เหยื่อหรือผู้ร้าย? เมื่อคนถูกหลอกต้องขึ้นศาลในฐานะบัญชีม้า

หลายคนผ่านประสบการณ์ที่ยากจะอธิบาย บางคนสูญเสียเงินเก็บทั้งชีวิต บางคนขาดการติดต่อกับครอบครัวไปนานนับเดือน และบางคนเพิ่งมารู้ในวินาทีสุดท้ายว่า การกลับบ้านไม่ได้หมายถึงอิสรภาพอย่างแท้จริง เพราะทันทีที่พวกเขากลับมา สิ่งที่รออยู่ไม่ใช่เพียงการฟื้นฟูชีวิต แต่คือกระบวนการยุติธรรมในฐานะ “ผู้ต้องหา” จากบัญชีธนาคารที่พวกเขาไม่เคยตั้งใจใช้เพื่อการกระทำผิดเลยแม้แต่น้อย

กับดักของโอกาสที่ดูน่าเชื่อถือ

เรื่องราวของ “คุณอุ๊” เป็นหนึ่งในภาพสะท้อนของเหยื่อยุคดิจิทัลที่เริ่มต้นจากความหวังธรรมดา เธอเป็นเพียงคนทำงานที่กำลังมองหาโอกาสใหม่ในชีวิต และได้พบประกาศงานผ่าน Facebook ที่ดูน่าเชื่อถือ มีรายละเอียดครบถ้วน ทั้งเงินเดือนที่เหมาะสม เวลาทำงานที่ชัดเจน และหน้าที่ที่ไม่ได้ซับซ้อนอย่างการเป็นแอดมินตอบแชทลูกค้า ความน่าเชื่อถือของเพจและจำนวนผู้ติดตามทำให้เธอไม่ลังเลที่จะติดต่อกลับไป และเมื่อได้รับคำชวนให้ไปฝึกงานระยะสั้นที่จังหวัดสระแก้ว เธอมองว่านี่คือก้าวแรกของโอกาสที่กำลังเปิดขึ้นโดยไม่รู้เลยว่ามันคือประตูสู่กับดักที่ถูกวางไว้อย่างแนบเนียน ตั้งแต่วินาทีที่เธอเดินทางไปถึงจุดนัดพบที่หมอชิต ชีวิตของเธอก็ค่อย ๆ หลุดออกจากเส้นทางเดิมโดยที่เธอแทบไม่มีโอกาสได้ตั้งคำถามหรือหันกลับ

เส้นทางที่ค่อย ๆ กลืนกินอิสรภาพ

กระบวนการหลอกลวงไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่ค่อย ๆ ดึงเหยื่อเข้าไปทีละขั้นอย่างมีแบบแผน ตั้งแต่การชักชวนให้เปิดบัญชีธนาคารหลายบัญชีโดยอ้างว่าใช้สำหรับงาน การพาไปพักในสถานที่ที่มีผู้คนในลักษณะเดียวกันจำนวนมาก จนถึงการควบคุมการเดินทางโดยไม่เปิดโอกาสให้ปฏิเสธหรือหลบหนี เมื่อถึงช่วงเวลาหนึ่งในยามค่ำคืน เธอถูกพาขึ้นรถและเดินทางไปยังพื้นที่ห่างไกล ก่อนจะพบว่าปลายทางไม่ใช่ออฟฟิศตามที่ได้รับการบอกกล่าว แต่เป็นพื้นที่เปลี่ยวที่ถูกใช้เป็นจุดข้ามแดนอย่างผิดกฎหมาย ภายใต้แรงกดดันและการควบคุมของชายติดอาวุธ เธอไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องทำตามคำสั่ง เหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้นรวดเร็วเกินกว่าที่เธอจะตั้งสติ และเมื่อรู้ตัวอีกครั้ง เธอก็อยู่ในต่างประเทศโดยไม่มีเอกสาร ไม่มีเงิน และไม่มีอิสระในการตัดสินใจใด ๆ ในชีวิตของตัวเอง

