รู้จัก-เข้าใจ กำแพงการรับสาร ที่คนตาบอดอยากให้สังคมมองเห็น

คนตาบอดเขาใช้ชีวิตกันยังไง มีวิธีการรับสารแบบไหน ท่ามกลางสงครามข้อมูลข่าวสารที่กำลังเดินไปข้างหน้าอย่างไม่หยุดยั้ง ?

สัปดาห์ “วันคนพิการแห่งชาติ” ปีนี้ Thai PBS พาไปเปิดโลกแห่งการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของคนตาบอด ผ่านมุมมองของ ดร.พิสิฐ พฤกษ์สถาพร ตัวแทนคนตาบอดจากโรงเรียนสอนคนตาบอด และ “ขรรค์ ประจวบเหมาะ” ประธานกรรมการ มูลนิธิช่วยคนตาบอดแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์

จะเป็นอย่างไร หากโลกของคนตาบอดไม่ได้มืดมิด หรือดำสนิทอย่างที่คิด และชีวิตของ “คนตาบอด” นั้นมีความหลากหลาย-แตกต่างในหลายมิติ ทั้งระดับการมองเห็นประสบการณ์ชีวิตส่วนตัว รวมถึงพฤติกรรมในการรับสาร

เมื่อโลกหมุนด้วยภาพ แต่คนตาบอดใช้ชีวิตด้วย “เสียง”

ดร.พิสิฐ พฤกษ์สถาพร หรือ “ดร.ป๊อบ” เป็นเจ้าหน้าที่เทคโนโลยีและวิจัย จากโรงเรียนสอนคนตาบอดกรุงเทพฯ ภายใต้การดำเนินงานของมูลนิธิช่วยคนตาบอดแห่งประเทศไทยในพระบรมราชินูปถัมภ์

ขอบเขตการทำงานของเขา มีตั้งแต่การดูแลงานด้านเน็ตเวิร์ก และการผลิตสื่อเพื่องานวิจัย ไปจนถึงช่วยสอนคอมพิวเตอร์น้องๆ นักเรียนในโรงเรียน พร้อมควบตำแหน่งผู้ช่วย เลขานุการคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบดิจิทัลของทางมูลนิธิฯ

“พี่จอประสาทตาเสื่อมมาตั้งแต่กำเนิด เพราะคุณแม่เป็นหัดเยอรมันตอนตั้งครรภ์ ตอนที่พี่ยังเล็กๆ ก็ยังพอมองเห็นอยู่ ยังได้เรียนโรงเรียนทั่วไป จนเข้า ป.3 เริ่มมีอาการจอประสาทตาลอก คุณหมอก็เลยแนะนำให้ย้ายไปเรียนที่โรงเรียนสอนคนตาบอด เพื่อยืดอายุการมองเห็นออกไปอีกระยะหนึ่ง”

“เด็กชายป๊อป” ในตอนนั้น ต้องผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากในการปรับตัวอยู่พอสมควร เพราะต้องเปลี่ยนวิธีการเรียนรู้สิ่งต่างๆ รอบตัวใหม่ทั้งหมด โดยเริ่มตั้งแต่การใช้อักษรเบรลล์ หรือการฟังหนังสือเสียง (Audio Book) ซึ่งเป็นการฝึกทักษะการใช้ประสาทสัมผัสและการฟังเป็นหลัก แตกต่างจากการเรียนรู้ของเด็กปกติโดยสิ้นเชิง

คนตาบอดส่วนใหญ่ จะใช้การฟังเป็นพื้นฐานในการใช้ชีวิต ประมาณ 80% ส่วนอีก 20% คือการสัมผัส ทั้งจากอักษรเบรลล์, การคลำภาพนูน ซึ่งแตกต่างจากคนปกติ ที่รับและสื่อสารผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ได้แก่ รูป รส กลิ่น เสียง และการสัมผัส

