"โรคแมวข่วน" แผลข่วนเล็กๆ แต่อันตรายกว่าที่คิด

คนที่เป็นทาสแมวหรือชอบเล่นกับแมวต้องระวัง เพราะการข่วนหรือการกัดจากแมวอาจไม่ได้เป็นเพียงแผลเล็กน้อยอย่างที่คิด แต่อาจนำไปสู่โรคติดเชื้อที่เรียกว่า "โรคแมวข่วน" (Cat-Scratch Disease) ซึ่งสามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพได้มากกว่าที่คุณคิด

โรคแมวข่วนคืออะไร และเกิดจากสาเหตุใด

โรคแมวข่วนเป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่สามารถติดต่อได้จากแมวสู่คนผ่านการข่วน การกัด หรือแม้กระทั่งการสัมผัสแผลเปิด

สาเหตุหลักของโรคนี้มาจากแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในเล็บและเขี้ยวของแมว โดยแบคทีเรียจะเข้าสู่ร่างกายของแมวผ่านหมัดที่กัดแมว เมื่อแมวมีหมัด จะทำให้แมวรู้สึกคันและเลียตัวหรือใช้เล็บเกา ทำให้แบคทีเรียจากหมัดติดอยู่ที่เล็บและปากของแมว เมื่อแมวข่วนหรือกัดคน แบคทีเรียจึงสามารถเข้าสู่ร่างกายของคนได้

สิ่งสำคัญคือแผลไม่จำเป็นต้องลึกมาก เพียงแค่แมวข่วนกรีดเข้าไปในผิวหนังจนมีเลือดซึบออกมาเล็กน้อย ก็สามารถติดเชื้อได้แล้ว

อาการและอันตรายของโรคแมวข่วน

โรคแมวข่วนมีอาการที่ค่อนข้างแตกต่างจากแผลทั่วไป โดยมีลักษณะเด่นคือ:

ระยะแรก:

• แผลจากการข่วนหรือกัดหายช้ากว่าปกติ
• เริ่มมีตุ่มเล็กๆ เกิดขึ้นบริเวณแผล
• แผลเริ่มลามออกไปเป็นบริเวณกว้างขึ้น

ระยะลุกลาม:

• ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้แผลเริ่มบวม เช่น หากโดนที่มือ ต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้จะบวมและเจ็บ
• อาจมีอาการไข้
• หดแขนแล้วเจ็บ

อาการส่วนใหญ่ไม่รุนแรง และในคนที่มีภูมิคุ้มกันดีจะหายเองได้โดยไม่รู้ตัวว่าติดเชื้อ แต่ในบางกลุ่มสามารถเกิดภาวะแทรกซ้อนที่กระทบต่อระบบน้ำเหลือง ดวงตา หรืออวัยวะอื่นๆ ได้

สิ่งสำคัญคือโรคนี้ใช้เวลาพัฒนาอาการนานหลายสัปดาห์หลังจากสัมผัสแมว ไม่ใช่เกิดขึ้นทันทีภายในวันหรือสองวัน

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังโรคแมวข่วนเป็นพิเศษ

แม้ว่าคนทั่วไปที่ถูกแมวข่วนส่วนใหญ่จะหายเอง แต่มีกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงในการเป็นโรคแมวข่วนและมีอาการรุนแรงมากขึ้น ได้แก่:

• ผู้สูงอายุและเด็กเล็ก - ภูมิคุ้มกันอ่อนแอกว่าคนปกติ
• ผู้ที่มีปัญหาเรื่องภูมิคุ้มกันบกพร่อง - เช่น ผู้ป่วย HIV
• ผู้ที่รักษาโรคมะเร็ง - ภูมิคุ้มกันต่ำจากการรักษา
• ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง - มีโรคประจำตัว
• ผู้ที่กินยากดภูมิ - เช่น ผู้ที่เปลี่ยนถ่ายอวัยวะ
• ผู้ที่กำลังเป็นไข้หวัดหรือไม่สบาย - ภูมิคุ้มกันกำลังตก

กลุ่มคนเหล่านี้ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับแมว โดยเฉพาะแมวที่ไม่รู้จัก หรือหากจำเป็นต้องเล่นกับแมว ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ

วิธีปฐมพยาบาลเมื่อโดนแมวข่วน อย่างถูกต้องและปลอดภัย

หากคุณโดนแมวข่วนหรือกัด ควรปฏิบัติดังนี้:

ขั้นตอนการปฐมพยาบาล:

1. ล้างมือด้วยสบู่ทันที - ใช้สบู่ก้อน สบู่เหลว หรือแม้แต่น้ำยาล้างจานก็ได้ เพราะสบู่สามารถฆ่าแบคทีเรียได้
2. ถูแผลให้สะอาด - ถูบริเวณแผลอย่างทั่วถึง แม้อาจเจ็บเล็กน้อย แต่จำเป็นเพื่อชำระเชื้อโรคออกไป
3. ใส่ยา - หลังจากล้างสะอาดแล้ว ให้ใส่ยาตามปกติ
4. สังเกตอาการ - คอยสังเกตตัวเองอย่างใกล้ชิดในช่วง 2-3 วัน

กรณีที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที:

• ถูกแมวที่ไม่รู้จักข่วนหรือกัด (แมวจรจัด)
• แผลเริ่มลามหรือมีอาการผิดปกติ
• ต่อมน้ำเหลืองบวมหรือเจ็บ
• มีไข้หรืออาการไม่สบาย

หากเป็นแมวของตัวเองที่มั่นใจว่าฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าแล้ว สามารถดูอาการไปก่อนได้ แต่ถ้าเป็นแมวที่ไม่รู้จัก ควรพบแพทย์วันนั้นเลย เพราะนอกจากโรคแมวข่วนแล้ว ยังอาจมีโรคอื่นๆ เช่น โรคพิษสุนัขบ้าที่อันตรายได้

