รู้ทันกันได้ : รู้ทันอีสุกอีใส โรคติดต่อใกล้ตัวที่กลับมาระบาด

อีสุกอีใส เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากไวรัส หลายคนอาจคิดว่าเป็นโรคไกลตัว แต่ความจริงแล้วอีสุกอีใสสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน และไม่ได้เป็นโรคตามฤดูกาล ซึ่งหมายความว่าสามารถแพร่ระบาดได้ตลอดทั้งปี

กรณีที่เกิดขึ้นที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ คณะรัฐศาสตร์ ซึ่งต้องปรับการเรียนการสอนระดับปริญญาตรีทุกวิชาเป็นออนไลน์ชั่วคราว เนื่องจากพบการแพร่ระบาดของโรคอีสุกอีใสในหมู่นักศึกษา เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าโรคนี้ยังคงระบาดได้จริงในชีวิตประจำวัน

ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอีสุกอีใส

อีสุกอีใสไม่ใช่โรคประจำฤดูกาล สามารถพบได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่ไม่เคยเป็นโรคนี้มาก่อน หรือยังไม่ได้รับวัคซีน เมื่อมีคนติดเชื้อในกลุ่มใหญ่ก็สามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว

อาการอีสุกอีใส แบบไหนที่ต้องระวัง

อาการของอีสุกอีใสที่พบได้บ่อยคือ มีไข้และมีตุ่มน้ำขึ้นตามร่างกาย ซึ่งอาจสับสนกับโรคอื่น เช่น โรคหัด หรือการติดเชื้อไวรัสทั่วไปที่มีอาการไอ และน้ำมูกร่วมด้วย

อาการในเด็ก

• ไข้ต่ำ
• มีตุ่มตามตัว

อาการในผู้ใหญ่

• ไข้สูง
• มีตุ่มตามตัว อาจมากกว่าเด็ก
• ปวดเมื่อยตามตัวมาก
• เสี่ยงปอดอักเสบได้สูงกว่าเด็ก

อีสุกอีใส ในผู้ใหญ่ vs เด็ก ต่างกันอย่างไร

หนึ่งในคำถามที่คนสงสัยมากที่สุดคือ ทำไมอีสุกอีใสในผู้ใหญ่ถึงรุนแรงกว่าในเด็ก? คำตอบอยู่ที่ระบบภูมิคุ้มกัน เมื่อผู้ใหญ่ได้รับเชื้อ ร่างกายที่มีภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งกว่าจะตอบสนองรุนแรงกว่า ส่งผลให้อาการทางร่างกายหนักขึ้น และมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนเช่น ปอดอักเสบ มากกว่าเด็ก นอกจากนี้ ผู้ใหญ่บางคนที่มีโรคประจำตัวอยู่แล้ว เช่น โรคเรื้อรัง หรือมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง จะยิ่งมีความเสี่ยงสูงขึ้นอีก

อีสุกอีใส ติดต่อกันได้อย่างไร และแพร่ระบาดนานแค่ไหน

อีสุกอีใสติดต่อได้ง่ายมาก โดยมีช่องทางหลัก 2 ทาง ได้แก่:

• ละอองฝอยจากการไอหรือจาม ของผู้ที่ติดเชื้ออีสุกอีใส แพร่กระจายในอากาศและสูดเข้าไปได้ง่ายในพื้นที่แออัด
• การสัมผัสตุ่มน้ำหรือตุ่มแผล บนร่างกายของผู้ป่วยโดยตรง ก็สามารถรับเชื้อได้เช่นกัน

ระยะแพร่ระบาดของอีสุกอีใส

ผู้ป่วยอีสุกอีใสสามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ 1 – 2 วันก่อนที่จะมีอาการ ไปจนถึงช่วงที่ตุ่มน้ำทั้งหมดแห้งและตกสะเก็ด นั่นหมายความว่าผู้ป่วยอาจแพร่เชื้อโดยไม่รู้ตัวในช่วงแรก และการแยกตัวออกจากผู้อื่นจนกว่าตุ่มจะแห้งสนิทเป็นสิ่งสำคัญ

