วันนี้ (20 พ.ย.2569) นายสมคิด แก้วพา เกษตรกร อ.แม่สาย จ.เชียงราย กล่าวว่า ขณะนี้มีข้าวรอเก็บเกี่ยวในแปลงนาประมาณ 50 ไร่ แม้จะถึงฤดูเก็บเกี่ยวแล้ว แต่ยังไม่สามารถนำผลผลิตออกจำหน่ายได้ เนื่องจากโรงสียังไม่มั่นใจเรื่องการปนเปื้อนสารพิษในข้าว และกังวลว่า จะไม่สามารถนำไปจำหน่ายต่อได้
นักวิชาการจี้ทำแผนที่เกษตรเสี่ยงสารปนเปื้อน หวั่นเหมารวมผลผลิตทั้งจังหวัดเชียงราย
หากปล่อยทิ้งไว้นาน ข้าวจะสุกแก่เกินไปและเมล็ดข้าวร่วงหล่น ทำให้เกิดความเสียหาย ขณะที่เกษตรกรยังมีภาระต้นทุนการผลิตและหนี้สินที่ต้องชำระ จึงต้องการให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รวมถึงรัฐบาล เร่งตรวจสอบและออกหนังสือรับรองความปลอดภัยของผลผลิต เพื่อสร้างความมั่นใจให้ผู้ประกอบการกลับมารับซื้อข้าวจากพื้นที่แม่สาย
ส่วนกรณีที่กระทรวงเกษตรฯ เตรียมเก็บตัวอย่างข้าว ระหว่างวันที่ 23-25 พ.ย. และคาดว่า จะทราบผลในเดือน ธ.ค.นั้น เกษตรกรมองว่า ไม่สามารถรอได้ เพราะข้าวอาจร่วงเสียหาย ก่อนถึงเวลารู้ผลตรวจ พร้อมเสนอให้หน่วยงานรัฐพิจารณาผลการเก็บตัวอย่างข้าวก่อนหน้านี้ เพื่อออกหนังสือยืนยันให้ผู้ประกอบการรับซื้อผลผลิตได้โดยเร็ว แต่หากผลตรวจพบสารพิษเกินมาตรฐาน ขอให้รัฐบาลเร่งกำหนดมาตรการรับซื้อและเยียวยาเกษตรกร เนื่องจากชาวนาลงทุนไปแล้วจำนวนมาก บางรายต้องกู้ยืมเงินมาทำนา
นักวิชาการจี้ทำแผนที่เกษตรเสี่ยงสารปนเปื้อน หวั่นเหมารวมผลผลิตทั้งจังหวัดเชียงราย
ด้านนายทองคำ อินพรม ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำแม่สาย จ.เชียงราย กล่าวว่า ขณะนี้เกษตรกรได้รับความเดือดร้อนอย่างมาก เนื่องจากข้าวในแปลงเริ่มแห้งแล้ว แต่ผลตรวจสารพิษยังไม่ออก ขณะที่โรงสียังหยุดรับซื้อและรอผลตรวจจากหน่วยงานราชการก่อนตัดสินใจ ส่งผลให้เกษตรกรไม่สามารถนำผลผลิตออกจำหน่ายได้
ราคาข้าวเปลือกยังปรับลดลงอย่างต่อเนื่อง จากเดิมกิโลกรัมละกว่า 10 บาท ล่าสุดเหลือเพียง 8 บาทกว่า ทำให้ชาวนาต้องเผชิญทั้งปัญหาตลาดรับซื้อ ราคาผลผลิตที่ลดลง และความเสี่ยงจากการเก็บเกี่ยวล่าช้า
นายทองคำเสนอให้หน่วยงานรัฐ เพิ่มจุดเก็บตัวอย่างข้าวให้ครอบคลุมหลายพื้นที่ เพื่อให้ผลตรวจมีความน่าเชื่อถือและสร้างความมั่นใจให้เกษตรกรและผู้ประกอบการ พร้อมออกหนังสือรับรองผลตรวจอย่างเป็นทางการ เพื่อให้โรงสีกลับมารับซื้อข้าวได้ตามปกติ
ทองคำ อินพรม ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำแม่สาย จ.เชียงราย
ขณะเดียวกัน ยังมีความกังวลต่อแผนการระบายน้ำเพื่อการเกษตรในเดือน ธ.ค. เนื่องจากหากนำน้ำจากแม่น้ำสายที่อาจมีสารปนเปื้อนมาใช้ อาจส่งผลต่อผลผลิตทางการเกษตรและสร้างความเสียหายตามมา แต่หากไม่สามารถระบายน้ำได้ ก็จะกระทบต่อชาวนา และแรงงานภาคการเกษตร ที่ต้องพึ่งพารายได้จากการทำนา จึงเสนอให้หน่วยงานรัฐเปิดเวทีหารือร่วมกับเกษตรกรและผู้ประกอบการ เพื่อประเมินความเสี่ยงและกำหนดมาตรการรองรับก่อนตัดสินใจระบายน้ำ