การป้องกันโรคแมวข่วนสำหรับเจ้าของแมว

การป้องกันเป็นสิ่งสำคัญที่สุด เจ้าของแมวสามารถทำได้ดังนี้:

1. เลี้ยงแมวแบบระบบปิด ไม่ปล่อยให้แมวออกนอกบ้าน ซึ่งเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการสัมผัสหมัดและเชื้อโรคจากภายนอก

2. ใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันหมัดอย่างสม่ำเสมอ นี่คือขั้นตอนที่สำคัญมาก เพราะหมัดคือต้นเหตุหลักของการแพร่เชื้อ ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่:

• สัตวแพทย์แนะนำ
• มีทะเบียนถูกต้อง
• พิสูจน์แล้วทางวิทยาศาสตร์ว่าปลอดภัย

หลีกเลี่ยง ยาหยอดราคาถูกตามตลาดนัดที่ไม่มีใบรับรอง เพราะอาจเป็นอันตรายต่อแมวของคุณ

3. ป้องกันไม่ให้แมวมีเพื่อนนอกบ้าน แม้แมวของคุณจะอยู่ในบ้าน แต่หากมีแมวข้างบ้านมาเล่นผ่านมุ้งลวด หมัดก็สามารถกระโดดจากแมวตัวหนึ่งไปยังอีกตัวหนึ่งได้

วิธีสังเกตว่าแมวมีหมัด:

• ขนดูเยิน เปียก ไม่สวย
• แมวเกาตัวบ่อยและใช้ปากกัดขนบ่อย
• เมื่อลูบขนจะรู้สึกสะดุด เพราะมีน้ำลายเคลือบ
• พบขี้หมัด (กลมเล็กๆ เหมือนเลือดแห้งหรือสะเก็ดเลือด) ที่ตัวแมวหรือบริเวณที่แมวนอน

คำแนะนำสำหรับคนที่ชอบเติมแมวเกี่ยวกับโรคแมวข่วน

สำหรับคนที่ไม่ได้เลี้ยงแมวเองแต่ชอบเล่นกับแมว ควรระวังเป็นพิเศษ:

แมวที่ปลอดภัยในการเล่นด้วย:

• แมวมีเจ้าของและมั่นใจว่าได้รับการดูแลดี ฉีดวัคซีนครบ
• แมวในคาเฟ่แมวที่มีการดูแลเป็นอย่างดี

แมวที่ไม่ควรสัมผัส:

• แมวจรจัด
• ลูกแมวที่เห็นข้างทาง อายุต่ำกว่า 1 ปี

จากการศึกษาวิจัยในกรุงเทพและปริมณฑล พบว่าลูกแมวและลูกหมาอายุต่ำกว่า 1 ปีที่พบเห็นข้างทางมีโอกาสติดโรคพิษสุนัขบ้า และคนส่วนใหญ่ที่ติดโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทยเกือบ 100% เล่นกับลูกสัตว์ที่ไม่รู้จักพบเจอข้างทางหรือประสบอุบัติเหตุแล้วอุ้มมาหาหมอ

ข้อควรจำ: แมวไม่เคยแปรงฟัน ดังนั้นในปากและเขี้ยวจะมีเชื้อโรคมากมาย หากถูกแมวจรจัดกัดต้องไปหาหมอทันที เพราะนอกจากโรคแมวข่วนแล้ว ยังมีความเสี่ยงต่อโรคอื่นๆ อีกมากมาย

คำแนะนำของสัตวแพทย์: "อย่าไปยุ่งกับแมวจรจัด ต่างคนต่างอยู่ เอ็นดูได้แต่สายตา ถ้าไม่จับกันถือว่าโอเค ถ่ายรูปหรือถ่ายคลิปได้ แต่ไม่ควรสัมผัส" บางครั้งแมวจรจัดอาจดูน่ารัก เดินมาถูตัว แต่ก็ไม่ควรเสี่ยง เพราะเราไม่สามารถรู้ได้เลยว่าแมวนั้นมีโรคอะไรหรือไม่

สรุป โรคแมวข่วน โรคติดเชื้อที่คนรักแมวต้องรู้

โรคแมวข่วนเป็นโรคติดเชื้อที่คนรักแมวควรให้ความสำคัญ แม้อาการส่วนใหญ่จะไม่รุนแรง แต่ในบางกลุ่มสามารถเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ การป้องกันด้วยการเลี้ยงแมวแบบระบบปิด ใช้ยาป้องกันหมัดอย่างสม่ำเสมอ และระมัดระวังในการเล่นกับแมวที่ไม่รู้จัก จะช่วยลดความเสี่ยงได้มาก หากโดนแมวข่วนหรือกัด ควรทำความสะอาดแผลทันทีและสังเกตอาการ หากมีอาการผิดปกติควรพบแพทย์โดยเร็ว จำไว้ว่า แค่โดนแมวข่วนอาจดูเหมือนเรื่องเล็กน้อย แต่อาจกลายเป็นโรคแมวข่วนที่ส่งผลต่อสุขภาพได้มากกว่าที่คิด การป้องกันและการดูแลที่ถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

ข้อมูลจาก: นายสัตวแพทย์เกษ สุเตชะ สัตวแพทย์ประจำศูนย์วิจัยและนวัตกรรมทางสัตวแพทย์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

อ่านบทความโรคอื่นๆ ที่มาจากแมว

• โรคจากแมวที่ควรระวัง
• ภัยใกล้ตัว เชื้อราจากแมวสู่คน
• ระวัง Sporothrix ติดจากแมวสู่คน
• โดนแมวกัด อาจถึงตายจากแบคทีเรียกินเนื้อคนจริงหรือ ?