จุดหนึ่งที่ทำให้ “เด็กชายป๊อป” เริ่มปรับตัวได้มากขึ้น คือการที่มี “เพื่อน” ที่เข้าใจ คอยแนะนำและให้ความช่วยเหลือ ซึ่งเพื่อนบางคนก็ลำบากกว่าเขามาก บางคนต้องอยู่ที่โรงเรียนแบบประจำ ไม่ได้อยู่กับครอบครัว นานๆ ทีถึงจะได้กลับบ้าน บางคนก็มีความพิการซ้อน สิ่งเหล่านี้คือความหลากหลายของคนตาบอด ที่สังคมภายนอกอาจจะยังไม่เข้าใจ

“จำได้เลยว่า ช่วงที่ไปเรียนใหม่ๆ ประมาณ 2-3 เดือนแรก คุณแม่ก็ต้องไปอยู่ ไปเรียนอักษรเบรลล์ด้วยเลยนะ ก็ใช้เวลาปรับตัวประมาณ 1 ปีเลย กว่าจะเข้าใจวัฒนธรรมและการใช้ชีวิตของคนตาบอด”

“คนตาบอด” กับความหลากหลายที่สะท้อนผ่านการรับสาร

ดร.ป๊อป มองว่า สิ่งหนึ่งที่สังคมทั่วไปเข้าใจผิดเกี่ยวกับคนตาบอด คือการมองแบบชั้นเดียว หรือการเข้าใจกันไปเองว่า คนตาบอดจะต้อง “มองไม่เห็น” อย่างเดียวเท่านั้น ทั้งที่ในความเป็นจริง “คนตาบอด” มีความ “หลากหลาย” กว่านั้นมาก

“อย่างแรกเลย ไม่ใช่คนพิการทางสายตาทุกคน ที่จะมองไม่เห็น หรือตาบอดสนิท เรายังมีคนที่สายตาเลือนราง ซึ่งนั่นหมายความว่า เขายังอ่านหนังสือได้ เขาก็อ่าน หรือรับสารได้ตามปกติ เพียงแต่ต้องเป็นตัวหนังสือที่ขนาดใหญ่ หรืออะไรที่เขามองเห็นชัดขึ้น”

ยังไม่รวมคนพิการทางสายตา ซึ่งมีความพิการอื่นซ้อน (Multiple Disabilities) เช่น มีความบกพร่องทางสติปัญญาร่วมกับตาบอด เป็นต้น ซึ่งอาจมีข้อจำกัดในการรับรู้ การสื่อสาร และการใช้ชีวิตประจำวัน

ดังนั้น ความหลากหลายของผู้พิการทางสายตา จึงแปรผันตรงกันกับความต้องการในการรับสารที่หลากหลาย กล่าวคือคนที่ตาบอดสนิท ก็จะพึ่งการใช้การฟังเสียงจากหนังสือเสียง (Audio Book), การอ่านอักษรเบรลล์ รวมถึงการใช้โปรแกรมอ่านหน้าจอ (Screen Reader) เมื่อรับสารผ่านเว็บไซต์หรือสื่อออนไลน์ ส่วนคนที่มีสายตาเลือนราง ต้องการรับสารผ่านตัวอักษรขนาดใหญ่ ในขณะที่ผู้ที่มีความพิการซ้อน อาจต้องใช้อุปกรณ์หรือผู้ช่วยเฉพาะในการถ่ายทอดสารให้ฟังอีกทีหนึ่ง

“ต้องยอมรับว่า การรับสารโดยผ่านการฟัง ซึ่งบางครั้งก็เป็นการฟังจากปากคนอื่น เช่นจากปากเพื่อน หรือปากของผู้ประกาศข่าวมาอีกที ซึ่งมีผลต่อการตัดสินใจอยู่เหมือนกัน เพราะมีเสี่ยงที่จะมีความคิดเห็นส่วนตัวของผู้ส่งสาร พุ่งเข้ามาปะปนกับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น” ดร.ป๊อป กล่าว

ถ้าถามว่าคนตาบอดพลาดข่าวสารอะไรบ้าง จริงๆ มันก็คือทุกข่าวนะ ทุกข่าวที่คนตาดีมองว่ามันสำคัญ แล้วมันไม่ได้เผื่อให้กลุ่มตาบอดเข้าถึง ข่าวที่เขาอยากรู้ ข่าวที่คนทั่วไปสนใจ ข่าวที่อาจจะเป็นดรามา เป็นที่พูดถึงในวงกว้าง ถ้าเราทำให้คนตาบอดไม่เข้าถึง เขาก็พลาด

