ส่องมาตรการรับมือฝุ่น 2569

ปัญหาฝุ่น PM2.5 ใกล้เวียนกลับมาอีกครั้งพร้อมอากาศหนาว

Thai PBS พาส่องมาตรการจากหลากหลายหน่วยงาน ฝุ่น 2569 กำลังจะมาถึงมีมาตรการรับมืออะไรบ้าง ? หลากหลายมาตรการกำลังจะกลายเป็นเครื่องมือใหม่ที่หลายคนควรรู้เอาไว้ มีอะไรบ้างตามไปดูกัน

แผนที่เปราะบางต่อฝุ่น ยุทธศาสตร์เข้าใจเพื่อรับมือเชิงพื้นที่

ฝุ่น PM2.5 มีลักษณะความรุนแรงที่แตกต่างกันตามพื้นที่ ข้อมูลด้านหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้ระดับค่าฝุ่น คือความเปราะบางของแต่ละพื้นที่ เครื่องมือหนึ่งที่ถูกพูดถึงคือ แผนที่ความเปราะบางต่อฝุ่น PM2.5 โดยใช้ข้อมูลคุณภาพอากาศ ข้อมูลสุขภาพ และข้อมูลทางสังคม เพื่อประเมินระดับความเปราะบางของพื้นที่และประชากรที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษทางอากาศ โดยมีเป้าหมายเพื่อตัดสินใจเชิงนโยบายในการกำหนดมาตรการต่าง ๆ สำหรับรับมือฝุ่นในแต่ละพื้นที่พร้อมทั้งการดูแลกลุ่มเปราะบาง การจัดสรรทรัพยากรให้เหมาะสม

นอกจากนี้ ในเชิงรายละเอียดยังมีการจัดทำแผนรับมือฝุ่นระดับพื้นที่ โดยแบ่งโซนตามยุทธศาสตร์ในพื้นที่กรุงเทพฯ เพื่อรับมือกับปัญหาตามแหล่งกำเนิดฝุ่นที่ต่างกัน ได้แก่ โซนการเผาและพื้นที่รกร้าง เช่น หนองจอก ตลิ่งชัน ทวีวัฒนา โซนการจราจรและก่อสร้าง เช่น ปทุมวัน สาทร บางรัก ดินแดง จตุจักร โซนโรงงานและคลังสินค้า เช่น บางบอน หนองแขม ภาษีเจริญ บางนา โซนเฝ้าระวังหลายแหล่งกำเนิด เช่น บางกอกน้อย บางพลัด ธนบุรี พระนคร

เขตควบคุมมลพิษต่ำ (Low Emission Zone: LEZ) มาตรการลดฝุ่นในเมือง

เขตควบคุมมลพิษต่ำ (Low Emission Zone: LEZ) คือพื้นที่ที่ถูกกำหนดขึ้น (โดยมากมักเป็นเขตเมือง) เพื่อควบคุมและปัญหามลพิษทางอากาศ โดยมีมาตรการจำกัดการเข้า – ออก หรือคิดค่าธรรมเนียมสำหรับยานพาหนะที่ปล่อยมลพิษสูง เช่น รถยนต์รุ่นเก่า เพื่อช่วยพัฒนาคุณภาพอากาศและปกป้องสุขภาพของประชาชน

ที่ผ่านมา Low Emission Zone เป็นมาตรการที่ใช้ในหลายเมืองโดยเฉพาะในทวีปยุโรปนับตั้งแต่ปี 2008 โดยบังคับใช้เฉพาะกับรถบรรทุกและรถบัส ยังไม่มีการบังคับใช้กับรถยนต์ส่วนบุคคลในพื้นที่ซึ่งที่ผ่านมามีส่วนช่วยลดฝุ่นได้จริง ในส่วนของประเทศไทย พื้นที่กรุงเทพฯ มีการบังคับใช้ตั้งแต่ปี 2568 ในบางเขตพื้นที่นำร่องโดยหลักการคือห้ามเฉพาะรถบรรทุกดีเซลที่เป็นแหล่งต้นต่อฝุ่น PM2.5 และให้รถที่เข้าพื้นที่ต้องทำการลงทะเบียนบัญชีสีเขียว ซึ่งต้องมีการบำรุงรักษาไม่ให้รถปล่อยมลพิษมากจนเกินไป

ล่าสุดในปี 2569 นี้ กทม. มีแผนขยายมาตรการ Low Emission Zone ครอบคลุมทั้ง 50 เขตทั่วกรุงเทพฯ โดยการบังคับใช้ยังคงไม่มีผลกับผู้ใช้งานรถยนต์ทั่วไปในพื้นที่ ยังคงเน้นรถยนต์สำหรับขนส่งขนาดใหญ่เท่านั้น