คนที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน ไม่ว่าจะเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ ต่างมีโอกาสติดเชื้ออีสุกอีใสได้เท่าเทียมกัน ส่วนผู้ที่เคยเป็นโรคนี้มาแล้วมักจะไม่กลับมาเป็นซ้ำ แม้จะมีโอกาสเล็กน้อยหากร่างกายอ่อนแอ

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเรื่องอีสุกอีใส เป็นพิเศษ

แม้ทุกคนที่ไม่มีภูมิคุ้มกันจะมีความเสี่ยง แต่มีบางกลุ่มที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

หญิงตั้งครรภ์ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสและไม่เคยรับวัคซีน

มีความเสี่ยงสูงมาก โดยเฉพาะในช่วงไตรมาสแรก ควรปรึกษาแพทย์ทันทีเพื่อวางแผนป้องกันก่อนได้รับเชื้อ

• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• ผู้ที่ทานยากดภูมิคุ้มกัน
• เด็กและผู้ใหญ่ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน

ความสัมพันธ์ระหว่างอีสุกอีใส กับโรคงูสวัด

หลายคนอาจไม่รู้ว่า อีสุกอีใสและงูสวัดเกิดจากเชื้อไวรัสชนิดเดียวกัน เมื่อเราหายจากอีสุกอีใสแล้ว เชื้อไวรัสไม่ได้หายไปจากร่างกาย แต่จะซ่อนตัวอยู่ในปมประสาท เมื่อเราอายุมากขึ้น มีความเครียดสะสม หรือร่างกายอ่อนแอ ภูมิคุ้มกันลดลง เชื้อไวรัสที่แฝงอยู่นี้ก็อาจปลุกตัวขึ้นมาอีกครั้งในรูปแบบของงูสวัด ซึ่งเป็นผื่นและตุ่มน้ำที่เกิดตามแนวเส้นประสาท มักเจ็บปวดมากกว่าอีสุกอีใสในครั้งแรก

สรุปสั้นๆ เป็นอีสุกอีใสครั้งหนึ่ง → เชื้อยังอยู่ในร่างกาย → ภูมิตก/เครียด/อายุมาก → อาจกลับมาเป็นงูสวัดได้

วิธีป้องกันอีสุกอีใส ที่ทำได้ด้วยตัวเอง

การป้องกันอีสุกอีใสในชีวิตประจำวันไม่ใช่เรื่องยาก และคล้ายกับการป้องกันโรคไวรัสทั่วไป ได้แก่:

• สวมหน้ากากอนามัย ในพื้นที่แออัดหรือเสี่ยงต่อการสัมผัสเชื้อ
• ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำ หรือเจลแอลกอฮอล์
• หลีกเลี่ยงการสัมผัส กับผู้ที่กำลังมีอาการอีสุกอีใสโดยตรง โดยเฉพาะตุ่มน้ำบนร่างกาย
• ไม่ไปในสถานที่แออัดโดยไม่จำเป็น เมื่อมีการระบาดในพื้นที่
• รับวัคซีนอีสุกอีใส หากยังไม่เคยฉีดหรือยังไม่มีภูมิคุ้มกัน นี่คือวิธีป้องกันที่ดีที่สุด

ควรไปพบแพทย์เมื่อไหร่

หากเป็นอีสุกอีใสและมีอายุมากกว่า 12 ปีขึ้นไป หรือเป็นผู้ใหญ่ ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพื่อรับยา ติดตามอาการ และเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนอย่างใกล้ชิด

วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดเมื่อไหร่ ใครควรได้รับ

วัคซีนอีสุกอีใสมีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันโรค และสามารถรับได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ที่ยังไม่เคยเป็นโรคหรือยังไม่เคยรับวัคซีน

ข้อควรระวัง: วัคซีนอีสุกอีใสเป็นวัคซีนเชื้อเป็น ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ไม่ควรรับวัคซีนนี้ และควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ รวมถึงหญิงตั้งครรภ์ด้วย โดยทั่วไปผู้ที่เคยรับวัคซีนครบตั้งแต่ตอนเด็กไม่จำเป็นต้องฉีดซ้ำ แต่หากมีความกังวลจากการระบาดในพื้นที่ สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับภูมิคุ้มกันเพิ่มเติมได้