สิ่งเหล่านี้ทำให้คนตาบอดบางส่วน เลือกที่จะรับสารด้วยตนเอง โดยใช้การฟังข่าวจากโปรแกรมอ่านหน้าจอ, การฟังหนังสือเสียง รวมถึงการฟังสื่อเสียงที่มีการใช้เสียงบรรยายภาพ (Audio Description) หรือ AD ที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อให้คนตาบอด สามารถรับสารได้อย่างครบถ้วนมากยิ่งขึ้น

เสียงบรรยายภาพ (Audio Description) สำคัญอย่างไร สำหรับคนตาบอด ?

สำหรับ ดร.ป๊อป แล้ว เสียงบรรยายภาพ หรือ Audio Description (AD) เป็นสิ่งที่สำคัญมากสำหรับคนตาบอด เพราะช่วยให้เข้าใจบรรยากาศ หรือช่วยให้เข้าใจองค์ประกอบของสารมากยิ่งขึ้น จากการฟังปกติ

“สมมติว่าคุณเป็นคนตาดี เวลาดูหนังสักเรื่อง คุณรู้อยู่แล้วว่าพระเอกกำลังเดินลงมาจากรถ กำลังเดินขึ้นฟุตบาทมาเจอนางเอก ที่กำลังยืนค้อนอยู่ ถ้าไม่มี AD คนตาบอดก็ไม่รู้หรอกว่า พระนางกำลังทำอะไรกัน มีแต่เสียงดนตรีมาอย่างเดียว เพราะไม่มีการบรรยายให้เห็นเป็นภาพ”

อาจเรียกได้ว่า “เสียงบรรยายภาพ” เป็นการเติมเต็มช่องว่างของการสื่อสาร และเพิ่มอรรถรสบางอย่าง ให้คนตาบอดรับรู้สถานการณ์เพิ่มขึ้น ไม่ใช่แค่จากการฟังบทสนทนาหรือการใช้โปรแกรมอ่านหน้าจอทั่วไป

ซึ่งตัวอย่างสื่อที่มีการใช้เสียงช่วยบรรยายภาพที่เห็นชัดที่สุด ก็คือการถ่ายทอดสดงานพระราชพิธี รวมถึงงานแข่งขันกีฬา

สมัยที่พี่ยังมองเห็น เวลาดูพวกกีฬา หรืองานพระราชพิธีสำคัญๆ ก็เคยไม่เข้าใจเหมือนกันว่า ทำไมผู้บรรยายต้องอธิบายหรือพูดถึงบรรยากาศโดยรวมเยอะจัง แต่พอกลายมาเป็นคนตาบอด เลยได้เข้าใจว่ามันสำคัญมากจริงๆ และก็เข้าใจเหมือนกันว่าคนตาดีอาจจะรำคาญ แต่พี่ก็ยังมองว่ามันควรมี มันควรจะมีทางเลือกให้คนกลุ่มเปราะบางอยู่

สำหรับการให้บริการเสียงบรรยายภาพ (Audio Description) ในประเทศไทย คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ได้กำหนดให้ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการโทรทัศน์ที่ใช้คลื่นความถี่ (โทรทัศน์ในระบบดิจิตอล) ต้องจัดให้มีบริการคำบรรยายแทนเสียง อย่างน้อยวันละ 120-180 นาที เพื่อเป็นการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของคนพิการให้สามารถเข้าถึง รับรู้และใช้ประโยชน์จากรายการโทรทัศน์ได้อย่างเสมอภาคกับบุคคลทั่วไป

แต่ถึงอย่างนั้น การรับสารของคนพิการก็ยังพบกับ ‘ช่องว่าง’ ในการรับสารขนาดใหญ่อยู่ดี โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ต้องเผชิญวิกฤต ซึ่งไม่เคยมีคำเตือนล่วงหน้า

คนตาบอดกับการเข้าถึงข้อมูลยามวิกฤต

ย้อนกลับไปเมื่อช่วงปลายเดือนกันยายน พ.ศ. 2569 ซึ่งเป็นตอนที่เกิดเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ มีผู้คนมากมายที่ได้รับความเดือดร้อนจากเหตุการณ์ดังกล่าว

