การลงนามแถลงการณ์ร่วมระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทย เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ กำลังกลายเป็นเกมการค้าที่น่าสนใจ เมื่อผู้นำทั้งสองประเทศกลับมาอธิบายผลการเจรจาแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
ทรัมป์ประกาศความสำเร็จว่าสหรัฐอเมริกาจะได้รับการเปิดตลาดจากไทย โดยไทยจะยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าอเมริกันทั้งหมด และลดอุปสรรคทางการค้าหลายประเภท
ขณะที่อนุทินออกมาชี้แจงภายหลังระหว่างการเดินทางเยือนประเทศจีนว่า เอกสารที่ลงนามเป็นเพียงแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ไม่ใช่ความตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ Agreement on Reciprocal Trade (ART) ฉบับสมบูรณ์
คำชี้แจงของนายกรัฐมนตรีไทยไม่ได้ขัดแย้งกับเอกสารที่ลงนาม แต่ทำให้เกิดคำถามว่า เหตุใดสหรัฐฯ จึงสามารถประกาศผลประโยชน์ที่ตนจะได้รับอย่างชัดเจน ขณะที่ประชาชนไทยยังไม่ทราบว่าประเทศไทยได้อะไร และต้องแลกอะไรไปบ้าง
ทรัมป์ประกาศชัยชนะก่อนข้อตกลงสมบูรณ์
เอกสาร Joint Statement ที่ผู้นำทั้งสองประเทศลงนามจริงมีความยาวเพียงหนึ่งหน้า ยืนยันว่าการเจรจา ART บรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญแล้ว และทั้งสองฝ่ายจะดำเนินกระบวนการภายในเพื่อเตรียมลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์ต่อไป
แต่เอกสารดังกล่าวไม่ได้ระบุว่าไทยจะยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าอเมริกันทั้งหมด ไม่ได้ระบุยอดซื้อสินค้าเกษตร และไม่ได้กำหนดอัตราภาษีที่สหรัฐฯ จะเรียกเก็บจากสินค้าไทย
รายละเอียดเหล่านี้ปรากฏในกรอบการเจรจาที่สหรัฐฯ เผยแพร่ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2568 ซึ่งระบุว่าไทยจะลดหรือยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าสหรัฐฯ ประมาณ 99% ของรายการสินค้า
คำถามคือ เหตุใดทรัมป์จึงเลือกประกาศความสำเร็จอย่างเต็มที่ ทั้งที่ข้อตกลงยังไม่สมบูรณ์
ในทางการเมือง การมีผู้นำประเทศคู่ค้าร่วมลงนาม แม้เป็นเพียงแถลงการณ์ร่วม ก็มีคุณค่ามากพอที่จะนำไปสื่อสารกับประชาชนอเมริกันว่า นโยบายกดดันทางการค้าของทรัมป์ประสบความสำเร็จ
การประกาศผลประโยชน์ล่วงหน้ายังอาจสร้างแรงกดดันต่อคู่เจรจา เพราะหากรายละเอียดสุดท้ายแตกต่างจากสิ่งที่ประกาศไว้ ฝ่ายสหรัฐฯ ก็สามารถใช้ข้อสรุปเดิมเป็นฐานในการต่อรองต่อไป
แม้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าทรัมป์เร่งรัดอนุทินให้ลงนามโดยไม่พร้อม แต่ในเชิงยุทธศาสตร์ ทรัมป์เป็นฝ่ายได้เปรียบในการกำหนดภาพความสำเร็จของการเจรจาครั้งนี้
ศาลสูงสหรัฐฯ จำกัดอำนาจทรัมป์ แล้วทำไมไทยยังต้องระวัง?
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ศาลสูงสุดสหรัฐอเมริกามีคำวินิจฉัยด้วยคะแนน 6 ต่อ 3 ว่า ทรัมป์ไม่มีอำนาจใช้กฎหมายฉุกเฉินทางเศรษฐกิจ International Emergency Economic Powers Act หรือ IEEPA เพื่อเรียกเก็บภาษีนำเข้า
คำพิพากษานี้กระทบมาตรการภาษีตอบโต้ที่ทรัมป์เคยใช้กดดันประเทศคู่ค้า และน่าจะทำให้อำนาจต่อรองของเขาลดลง เปิดโอกาสให้ประเทศต่าง ๆ รวมถึงไทยสามารถทบทวนเงื่อนไขการเจรจาได้มากขึ้น
แต่เหตุใดไทยจึงยังดูเหมือนระมัดระวังอย่างมากในการต่อรองกับทรัมป์ ?