“สารวัตรสิ่งแวดล้อม” ระบบเฝ้าระวังจุดก่อฝุ่น

ปัญหาสิ่งแวดล้อมถือเป็นปัญหาใหญ่ของเมืองหลวงทั่วโลก ในกรุงเทพฯ จึงมีแนวคิดจัดตั้งระบบ “สารวัตรสิ่งแวดล้อม” คือกลไกเพื่อยกระดับการกำกับดูแลและบังคับใช้กฎหมายด้านสิ่งแวดล้อมของกรุงเทพมหานคร เป็นการทำงานร่วมกันของหลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยการทำงานครอบคลุมปัญหาสิ่งแวดล้อมหลายด้าน ตั้งแต่ความสะอาดของร้านอาหาร การก่อกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ เช่น อู่ซ่อมรถ พ่นสี โรงหลอมโลหะ จนถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวโยงกับฝุ่น PM2.5 อย่างการตรวจรถควันดำ การเฝ้าระวังการเผาในที่โล่งและการเผาในพื้นที่เกษตร

แนวคิดดังกล่าวมีการประกาศเริ่มขับเคลื่อนนโยบายแล้ว ทั้งนี้ มีแนวคิดเพิ่มเติมให้ภาคเอกชนและประชาชนร่วมเป็น “ผู้ช่วยสารวัตรสิ่งแวดล้อม” ให้สามารถช่วยแจ้งเบาะแสเพื่อช่วยแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมในเมืองกรุงเทพฯ อีกด้วย

สำหรับช่องทางการแจ้งเรื่องปัญหาสิ่งแวดล้อม เบื้องต้นตอนนี้สามารถแจ้งได้ที่ LINE @traffyfondue โดยส่งภาพถ่ายและระบุพิกัดพร้อมรายละเอียดปัญหา โดยจะมีเจ้าหน้าที่เขตรับเรื่องเพื่อส่งต่อถึงชุดสารวัตรสิ่งแวดล้อมเพื่อลงพื้นที่ตรวจสอบแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น

ห้องปลอดฝุ่น PM2.5 เพื่อดูแลกลุ่มเปราะบาง

ปัญหาฝุ่น PM2.5 ส่งผลกระทบต่อสุขภาพโดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง ได้แก่ กลุ่มเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ คนพิการ และผู้ป่วยติดเตียง นโยบายห้องปลอดฝุ่นเป็นการใช้เทคโนโลยีระบบความดันอากาศร่วมกับระบบกรองอากาศ สร้างพื้นที่ที่มีอากาศสะอาดขึ้นในพื้นที่ที่ประสบปัญหาฝุ่น PM2.5

โดยในระยะแรกจะมีการดำเนินการในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือในปี 2569 ก่อนจะขยายครอบคลุม 17 จังหวัดภาคเหนือในปี 2570 ขณะที่ในพื้นที่กรุงเทพฯ มีนโยบายห้องเรียนปลอดฝุ่นเพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้กับเด็กเล็กเช่นกัน

ลดการเผาภาคเกษตร หนุนตัดอ้อยสด ลดฝุ่น

การเผาภาคเกษตรถือเป็นสาเหตุหลักหนึ่งของฝุ่น PM2.5 โดยเฉพาะในช่วงปลายปีที่มักจะมีการเผาเกิดขึ้น ที่ผ่านมามีมาตรการหลายส่วนทั้งการเจรจาขอความช่วยมือกับภาคเอกชน รวมถึงการตรวจหาจุดความร้อนเพื่อควบคุมการเผาอย่างเป็นระบบ

ล่าสุดมีแนวคิดมาตรการสนับสนุนการตัดอ้อยสด โดยที่ผ่านมาการตัดอ้อยจะทำหลังจากมีการเผาอ้อยแล้ว เพราะจะมีต้นทุนการตัดที่ถูกกว่า และเวลาตัดที่รวดเร็วขึ้น การอุดหนุนเพื่อให้มีการตัดอ้อยสดจึงเป็นนโยบายเพื่อลดการเผาอ้อย พร้อมทั้งช่วยรักษามาตรฐานการส่งออก เนื่องจาก มาตรฐานการส่งออกมีมาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดน (CBAM) ที่จะเข้ามาเป็นมาตรการสำคัญที่ต่อผลการส่งออกน้ำตาลอีกทางด้วย

มาตรการรับมือฝุ่น 2569 ยังมีมาตรการเสริมอื่น ๆ ในพื้นที่ เช่น การทำงานจากที่บ้าน (Work from home) เพื่อลดการเดินทางที่ก่อมลพิษตามช่วงเวลาที่ฝุ่นหนาแน่น ขณะที่การรับมือส่วนบุคคลทั้งการลดการออกจากที่อยู่อาศัย สวมใส่หน้ากาก ติดตามข่าวสารค่าฝุ่นในพื้นที่ต่าง ๆ ยังคงมีส่วนช่วยป้องกันสุขภาพได้เช่นกัน

อ้างอิง

• กรุงเทพมหานคร
• สำนักสิ่งแวดล้อม กทม.
• กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.)
• สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (สอน.)
• กรมควบคุมมลพิษ