ซึ่งความเดือดร้อนที่ว่า ไม่ได้เกิดเฉพาะกับกลุ่มคนโดยทั่วไป ที่พอจะมีต้นทุนทางสังคม หรือต้นทุนในการใช้ชีวิต แต่ยังเกิดขึ้นกับกลุ่มเปราะบาง ที่มีข้อจำกัดในการใช้ชีวิตบางประการ โดยเฉพาะกลุ่มคนตาบอด

ถามว่าคนพิการเข้าถึงการแจ้งเตือนภัยพิบัติไหม เราเข้าถึงนะ แต่เข้าถึงแล้วยังไง ? เราก็ออกไปไม่ได้อยู่ดี คือถ้าเป็นคนตาดี เขายังสามารถหาทางเดินออกไปได้ แต่เป็นคนตาบอดจะเดินไปยังไง ต้องรอให้คนข้างนอกเข้ามาช่วย

สำหรับตัวของ ดร.ป๊อป เอง อาจไม่ได้เป็นผู้ประสบภัยจากวิกฤตน้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลที่ผ่านมา แต่ก็พอจะมีประสบการณ์การขนย้ายตัวเองออกมาจากพื้นที่เกิดเหตุแผ่นดินไหว เมื่อปีก่อนมาแชร์ให้ Thai PBS ฟังบ้าง

“จำได้ขึ้นใจเลย ปีที่มีแผ่นดินไหว ตอนนั้นอยู่ที่โรงเรียนสอนคนตาบอด โชคดีที่มันตรงกับช่วงปิดเทอมพอดี เด็กกลับบ้านหมด เหลือแต่คุณครู อาทิตย์ก่อนหน้า ผอ.เกิดมีเซนส์อะไรไม่รู้ มีการซ้อมอพยพแผ่นดินไหวมาแล้ว ตอนซ้อมให้วิ่งไปอีกทางหนึ่ง แต่พอถึงหน้างานจริง วิ่งเสร็จแล้วไปทางไหนดีล่ะ (หัวเราะ) ความโชคดีคือเราอยู่ในพื้นที่ที่เราคุ้นเคย เรารู้ว่าเราจะวิ่งไปตรงไหน แต่ถ้าสมมติ วันนั้นฉันไปอบรม ไปเป็นวิทยากรข้างนอก จะวิ่งไปทางไหนดีล่ะทีนี้”

ดร.ป๊อป มองว่า ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงกับคนตาบอด ในห้วงเวลาที่เกิดเหตุการณ์วิกฤต อาจไม่ใช่แค่เรื่องการแจ้งเตือนภัยล่าช้า แต่เป็นเรื่องของวิธีการเคลื่อนย้ายคนกลุ่มเปราะบางออกจากพื้นที่เกิดเหตุ

รวมถึงการแจ้งเตือนเหตุการณ์ด้วยรูปภาพ หรืออินโฟกราฟิกที่มีความสวยงาม และเข้าใจง่ายสำหรับกลุ่มคนทั่วไป แต่ไม่ได้เข้าถึงกลุ่มคนตาบอด เนื่องจากขาดคำอธิบายหรือบริบทแวดล้อมอื่นๆ ที่อาจไม่สลักสำคัญ แต่เป็นสิ่งที่ยังจำเป็นต่อการรับสาร

ภูมิทัศน์สื่อออนไลน์ในปัจจุบัน กับการรับสารที่ยากขึ้นของคนตาบอด

เมื่อถูกถามว่าสื่อประเภทไหน เป็น “ทางตัน” หรือจุดอ่อนในการรับสารสำหรับคนตาบอด ดร.พิสิฐ ตอบกลับมาแทบจะในทันทีว่า คงหนีไม่พ้น สื่อที่เป็นรูปภาพ หรือสื่ออินโฟกราฟิก ที่เป็นการดัดแปลงข้อมูลยากๆ ให้เข้าใจง่ายในภาพเดียว ซึ่งเป็นสื่อยอดฮิตในยุคที่ภูมิทัศน์สื่อได้เปลี่ยนแปลงไปตามวิถีชีวิตของผู้รับสารบนโลกออนไลน์ ที่เน้นความรวดเร็ว เข้าใจง่าย แต่ไม่ใช่กับทุกคนอยู่ดี

