เมื่อสามสิบกว่าปีก่อน เคยทำสารคดี 100 ปีรถไฟไทย มีโอกาสไปสัมภาษณ์พนักงานขับรถไฟ จำได้ว่า ก่อนขึ้นรถ คนขับรถไฟจะตรวจเช็คอย่างละเอียด ก่อนจะขึ้นไปขับรถ
หน้ารถมีผู้ช่วยอีกคน เขาบอกว่าก่อนขึ้นรถ ต้องตรวจแอลกอฮอล์ว่าเป็น 0 เราสังเกตว่า พวงมาลัยรถไฟหน้าตาเหมือนเกียร์ ผลักขึ้นลง และเวลาขับเข้าในที่ชุมชน ผขร. จะชะลอรถทันที สังเกต เห็นป้าย ว อยู่ข้างทาง เป็นระยะ
“ย่อมาจาก หวูด คือเห็นป้ายผมต้องกดแตร” ไม่กด ถือว่าทำผิดกฎ
รถไฟเบรคยาก ขนาดขับด้วยความเร็ว 30-40 กม. เวลาเบรคต้องใช้ระยะทางหลายร้อยเมตรจนถึงกม. แล้วแต่ความหนักของตัวรถไฟ
คาดว่า พขร. ขับรถไฟในอดีต น่าจะเคร่งครัดกับ SOP
SOP ย่อมาจาก Standard Operating Procedure แปลเป็นไทยอย่างเป็นทางการว่า "ขั้นตอนการปฏิบัติงานที่เป็นมาตรฐาน" ที่ระบุขั้นตอนการทำงานไว้อย่างละเอียดแบบ Step-by-Step มี check list ชัดเจน
SOP ของพนักงานขับรถไฟ (Train Driver / Locomotive Engineer) เป็นหนึ่งในคู่มือการปฏิบัติงานที่เข้มงวดและละเอียดที่สุด เพราะเป็นสายงานที่ผูกติดกับความปลอดภัยของชีวิตผู้โดยสารและทรัพย์สินมูลค่ามหาศาล อาทิ
1. SOP ช่วงเตรียมตัวก่อนเดินรถ
- รายงานตัวและตรวจความพร้อม (Fit for Duty)
- เป่าเครื่องวัดแอลกอฮอล์ (ต้องเป็น 0% เท่านั้น) และตรวจวัดความดันโลหิต
- เช็กเครื่องแต่งกาย อุปกรณ์ประจำตัว (เช่น วิทยุสื่อสาร, ไฟฉาย, นาฬิกาที่เทียบเวลามาตรฐานแล้ว)
- เข้าห้องคนขับเพื่อทดสอบระบบควบคุม (Master Controller), ระบบเบรกฉุกเฉิน, ไฟสัญญาณ และระบบความปลอดภัยอัตโนมัติ (เช่น ATP หรือระบบ ATS)
2. SOP ช่วงปฏิบัติการเดินรถ (During Operation)
ขั้นตอนนี้คือกฎเหล็กขณะที่รถไฟกำลังวิ่งอยู่บนราง
- การทดสอบระบบความปลอดภัยระหว่างวิ่ง (Dead Man's Switch / Vigilance Control):
- พนักงานขับรถต้องกดปุ่มหรือเหยียบแป้นตามเวลาที่กำหนด (เช่น ทุก ๆ 30-60 วินาที) เพื่อยืนยันว่ายังมีสติอยู่ หากละเลยไม่กด ระบบจะทำการเบรกฉุกเฉินโดยอัตโนมัติ
- การขานรับสัญญาณ (Pointing and Calling / Shinto Kanko) เป็นเทคนิคที่ได้รับความนิยมทั่วโลก (ต้นกำเนิดจากญี่ปุ่น) โดยคนขับต้อง "ชี้นิ้วไปที่สัญญาณไฟ และตะโกนเรียกชื่อสัญญาณนั้นดังๆ" เช่น "สัญญาณไฟเขียว ทางสะดวก!" เพื่อดึงสติและป้องกันความผิดพลาดจากความเคยชิน
- การควบคุมความเร็ว (Speed Management) ขับรถตามอัตราความเร็วที่กำหนดอย่างเคร่งครัดในแต่ละช่วงสถานี ย่านสถานี หรือทางโค้ง
นี่คือตัวอย่างของ SOP สำหรับพนักงานขับรถไฟ ในขณะที่ข่าวล่าแจ้งว่า พขร. รถไฟ ตรวจฉี่สีม่วง
ปัญหาใหญ่ขององค์กรที่ต้องรับผิดชอบของผู้คนจำนวนมากคือ วินัยในการปฏิบัติ SOP ไหม ?
อ่านเนื้อหาอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
