องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส เดินหน้าส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อและข้อมูล พร้อมสร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัลให้กับเยาวชนไทย ร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-Checking) และการรับมือกับภัยจาก Deepfake ในโครงการทูเลนส์: รู้เท่าทันภัย Deepfake จัดโดย ทีมตะครุบ AI กลุ่มเยาวชนผู้ดำเนินโครงการนวัตกรรมเพื่อส่งเสริมการตระหนักรู้ “เช็กก่อนแชร์” อย่างยั่งยืนในยุคสังคมดิจิทัล (Rookie Season 3) ภายใต้การดูแลของสมาคมคนรุ่นใหม่กับนวัตกรรมทางสังคม (SYSI) และได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2569 สำนักสื่อดิจิทัล ไทยพีบีเอส โดย นายณัฐพล ทุมมา เจ้าหน้าที่เนื้อหาสื่อดิจิทัลอาวุโส จากทีม Thai PBS Verify ร่วมเป็นวิทยากรบรรยายในหัวข้อ “ถอดรหัสและสแกนภัย Deepfake: เทคนิคการตรวจสอบเชิงรุก วิธีป้องกันตนเอง และการจัดการสื่อลวงดิจิทัล” ณ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้และทักษะที่จำเป็นในการรับมือกับข้อมูลบิดเบือนและอาชญากรรมไซเบอร์ในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI)
ในการบรรยาย ผู้เข้าร่วมโครงการฯ ได้เรียนรู้แนวคิด Information Disorder หรือ ความผิดปกติของข้อมูล ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ Misinformation (ข้อมูลที่ผิด) คือข้อมูลที่ไม่ถูกต้องแต่เผยแพร่โดยไม่มีเจตนา, Disinformation (ข้อมูลที่ถูกบิดเบือน) คือข้อมูลเท็จหรือข้อมูลที่ถูกดัดแปลงและเผยแพร่โดยมีเจตนาทำให้เกิดความเข้าใจผิด และ Malinformation (ข้อมูลที่แฝงเจตนาร้าย) คือการนำข้อมูลจริงมาใช้เป็นเครื่องมือสร้างความเสียหายแก่ผู้อื่น เช่น การเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล การคุกคาม หรือการเผยแพร่ข้อความแสดงความเกลียดชัง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการทำความเข้าใจและรับมือกับสื่อลวงในยุคดิจิทัล
จากนั้นได้ถ่ายทอดหลักการ Fact-Checking หรือการตรวจสอบข้อเท็จจริง พร้อมแบ่งปันเทคนิคการสังเกตและเครื่องมือดิจิทัลที่ช่วยตรวจสอบข้อมูล อาทิ Google Lens สำหรับตรวจสอบที่มาของรูปภาพ, InVID-WeVerify สำหรับวิเคราะห์และตรวจสอบภาพหรือวิดีโอบนสื่อสังคมออนไลน์ และ Google Maps สำหรับตรวจสอบสถานที่และเปรียบเทียบความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ในแต่ละช่วงเวลา เพื่อให้เยาวชนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการตรวจสอบข้อมูลได้ด้วยตนเอง
นอกจากนี้ ยังมีกิจกรรม Active Learning ผ่านเกม Fact-Checking ให้ผู้เข้าร่วมได้ทดลองวิเคราะห์ว่าภาพหรือวิดีโอใดเป็นสื่อจริงหรือถูกสร้างขึ้นด้วย AI ช่วยฝึกทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์ การตั้งคำถาม และการตรวจสอบข้อมูลก่อนเชื่อหรือแชร์ต่อ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในการใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์ในปัจจุบัน
ภายในงานยังได้รับความร่วมมือจาก ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ประเทศไทย (Anti-Fake News Center Thailand) ร่วมบรรยายในหัวข้อ “รู้เท่าทันภัย Deepfake: ยุทธวิธีการป้องกันและแนวทางการรับมือเมื่อตกเป็นเหยื่ออาชญากรรมไซเบอร์” พร้อมเปิดให้ผู้เข้าร่วมทดลองใช้งาน Chatbot ผ่าน LINE Official Account ที่พัฒนาโดยทีมผู้จัดงาน ซึ่งจะมีระบบ AI สำหรับตอบคำถามเบื้องต้นควบคู่กับระบบ Nudging ที่ช่วยส่งเสริมการรู้เท่าทันข้อมูลออนไลน์ ก่อนเปิดให้ประชาชนใช้งานจริงในอนาคต
การเข้าร่วมบรรยายผ่านโครงการฯ ในครั้งนี้สอดรับกับบทบาทของ Thai PBS Verify ในฐานะศูนย์กลางบริการตรวจสอบข้อเท็จจริงของไทยพีบีเอส ที่มุ่งทำหน้าที่ตรวจสอบข่าวปลอม คัดกรองข้อมูลข่าวสาร และอธิบายข้อเท็จจริงบนพื้นฐานของหลักฐานที่ตรวจสอบได้ พร้อมส่งเสริมองค์ความรู้ด้านการรู้เท่าทันสื่อและข้อมูล (Media and Information Literacy) สร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัลให้แก่ประชาชนทุกช่วงวัย โดยเฉพาะเยาวชน ที่ควรมีทักษะการคิดวิเคราะห์และใช้เครื่องมือดิจิทัลในการรับมือกับข้อมูลบิดเบือนและภัยจากเทคโนโลยี AI ที่ทวีความซับซ้อนมากขึ้น ลดความเสี่ยงจากข่าวปลอม การหลอกลวงออนไลน์ และอาชญากรรมไซเบอร์
สำหรับประชาชนที่พบเห็นข้อมูลน่าสงสัย หรือต้องการให้ทีมงาน Thai PBS Verify ตรวจสอบข้อเท็จจริง สามารถแจ้งเบาะแสหรือส่งข้อมูลได้ทาง Facebook และ LINE @ThaiPBSVerify หรือสอบถามผ่านบริการ AI Chatbot ทาง www.thaipbs.or.th/Verify เพื่อร่วมกันสร้างสังคมแห่งการคัดกรองข่าวจริงให้เป็นที่ประจักษ์ และรับมือกับข้อมูลบิดเบือนในยุคดิจิทัลอย่างรู้เท่าทัน