ตอนน้ำท่วมใหญ่ กทม. คนเขาแชร์อินโฟกราฟิกสวยเลยนะ แอปฯ อ่านหน้าจอบอกมา ทำเป็นรูปแผนที่กรุงเทพฯ มีรูปพายุวิ่งเข้ามาตรงนี้ แต่คนตาบอดดูไม่รู้เรื่อง ไม่รู้เลยว่าเข้ามาตรงเขตไหน เพราะไม่ได้ให้คำอธิบายมาด้วย

“พี่เข้าใจว่าอินโฟกราฟิก มันถูกสร้างขึ้นมาเพื่อให้คนตาดีอ่านแล้วเข้าใจง่าย แต่คนตาบอดเข้าไม่ถึง ถึงแม้ว่าเราจะใช้โปรแกรมช่วยอ่านหน้าจอ แต่อ่านมาแล้วก็ยังไม่เข้าใจอยู่ดี เพราะบริบทแวดล้อมสำคัญๆ มันถูกตัดออกไปเกือบหมด”

“เทียบง่ายๆ ระหว่างให้คนตาบอดฟังละครวิทยุกับดูละครในทีวี คนตาบอดจะชอบละครวิทยุ เพราะเขาเข้าถึงบริบทแวดล้อมที่เกิดขึ้นได้ ซึ่งคนตาดีที่มาฟังละครวิทยุ ก็จะอยู่ในสถานะเดียวกันกับคนตาบอด เพราะมองไม่เห็นเหมือนกัน”

ซึ่งคำตอบของคำถามนี้ ก็จะวนกลับไปที่เดิมว่า ทำไมบริการเสียงบรรยายภาพ ถึงมีความสำคัญกับคนตาบอด นั่นเป็นเพราะ “เสียงบรรยายภาพ” ช่วยลดช่องว่างในการสื่อสาร โดยเฉพาะการเพิ่มรายละเอียดปลีกย่อยอื่นๆ ของสารหลัก ซึ่งมีความสำคัญต่อการใช้ชีวิตของกลุ่มคนเปราะบางมากยิ่งขึ้นนั่นเอง

เมื่ออ่านมาจนถึงตรงนี้แล้ว คงมีคนตั้งคำถามตามมาแน่ๆ ว่า การมาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence-AI) ซึ่งมาพร้อมกับแอปพลิเคชันคู่ใจในโทรศัพท์มือถือ หรือโปรแกรมอ่านหน้าจอ ได้มีส่วนช่วย ‘อ่าน’ ให้เข้าใจมากขึ้นหรือไม่ ? ดร.ป๊อปมองว่า มีส่วนช่วยจริง แต่ไม่ใช่ทั้งหมด และในบางครั้ง ก็เสี่ยงทำให้เข้าใจผิด

“เสียงที่มาจาก AI มันก็จะมีความ AI ค่อนข้างสูง (หัวเราะ) คือเป็นเสียงโทนเดียว หรือบางทีก็อ่านไม่ถูก ซึ่งเนื้อหาตั้งต้น มันอาจจะไม่ได้ไม่ดี แต่พอ AI อ่านมาแล้ว อ่านผิด ไม่ถูกหลักภาษาไทย บางครั้งก็อธิบายหรือว่าบรรยายเสียงแปลกๆ แถมยังให้ข้อมูลผิด เพราะเอไอไม่ใช่ทุกอย่าง ถ้าข้อมูลตั้งต้นผิด ข้อมูลที่ได้ก็จะผิด มันเป็นความเสี่ยงของเอไอที่ทุกคนก็น่าจะรู้กันดีอยู่แล้ว”

คนตาบอดเวลารับสาร สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการวิเคราะห์ คนตาดีอาจจะวิเคราะห์ผ่านตาผ่านการมองเห็น เห็นปุ๊บรู้เลย แต่คนตาบอดไม่ใช่ เราเลยต้องใช้กระบวนการวิเคราะห์ค่อนข้างเยอะกว่าคนทั่วไป

