เชื่อว่าเมื่อกล่าวถึง ‘อเมริกากลาง’ หลายคนอาจนึกถึงความรุนแรงและอาชญากรรมกลุ่มแก๊งตามภาพจำในบันเทิงคดีต่าง ๆ และ ‘เอลซัลวาดอร์’ เองก็เผชิญปัญหาเหล่านี้มานานหลายทศวรรษ
เอลซัลวาดอร์ เป็นประเทศเล็ก ๆ ในอเมริกากลางด้วยขนาด 21,041 ตร.กม. และประชากรราว ๆ 6 ล้านคน เราชาวไทยบางคนอาจรู้จักประเทศนี้จากการประกวด Miss Universe 2023 ที่แอนโทเนีย โพซิ้ว ตัวแทนจากไทยเอ่ยวลี “¡Hola Universo, hola El Salvador!” จนกลายเป็นไวรัลไปทั่วอินเทอร์เน็ต แต่หลายคนก็รู้จักเอลซัลวาดอร์จากภูมิทัศน์ ธรรมชาติ และมนต์เสน่ห์เขตร้อนติดมหาสมุทรแปซิฟิก กรุงซาน ซัลวาดอร์ เมืองหลวงของประเทศเองก็เต็มไปด้วยสีสัน พร้อมทั้งผสมผสานกลิ่นอายประวัติศาสตร์และความโมเดิร์นเอาไว้
แต่อย่างที่กล่าวไปในตอนต้น เอลซัลวาดอร์นั้นตกอยู่ภายใต้ความรุนแรงและการครอบงำของกลุ่มแก๊งตามท้องถนนมายาวนาน แก๊งที่ฉาวโฉ่ที่สุดในประเทศนั้นได้แก่ Mara Salvatrucha (หรือ MS-13) และ Barrio 18 (หรือ 18th Street ในสหรัฐฯ) แม้ทั้ง 2 แก๊งข้ามชาติจะเป็นคู่แข่งต่อกัน แต่มีจุดกำเนิดจากนครลอสแอนเจลิส และถูกสหรัฐฯ จัดให้เป็น ‘องค์กรก่อการร้ายต่างชาติ’ ในปี 2568 เหมือนกัน MS-13 และ Barrio 18 ต่างดำเนินเครือข่ายค้ายาเสพติดและอาวุธ รีดไถทรัพย์ สร้างความหวาดกลัว และยุยงปลุกปั่นความรุนแรงทั่วเอลซัลวาดอร์และอเมริกากลาง The Guardian เคยรายงานไว้ว่า ในปี 2558 อัตราฆาตกรรมในประเทศอยู่ที่ 104 ต่อประชากร 100,000 คน เท่ากับว่า มีผู้ตกเป็นเหยื่อการฆาตกรรมวันละ 18 คน
ชาวเอลซัลวาดอร์หลายคนหมดหวังถึงขั้นตัดสินใจย้ายประเทศ เพื่อไป “ตายเอาดาบหน้า” แต่จุดเปลี่ยนก็มาถึงในปี 2562 เมื่อนายิบ บูเคเล (Nayib Bukele) นักธุรกิจหนุ่มวัย 37 ปีในตอนนั้น สามารถกวาดชัยชนะในการเลือกตั้ง และก้าวขึ้นสู่เก้าอี้ประธานาธิบดีของประเทศ ทันทีที่สาบานตนเข้ารับตำแหน่ง บูเคเลก็ประกาศสงครามต่อต้านและกวาดล้างแก๊งอาชญากรรมทันที เขาต่างจากผู้นำเอลซัลวาดอร์คนอื่น ๆ ตรงที่ ไม่ยอมเจรจากับกลุ่มแก๊งต่าง ๆ และใช้มาตรการขั้นเด็ดขาด อย่างในปี 2565 เขาประกาศใช้สถานการณ์ฉุกเฉินที่นำไปสู่การจับกุมผู้ต้องสงสัยชาวแก๊งกว่า 91,000 คน และลดอัตราฆาตกรรมเหลือ 1.3 ต่อประชากร 100,000 คนในปี 2568 นอกจากแคมเปญเช่นนี้จะช่วยขจัดอาชญากรรม พร้อมทำให้ประเทศ (ดู) ปลอดภัยขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ยังเพิ่มคะแนนนิยมในตัวบูเคเลอีกด้วย
