มผู้เชี่ยวชาญและบุคลากรทักษะสูงเข้ามาในประเทศ

นายนฤตม์ระบุว่า ปัจจุบันผู้ให้บริการ Cloud รายใหญ่ เช่น AWS และ Google ได้ลงทุน Data Center และเปิดให้บริการ Cloud Region ในไทยแล้ว โดยมีการลงทุนด้านการพัฒนาบุคลากรควบคู่กัน เช่น AWS ร่วมกับสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง พัฒนาหลักสูตรปริญญาโทด้าน Data Center Engineering และดำเนินโครงการ ThaksaAI เพื่อพัฒนาทักษะ Cloud Computing และ Generative AI ให้แก่นักเรียนกว่า 23,000 คนใน 50 จังหวัด

ขณะที่ Google ดำเนินโครงการ "สะพานดิจิทัล" พัฒนาทักษะดิจิทัลให้ SMEs และประชาชนแล้วกว่า 100,000 คน และโครงการ Samart Skills มอบทุน Google Career Certificates จำนวน 22,000 ทุน

ดังนั้น ประโยชน์จาก Data Center จึงไม่ได้อยู่แค่การสร้างอาคารหรือวางเซิร์ฟเวอร์ แต่ยังเชื่อมโยงไปถึง การพัฒนาคน เทคโนโลยี ธุรกิจ และขีดความสามารถด้านดิจิทัลของประเทศ

ท้ายที่สุดแล้ว การขยายตัวของ Data Center ยังมีทั้งมุมที่มองว่าเป็นโอกาสสำคัญต่อเศรษฐกิจดิจิทัลและการลงทุนของประเทศ ขณะเดียวกันก็มีข้อกังวลเรื่องการใช้ไฟฟ้า น้ำ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และชุมชน

ดังนั้น ประเด็นสำคัญจึงอาจไม่ใช่เพียงว่า ไทยจะดึง Data Center เข้ามาได้มากแค่ไหน แต่คือ จะบริหารจัดการอย่างไรให้เกิดความสมดุลระหว่างประโยชน์ทางเศรษฐกิจกับต้นทุนด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

เพราะในวันที่ข้อมูลกลายเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจ Data Center จึงไม่ได้เป็นเพียงสถานที่จัดเก็บและประมวลผลข้อมูล แต่กำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ต้องพิจารณาทั้งในมิติของการลงทุน การพัฒนาเทคโนโลยี และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับประเทศและประชาชนไปพร้อมกัน

อ้างอิงข้อมูล : SET Thailand, thaigov.go.th, gcc.go.th , krungsri, theactive