ในฐานะคนตาบอด ที่ทำงานในแวดวงเทคโนโลยี ดร.ป๊อป มองว่า ในอนาคตอันใกล้ ก็อาจมีการประยุกต์ใช้ AI เพื่อลดต้นทุนในการผลิตสื่อที่มีการใช้เสียงบรรยายภาพ หรือ Audio Description มากขึ้น ซึ่งในมุมมองของเขาเอง สิ่งนี้เป็นเครื่องยืนยันได้ดีว่า ภูมิทัศน์สื่อกับการรับสารของคนตาบอดในปัจจุบัน ก็จะต้องเปลี่ยนแปลงตามไปด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

“พี่ว่ามันเป็นสิ่งที่น่าจะเกิดขึ้น และถ้ามันต้องไปในทิศทางนั้นจริงๆ พี่ก็ยังอยากให้ AD ยังคงมาตรฐานความเป็น AD อยู่ ให้มันมีความเป็นธรรมชาติของ AD มากที่สุด ควบคู่ไปกับการตรวจสอบข้อมูลให้ผิดพลาดน้อยที่สุดด้วย”

นี่คือเสียงสะท้อนจากคนตาบอด ถึงอนาคตของสื่อและบริการเสียงบรรยายภาพ ที่พวกเขาอยากมองเห็น ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

“สื่อเพื่อทุกคน” อนาคตที่เป็นไปได้

Thai PBS ได้มีโอกาสพูดคุยกับ ขรรค์ ประจวบเหมาะ ประธานกรรมการมูลนิธิช่วยคนตาบอดแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ ซึ่งเข้ามาช่วยแชร์ปัญหาในชีวิตประจำวันที่เกิดขึ้นกับคนตาบอด ในมุมมองของคนตาดี ที่ทำงานกับคนตาบอดมากว่า 60 ปี

ปัญหาและอุปสรรคหลักๆ ในการใช้ชีวิตของคนตาบอด นอกเหนือจากปัญหาเรื่องการรับข้อมูลข่าวสาร คือการเข้าถึงบริการสาธารณะ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต

“สมัยที่ผมยังทำงานอยู่ที่ธนาคารอาคารสงเคราะห์ ก็มีคนตาบอดต้องการกู้เงินซื้อบ้าน หรือผ่อนบ้าน ซึ่งในอดีต ธนาคารจะไม่ให้โอกาสกับคนตาบอดเหล่านี้ และมีปัญหาในเรื่องของการเซ็นชื่อ หรือเซ็นสัญญา ซึ่งบางครั้ง เราก็จะต้องอ่านให้เขาฟัง หรือพิมพ์สัญญาเป็นอักษรเบรลล์ เพื่อให้พวกเขาสามารถอ่านสัญญาได้”

ซึ่งการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนตาบอด ไม่ได้เกิดขึ้นมาเองเฉยๆ แต่มีความสอดคล้องกับการรับสารอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งในระดับบุคคล และระดับสังคม

และเมื่อย้อนมองกลับมาที่ปัจจุบัน คุณภาพชีวิตของคนตาบอดใน พ.ศ. นี้ อาจมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น เพราะมีการพัฒนาเครื่องมือสื่อสารให้สอดคล้องและเข้าถึงวิถีชีวิตมากยิ่งขึ้น

แต่ถึงอย่างนั้น ในมุมมองของ “ขรรค์ ประจวบเหมาะ” ผู้นำแห่งมูลนิธิช่วยคนตาบอดฯ ก็ยังอยากให้มีการยกระดับบริการข้อมูลข่าวสารเพื่อผู้พิการ เพื่อให้กลายเป็นมาตรฐานในการเข้าถึงที่ใช้ได้กับสื่อทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นสื่อโทรทัศน์, วิทยุกระจายเสียง หรือบริการออนไลน์

ผมอยากให้บริการเสียงบรรยายภาพ (Audio Description) กลายเป็นมาตรฐานในการสื่อสารสำหรับคนตาบอด ทั้งข่าวสารในชีวิตประจำวัน และการเตือนภัยในช่วงเวลาวิกฤต ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ประชาชนทุกคนต่างก็ได้รับผลกระทบในการใช้ชีวิตเหมือนกัน