เมื่อเหยื่อกลายเป็นผู้ต้องหา

แม้ในท้ายที่สุดคุณอุ๊จะได้รับการช่วยเหลือและสามารถเดินทางกลับประเทศไทยได้ แต่สิ่งที่ติดตัวกลับมาไม่ใช่เพียงบาดแผลทางจิตใจ หากยังรวมถึงภาระทางกฎหมายที่เธอไม่เคยคาดคิด บัญชีธนาคารที่เธอถูกหลอกให้เปิดไว้ตั้งแต่ต้นถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือในการรับโอนเงินจากการกระทำผิดของเครือข่ายอาชญากรรม ส่งผลให้ชื่อของเธอเข้าไปเกี่ยวข้องกับความเสียหายมูลค่าหลายล้านบาท ทั้งที่ในความเป็นจริง เธอไม่เคยได้รับเงินแม้แต่บาทเดียวจากบัญชีเหล่านั้น สถานะของเธอจึงกลายเป็นความย้อนแย้งที่เจ็บปวดที่สุด นั่นคือการเป็นทั้ง “เหยื่อ” และ “ผู้ต้องหา” ในเวลาเดียวกัน โดยที่เธอแทบไม่มีโอกาสได้อธิบายความจริงของตัวเองให้กระบวนการยุติธรรมเข้าใจได้อย่างครบถ้วน

ภาพประกอบ AI

โศกนาฏกรรมที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงรายเดียว

เหตุการณ์ลักษณะเดียวกันนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับเธอเพียงคนเดียว แต่ยังสะท้อนผ่านเรื่องราวของครอบครัวอื่น ๆ อย่างกรณีของ “ลุงเชียร” ที่ลูกชายและลูกสะใภ้ตัดสินใจสมัครงานผ่าน Facebook ด้วยความหวังว่าจะได้งานในกรุงเทพฯ และมีรายได้ที่มั่นคง ทั้งคู่เดินทางไปตามนัดหมายและขึ้นรถตู้พร้อมผู้สมัครคนอื่น ๆ โดยไม่มีสัญญาณเตือนใด ๆ ว่าสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นไม่ปกติ จนกระทั่งเส้นทางของรถเริ่มเปลี่ยนไปจากเมืองหลวงสู่พื้นที่ชายแดน และสุดท้ายพวกเขาถูกพาไปยังสถานที่ที่ถูกควบคุมโดยกลุ่มคนติดอาวุธ จากนั้นถูกส่งต่อข้ามแดนและถูกบังคับให้ดำเนินการเปิดบัญชีในรูปแบบต่าง ๆ ก่อนจะถูกปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีความช่วยเหลือ เหตุการณ์นี้ไม่เพียงสร้างบาดแผลให้กับผู้ที่เผชิญโดยตรง แต่ยังส่งผลกระทบต่อครอบครัวที่ต้องเผชิญความไม่แน่นอน ความหวาดกลัว และภาระทางการเงินอย่างหนัก

คำเตือนที่ยังไปไม่ถึงทุกคน

ผอ. รัชพล มณีเหล็ก ผู้อำนวยการกองต่อต้านการค้ามนุษย์ กระทรวงการพัฒนาความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวว่า   ข้อเท็จจริงที่หน่วยงานภาครัฐพยายามสื่อสารมาโดยตลอดคือ การทำงานในต่างประเทศอย่างถูกกฎหมายต้องผ่านกระบวนการที่ชัดเจนและสามารถตรวจสอบได้เท่านั้น และไม่มีงานลักษณะ “แอดมินออนไลน์ Work from Home” ในประเทศเพื่อนบ้านตามที่ถูกโฆษณาในโลกออนไลน์ แต่ความท้าทายอยู่ที่รูปแบบการหลอกลวงในปัจจุบันมีความซับซ้อนและแนบเนียนมากขึ้น ผู้กระทำผิดใช้กลยุทธ์ทางจิตวิทยา สร้างความน่าเชื่อถือผ่านแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย และอาศัยความต้องการของคนที่กำลังมองหาโอกาสในการสร้างรายได้เป็นช่องทางในการเข้าถึงเหยื่อ ทำให้หลายคนตกอยู่ในสถานการณ์ที่ยากจะหลีกเลี่ยง แม้จะมีข้อมูลเตือนภัยอยู่ก่อนแล้วก็ตาม