คำตอบส่วนหนึ่งคือ ศาลไม่ได้ห้ามสหรัฐฯ ใช้มาตรการภาษีตามกฎหมายอื่น โดยเฉพาะ Section 232 ที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงแห่งชาติ และ Section 301 ที่ใช้ตอบโต้การค้าที่ถูกพิจารณาว่าไม่เป็นธรรม
ทรัมป์ยังสามารถใช้เครื่องมือเหล่านี้สร้างแรงกดดันทางการค้าได้ ขณะที่ไทยพึ่งพาตลาดสหรัฐฯ สูง จึงมีความเสี่ยงหากเกิดมาตรการกีดกันรอบใหม่
อย่างไรก็ตาม ความระมัดระวังไม่ควรกลายเป็นการยอมรับข้อเรียกร้องโดยไม่ประเมินอำนาจต่อรองที่เปลี่ยนไป
คำถามที่รัฐบาลควรตอบคือ หลังศาลสูงสุดสหรัฐฯ จำกัดอำนาจภาษีของทรัมป์แล้ว ไทยได้ปรับยุทธศาสตร์การเจรจาอย่างไร และเหตุใดจึงยังต้องเปิดตลาดกว้างขวางเพื่อแลกกับการรักษาตลาดส่งออกเดิม
สหรัฐฯ ได้เปิดตลาด ไทยได้รักษาตลาด
หากพิจารณากรอบการเจรจาที่เปิดเผยออกมา สหรัฐฯ มีโอกาสได้รับผลประโยชน์หลายด้าน นอกจากการลดภาษีนำเข้าสินค้าอเมริกันเกือบทั้งหมดแล้ว ไทยยังตกลงลดอุปสรรคทางการค้าสำหรับรถยนต์ เครื่องมือแพทย์ ยา เอทานอล และผลิตภัณฑ์จากสัตว์
กรอบการเจรจายังระบุแผนธุรกรรมซื้อสินค้าเกษตรจากสหรัฐฯ ประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์ต่อปี พลังงาน 5,400 ล้านดอลลาร์ต่อปี และเครื่องบิน 80 ลำ มูลค่ารวม 18,800 ล้านดอลลาร์
ตัวเลขเหล่านี้เป็นแผนธุรกรรม ไม่ใช่ยอดซื้อที่เกิดขึ้นแล้ว และไม่ได้หมายความว่ารัฐบาลไทยมีภาระจัดซื้อทั้งหมดโดยตรง แต่สำหรับทรัมป์ นี่คือโอกาสขยายตลาดให้เกษตรกร ผู้ผลิตพลังงาน และอุตสาหกรรมอเมริกัน
ส่วนประเทศไทยมีเป้าหมายสำคัญคือรักษาตลาดส่งออกสหรัฐฯ ซึ่งมีมูลค่าประมาณ 2.37 ล้านล้านบาทในปี 2568 และเชื่อมโยงกับการจ้างงานราว 1.25 ล้านคน ตามข้อมูลที่นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผย
สินค้าไทยที่ส่งออกไปสหรัฐฯ ส่วนใหญ่เป็นสินค้าอุตสาหกรรม โดยเฉพาะคอมพิวเตอร์ อิเล็กทรอนิกส์ เครื่องจักร เครื่องใช้ไฟฟ้า ผลิตภัณฑ์ยาง และชิ้นส่วนยานยนต์ หากสินค้าไทยต้องเผชิญภาษีสูงกว่าประเทศคู่แข่งในอาเซียน ย่อมเสี่ยงต่อคำสั่งซื้อ การลงทุน และการจ้างงาน
ความแตกต่างสำคัญจึงอยู่ที่ สหรัฐฯ กำลังต่อรองเพื่อขยายตลาด ขณะที่ไทยกำลังต่อรองเพื่อรักษาตลาดเดิม
ใครได้ประโยชน์ ใครต้องจ่ายต้นทุน?