อย่างไรก็ตาม การยกระดับบริการเหล่านี้ ให้กลายเป็นบริการในระดับสากล คงไม่อาจเกิดขึ้นได้ หากไม่มีการเปิดพื้นที่ให้คนพิการทางการเห็น ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ใช้บริการหลัก ได้มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็น เพื่อสร้างระบบการรับข้อมูลข่าวสารที่ยั่งยืนร่วมกัน

ในอนาคต มูลนิธิช่วยคนตาบอดแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ และ Thai PBS ก็อาจมีโครงการร่วมกัน เพื่อพัฒนาสื่อเพื่อคนตาบอด ให้มีคุณภาพดียิ่งขึ้น ผ่านข้อมูลที่ถูกต้องและบริการที่รอบด้านในระดับสากล

“ผมเชื่อว่า เราสามารถที่จะกระจายข้อมูลเหล่านี้ให้กับคนตาบอด ซึ่งตอนนี้มีอยู่ทั่วประเทศไทย นอกเหนือจากมูลนิธิช่วยคนตาบอดแห่งประเทศไทยฯ เรายังมีสมาคมคนตาบอดอีกหลายองค์กร หากเราสามารถที่กระจายความรู้เหล่านี้ให้กับคนตาบอดในประเทศ มันก็จะเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการรับข้อมูลข่าวสารในชีวิตประจำวันของเขาด้วย” ขรรค์ กล่าว

ทำไมสังคมควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาสื่อเพื่อคนตาบอด ?

ดร.ป๊อป ให้ข้อมูลที่น่าสนใจกับเราว่า เหตุผลที่สังคมควรให้ความสนใจในการพัฒนาสื่อเพื่อคนตาบอด คือเพื่อให้เกิดความเท่าเทียมกันในสังคม

“คนพิการจริงๆ ก็คือประชากรกลุ่มหนึ่ง เวลาเราสำรวจสถิติประชากรในประเทศ เราสำรวจหมด เราไม่ได้แยกว่า คนนี้เป็นคนพิการ เราไม่ต้องสำรวจ คนนี้ไม่ใช่คนพิการ เราสำรวจได้ คนพิการก็คือคนคนหนึ่ง ที่อยู่ร่วมในสังคม และสังคมมันประกอบไปด้วยประชากร และประชากรก็คือทุกคนทุกกลุ่ม ซึ่งรัฐก็ควรต้องให้บริการกับคนทุกคนเท่าเทียมกัน”

มากกว่าการให้ความสำคัญ พี่อยากให้เกิด ‘ความเข้าใจ’ มากกว่า ถ้าเราจะเปิดบริการอะไรก็แล้วแต่ ไม่ต้องเปิดเฉพาะคนพิการ เปิดให้กับทุกคน ถ้าเราเปิดบริการอะไรก็แล้วแต่ให้คนทุกคน นั่นแปลว่าคนพิการต้องเข้าถึงได้ นั่นคือความเท่าเทียมสำหรับพี่

เพราะความเข้าใจเป็นสิ่งสำคัญ ถ้าเราเข้าใจกัน และมองว่าคนทุกคนมีความเท่าเทียมกัน มีสิทธิที่จะใช้ชีวิต และมีสิทธิที่จะได้รับรู้ข้อมูลข่าวสารแบบเดียวกันในฐานะที่เป็นมนุษย์ปุถุชนคนธรรมดาคนหนึ่ง

ปัญหาเรื่องการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร และการพัฒนาคุณภาพชีวิตของตาบอด รวมถึงคนพิการโดยรวม จะไม่กลายเป็น ‘นโยบายพิเศษ’ แต่เป็น ‘มาตรฐานสากล’ ซึ่งต้องเกิดขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดการเรียกร้อง

อ่านเนื้อหาอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

• เจาะลึกชีวิต "ล่ามภาษามือไทย" นักสื่อสารแห่งโลกไร้เสียง
• ติดคุกเพราะความจน คุยกับ “รศ.ดร.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล” โครงการทำงานไถ่ตัวเองออกจากคุก
• คุยกับ "ศานนท์ หวังสร้างบุญ" แผนสร้างเด็กไทยให้เก่งภาษาอังกฤษ