ด้าน ผศ.ดร.สุบิน ใจทา หัวหน้าหน่วยเครื่องมือวิทยาศาสตร์และบริการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย เปิดเผยว่า ขณะนี้ห้องปฏิบัติการได้รับตัวอย่างข้าวจากเกษตรกร ชาวบ้าน และผู้ประกอบการในพื้นที่ อ.แม่สาย มาตรวจวิเคราะห์โลหะหนักแล้ว 10 ตัวอย่าง แบ่งเป็นข้าวกล้อง 3 ตัวอย่าง และข้าวสารสีขาว 7 ตัวอย่าง โดยเน้นตรวจสารหนูและโลหะหนักชนิดอื่นที่กำลังเป็นข้อกังวล
สำหรับศักยภาพการตรวจวิเคราะห์ ปัจจุบันห้องปฏิบัติการสามารถรองรับตัวอย่างได้ประมาณ 10-20 ตัวอย่างต่อรอบระยะเวลา 3-4 วัน หากได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพื่อพัฒนาเครื่องมือและห้องปฏิบัติการให้เป็นศูนย์บริการตรวจวิเคราะห์เต็มรูปแบบ คาดว่าจะสามารถรองรับตัวอย่างได้ประมาณ 100 ตัวอย่างต่อเดือน เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการตรวจวิเคราะห์โลหะหนักในพืชและสัตว์น้ำ รองรับสถานการณ์สารปนเปื้อนในพื้นที่ จ.เชียงราย
นักวิชาการจี้ทำแผนที่เกษตรเสี่ยงสารปนเปื้อน หวั่นเหมารวมผลผลิตทั้งจังหวัดเชียงราย
ด้าน ดร.สืบสกุล กิจนุกร สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เสนอให้รัฐบาลกำหนดมาตรการตรวจสอบสารปนเปื้อนโลหะหนักในผลผลิตทางการเกษตรก่อนถึงฤดูเก็บเกี่ยว โดยเฉพาะข้าวนาปีในพื้นที่ จ.เชียงราย พร้อมกำหนดกรอบเวลาตรวจวิเคราะห์ให้แล้วเสร็จภายใน 7 วัน เพื่อสร้างความมั่นใจให้เกษตรกร โรงสี และผู้ประกอบการ
ดร.สืบสกุล กิจนุกร สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
หากผลตรวจพบว่า ข้าวไม่มีสารโลหะหนัก หรือมีปริมาณต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัย ภาครัฐต้องประกาศรับรองผลอย่างเป็นทางการ เพื่อให้เกษตรกรสามารถเก็บเกี่ยวและจำหน่ายผลผลิตได้ทันที แต่หากพบสารปนเปื้อนเกินมาตรฐาน รัฐบาลต้องกำหนดมาตรการรองรับ เช่น รับซื้อผลผลิตทั้งหมดจากเกษตรกร และพิจารณามาตรการพักหรือยกเว้นการชำระหนี้ เนื่องจากเกษตรกรไม่ได้เป็นผู้ก่อปัญหา
ดร.สืบสกุลยังเสนอให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เร่งจัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยงสารปนเปื้อนในพื้นที่เกษตรตลอดลุ่มน้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ตั้งแต่ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ต่อเนื่องถึง จ.เชียงราย และ อ.เวียงแก่น เพื่อใช้เป็นฐานข้อมูลวางระบบเฝ้าระวังและตรวจสอบสารปนเปื้อนในดิน น้ำ และผลผลิตทางการเกษตรอย่างเป็นระบบ
การจัดทำแผนที่เฝ้าระวังมีความสำคัญ เพราะจะทำให้ภาครัฐทราบขอบเขตพื้นที่ที่อาจได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน ทั้งจำนวนหมู่บ้าน จำนวนไร่ และขนาดพื้นที่เสี่ยง ไม่จำเป็นต้องเหมารวมว่าทั้งอำเภอหรือทั้งจังหวัดเป็นพื้นที่เสี่ยงทั้งหมด เนื่องจากบางตำบลหรือบางหมู่บ้านอาจเชื่อมโยงกับแหล่งน้ำที่ได้รับผลกระทบ ขณะที่พื้นที่อื่นอาจไม่ได้เกี่ยวข้องกับแหล่งน้ำดังกล่าว