ศุภจีอธิบายว่า การเปิดตลาดไม่ได้หมายความว่าไทยจำเป็นต้องซื้อสินค้าอเมริกัน เพราะผู้บริโภคและผู้ประกอบการยังเป็นผู้ตัดสินใจ
คำอธิบายนี้มีเหตุผล แต่การลดภาษีนำเข้าย่อมเปลี่ยนเงื่อนไขการแข่งขัน
ผู้ประกอบการอาหารสัตว์อาจได้ประโยชน์จากวัตถุดิบนำเข้าราคาถูกลง ขณะที่เกษตรกรไทยอาจเผชิญการแข่งขันมากขึ้น ผู้บริโภคอาจมีทางเลือกเพิ่มขึ้น แต่ผู้ผลิตบางกลุ่มอาจสูญเสียส่วนแบ่งตลาด
อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือข้อเสนอด้านเศรษฐกิจดิจิทัล ครอบคลุมการไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน การลงทุนด้านโทรคมนาคม ภาษีบริการดิจิทัล และการไม่กำหนดโควตาภาพยนตร์ต่างประเทศ
หากข้อเสนอเหล่านี้เข้าสู่ความตกลงฉบับสมบูรณ์ บริษัทเทคโนโลยีและแพลตฟอร์มอเมริกันอาจได้รับประโยชน์ระยะยาว ขณะที่ไทยอาจมีข้อจำกัดในการกำหนดนโยบายสนับสนุนอุตสาหกรรมดิจิทัลและคอนเทนต์ของตนเอง ผลได้ผลเสียจึงไม่ได้อยู่เฉพาะตัวเลขภาษี แต่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างเศรษฐกิจไทยในระยะยาว
ก่อนประกาศชัยชนะ รัฐบาลต้องเปิดเผยข้อตกลง
เมื่ออนุทินยืนยันว่าเอกสารวันที่ 17 พฤศจิกายนเป็นเพียงแถลงการณ์ร่วม ไม่ใช่ ART ฉบับสมบูรณ์ ยิ่งเป็นเหตุผลที่รัฐบาลควรเปิดเผยรายละเอียดให้ประชาชนตรวจสอบก่อนการลงนามจริง
รัฐบาลควรเปิดเผยว่าไทยจะลดหรือยกเลิกภาษีสินค้าอเมริกันประเภทใดบ้าง สินค้าไทยจะได้รับอัตราภาษีเท่าไรเมื่อเข้าสู่ตลาดสหรัฐฯ และมีความได้เปรียบหรือเสียเปรียบประเทศคู่แข่งเพียงใด
ต้องชี้แจงสถานะของแผนจัดซื้อสินค้าเกษตร พลังงาน และเครื่องบิน รวมถึงเงื่อนไขการเปิดตลาดบริการและเศรษฐกิจดิจิทัล ที่สำคัญ ควรเปิดเผยผลการประเมินผลกระทบต่อเกษตรกร ผู้ประกอบการ แรงงาน และผู้บริโภค พร้อมมาตรการรองรับผู้ที่อาจได้รับผลกระทบ
รัฐบาลอาจมีเหตุผลในการรักษาความลับบางส่วนระหว่างการเจรจา แต่ไม่ควรใช้เหตุผลดังกล่าวปิดกั้นการตรวจสอบข้อผูกพันที่ได้ข้อสรุปแล้วทั้งหมด
การที่ยังไม่ได้ลงนามในความตกลงฉบับสมบูรณ์ ไม่ใช่เหตุผลให้รอเปิดเผยข้อมูล แต่เป็นเหตุผลสำคัญที่สุดที่ต้องเปิดเผยตั้งแต่ตอนนี้
เกมการค้าครั้งนี้ ทรัมป์อาจชนะไปแล้วหนึ่งยกจากการประกาศความสำเร็จต่อประชาชนอเมริกัน ขณะที่อนุทินยังต้องพิสูจน์ว่าทีมเจรจาไทยสามารถรักษาผลประโยชน์ของประเทศได้มากน้อยเพียงใด
ข้อตกลงนี้อาจเป็น Win-Win ในทางการเมือง แต่จะเป็น Win-Win สำหรับเศรษฐกิจและประชาชนไทยจริงหรือไม่ ยังไม่มีใครตอบได้จนกว่าจะเห็นรายละเอียดทั้งหมด
ก่อนจะประกาศว่าไทยชนะ รัฐบาลควรเปิดให้ประชาชนรู้ก่อนว่า ไทยได้อะไร สหรัฐฯ ได้อะไร และใครจะต้องเป็นผู้จ่ายต้นทุนของข้อตกลงครั้งนี้
เพราะชัยชนะของรัฐบาล ไม่จำเป็นต้องเท่ากับชัยชนะของประชาชนเสมอไป
อ่านเนื้อหาอื่น ๆ ที่น่าสนใจ