หลักฐานหนึ่งของการปราบปรามกลุ่มแก๊งแบบ “สุดซอย” ในเอลซัลวาดอร์คือ การพิจารณาคดีหมู่ต่อหัวหน้าและสมาชิกแก๊ง MS-13 รวม 486 คนเมื่อกลางเดือนเมษายน 2569 พวกเขาถูกคุมขังในเรือนจำ CECOT ซึ่งเข้มงวดที่สุดแห่งหนึ่งของโลก และถูกกล่าวหาในคดีต่าง ๆ กว่า 47,000 คดี ระหว่างปี 2555-2565 ในจำนวนนี้รวมคดีฆาตกรรม 29,000 คดี นอกจากนี้ สำนักงานอัยการสูงสุดของเอลซัลวาดอร์ยังระบุว่า แก๊ง MS-13 ถูกดำเนินความผิดฐานก่อกบฏด้วย เนื่องจากพวกเขา “พยายามจัดตั้งรัฐคู่ขนาน” ในประเทศ หากถูกตัดสินว่ามีความผิดจริงในทุกกระทงที่ถูกกล่าวหา จำเลยคนหนึ่งอาจรับโทษจำคุกนานสูงสุดถึง 245 ปี
แม้นโยบายของประธานาธิบดีบูเคเลจะนำพาความปลอดภัยสู่สังคมเอลซัลวาดอร์ กลุ่มนักเคลื่อนไหวต่าง ๆ ทั้งในและนอกประเทศก็ตั้งคำถามและวิพากษ์วิจารณ์มาโดยตลอดถึงการละเมิดสิทธิมนุษยชน และการกีดกันสิทธิทางกฎหมายระหว่างการพิจารณาคดีของผู้ถูกคุมขัง ในเดือนเมษายน 2569 องค์กร NGO อย่าง Human Rights Watch และ Cristosal ได้ออกมากล่าวถึงการพิจารณาคดีหมู่ MS-13 ว่า อาจเหมารวมให้ผู้บริสุทธิ์เสี่ยงที่จะต้องชดใช้ความผิดที่ตนเองไม่ได้ก่อด้วย อีกทั้งองค์กร Inter-American Commission on Human Rights เรียกร้องให้รัฐบาลเอลซัลวาดอร์ยกเลิกสถานการณ์ฉุกเฉินที่บังคับใช้มาอย่างนาน เพื่อขจัดอาชญากรรมในประเทศ
การต่อสู้ปัญหาอาชญากรรมย่อมเป็นความท้าทายต่อทุกสังคมเสมอ และเอลซัลวาดอร์คือตัวอย่างประเทศที่เอาจริงเอาจังในการปราบปรามกลุ่มแก๊งในห้วงทศวรรษที่ผ่านมา ทั้งนี้ทั้งนั้น คำถามที่เราควรคิดต่อไปก็คือ รัฐ ๆหนึ่งควร “เด็ดขาด” และบังคับใช้มาตรการต่าง ๆ ได้มากน้อยแค่ไหน เพื่อไม่ให้รัฐเป็นผู้กระทำความผิดทั้งทางกฎหมายและจริยธรรมเสียเอง ?
Thai PBS NOW รวมเรื่องรอบโลกที่คุณอาจยังไม่รู้ผ่านบทความเหล่านี้
- ‘ฟาร์มกีตาร์’ Estancia La Guitarra อนุสรณ์สถานแห่งรักในอาร์เจนตินา
- รู้จัก ‘Balendra Shah’ จากแรปเปอร์สู้ว่าที่นายกฯ อายุน้อยที่สุดของเนปาล
- หญิงสาวผู้รอดชีวิตจากการถูกแทงกว่า 40 ครั้ง และความรุนแรงต่อสตรีในบราซิล
อ้างอิง
- Designation of International Cartels, U.S. Department of State [February 20, 2025]
- El Salvador country profile, BBC [July 9, 2024]
- El Salvador holds mass trial for 486 alleged members of notorious MS-13 gang, The Guardian [April 22, 2026]
- El Salvador holds mass trial of nearly 500 alleged gang members, AFP [April 21, 2026]
ชมรายการ ‘FLASHPOINT จุดร้อนโลก’ ตอน เอลซัลวาดอร์ อาชญากรรม เรือนจำและความหวัง ได้ที่: www.thaipbs.or.th/FlashPoint