ดร.สืบสกุลระบุว่า แผนที่เฝ้าระวังจะเป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสารความเสี่ยงกับประชาชนและผู้บริโภค ลดความเข้าใจผิดเกี่ยวกับผลผลิตจากพื้นที่ทั้งหมดว่าไม่ปลอดภัย อีกทั้งช่วยให้หน่วยงานรัฐสามารถวางแผนตรวจสอบและจัดสรรทรัพยากรไปยังพื้นที่ที่มีความเสี่ยงได้ตรงจุด
นอกจากนี้ ยังเสนอให้จัดทำปฏิทินการเพาะปลูก เพื่อสำรวจว่า พื้นที่เกษตรตลอดลุ่มน้ำทั้ง 4 สาย มีการเพาะปลูกพืชชนิดใด เริ่มเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวช่วงใด เพื่อนำข้อมูลมาวางแผนตรวจสอบให้สอดคล้องกับรอบการผลิตของเกษตรกร
นักวิชาการจี้ทำแผนที่เกษตรเสี่ยงสารปนเปื้อน หวั่นเหมารวมผลผลิตทั้งจังหวัดเชียงราย
สำหรับระบบตรวจสอบสารปนเปื้อน เสนอให้ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ ก่อนเพาะปลูก โดยตรวจดินและน้ำ ระหว่างการเจริญเติบโต โดยตรวจดิน น้ำ และต้นพืช เพื่อประเมินการสะสมของโลหะหนัก และก่อนเก็บเกี่ยวประมาณ 7 วัน โดยตรวจดินและผลผลิต เพื่อยืนยันความปลอดภัยและสร้างความมั่นใจให้ตลาด
ทั้งนี้ ดร.สืบสกุลตั้งข้อสังเกตต่อแผนเก็บตัวอย่างของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระหว่างวันที่ 23-25 พ.ย.นี้ โดยเห็นว่าแม้การตรวจดินในพื้นที่เกษตรและน้ำในระบบชลประทานประมาณ 100,000 ไร่ จะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ยังไม่ครอบคลุมพื้นที่เสี่ยงทั้งหมด จึงควรขยายการตรวจสอบตั้งแต่พื้นที่ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ต่อเนื่องถึง อ.เวียงแก่น จ.เชียงราย
นอกจากนี้ ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับการเก็บตัวอย่างน้ำในคลองชลประทานช่วงเวลาดังกล่าว เนื่องจากปัจจุบันกรมชลประทานปิดประตูระบายน้ำในพื้นที่เชียงรายและแม่สาย เพื่อให้เกษตรกรเก็บเกี่ยวผลผลิต และไม่มีความต้องการใช้น้ำเพื่อการเกษตรในช่วงนี้ การเก็บตัวอย่างน้ำในคลองชลประทานจึงอาจเป็นเพียงน้ำที่ตกค้างในระบบหรือน้ำฝน ไม่ใช่น้ำที่เกษตรกรนำไปใช้ในการเพาะปลูกจริง
จึงเสนอให้กระทรวงเกษตรฯ ทบทวนวิธีการเก็บตัวอย่าง โดยรอบนี้ควรให้ความสำคัญกับการเก็บตัวอย่างดินในพื้นที่เพาะปลูก และกระจายจุดเก็บตัวอย่างให้ครอบคลุมพื้นที่เกษตรในเขตชลประทาน เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เป็นตัวแทนของพื้นที่และสามารถประเมินความเสี่ยงต่อผลผลิตทางการเกษตรได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยระบุว่าพื้นที่ชลประทานแม่สายมีประมาณ 60,500 ไร่ และพื้นที่เขื่อนเชียงรายประมาณ 58,000 ไร่ ควรกำหนดจุดเก็บตัวอย่างให้ครอบคลุมทั่วทั้งพื้นที่
อ่านข่าว :