ผอ. รัชพล มณีเหล็ก ผู้อำนวยการกองต่อต้านการค้ามนุษย์ กระทรวงการพัฒนาความมั่นคงของมนุษย์

ความยากของการแยก “เหยื่อ” ออกจาก “ผู้ผิด”

นายจารุวัฒน์ จิณห์มรรคา  รองประธานกรรมการมูลนิธิอิมมานูเอล(IMF)  กล่าวว่า   หนึ่งในประเด็นที่ซับซ้อนที่สุดของปัญหานี้คือกระบวนการคัดแยกผู้เสียหายออกจากผู้กระทำผิด ซึ่งในทางปฏิบัติต้องอาศัยการพิจารณาหลายปัจจัย ทั้งพฤติกรรมก่อนการเดินทาง หลักฐานการติดต่อ การให้การ และบริบทแวดล้อมของแต่ละกรณี แต่ในความเป็นจริง ข้อมูลเหล่านี้มักไม่ครบถ้วน หรือไม่สามารถพิสูจน์ได้อย่างชัดเจนในเชิงกฎหมาย ขณะเดียวกัน ความเสียหายที่เกิดขึ้นจากบัญชีที่เกี่ยวข้องก็เป็นข้อเท็จจริงที่ไม่อาจมองข้ามได้ ส่งผลให้เจ้าหน้าที่ต้องดำเนินคดีตามกฎหมายในทันทีเพื่อป้องกันผลกระทบในวงกว้าง สถานการณ์เช่นนี้จึงทำให้เหยื่อต้องเผชิญกับภาระที่เกินกว่าความผิดที่พวกเขาตั้งใจ หรือในหลายกรณีอาจไม่ได้ตั้งใจเลยด้วยซ้ำ

นายจารุวัฒน์ จิณห์มรรคา  รองประธานกรรมการมูลนิธิอิมมานูเอล (IMF) 

บาดแผลทางเศรษฐกิจของครอบครัว

นอกจากผลกระทบทางกฎหมายแล้ว ภาระทางเศรษฐกิจยังเป็นอีกหนึ่งด้านที่สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงให้กับครอบครัวของผู้เสียหาย หลายครอบครัวต้องกู้เงินหรือขายทรัพย์สินเพื่อโอนเงินไปช่วยเหลือลูกหลานที่ติดอยู่ในต่างประเทศ โดยหวังว่าจะช่วยให้พวกเขามีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นในสถานการณ์ที่เลวร้าย บางครอบครัวต้องโอนเงินแทบทุกวันเพื่อแลกกับอาหาร น้ำ หรือแม้กระทั่งความปลอดภัยขั้นพื้นฐาน สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าผลกระทบของอาชญากรรมลักษณะนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงผู้ที่ตกเป็นเหยื่อโดยตรง แต่ยังแผ่ขยายไปถึงคนรอบข้างที่ต้องร่วมแบกรับความสูญเสียทั้งในด้านการเงินและสภาพจิตใจ

เครือข่ายอาชญากรรมที่มองไม่เห็น

ในภาพรวม ปัญหานี้เชื่อมโยงกับเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติที่มีโครงสร้างชัดเจนและมีทรัพยากรในการดำเนินงานสูง อาคารหรือสถานที่ที่ใช้ควบคุมเหยื่อมักถูกจัดตั้งในลักษณะที่ปิดกั้นจากโลกภายนอก มีระบบรักษาความปลอดภัยเข้มงวด และถูกบังหน้าด้วยธุรกิจที่ถูกกฎหมาย เช่น คาสิโนหรือบริษัทลงทุน ทำให้การเข้าถึงและการปราบปรามเป็นไปได้ยาก แม้จะมีความพยายามจากหลายภาคส่วนในการแก้ไขปัญหา แต่การดำเนินงานของเครือข่ายยังคงปรับตัวและดำเนินต่อไปได้อย่างต่อเนื่อง

ท้ายที่สุด คำถามสำคัญอาจไม่ได้อยู่ที่ว่าใครเป็นเหยื่อหรือใครเป็นผู้ร้ายเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่าเราจะสร้างระบบที่สามารถปกป้องคนที่บริสุทธิ์จากการถูกเอารัดเอาเปรียบ และในขณะเดียวกันสามารถดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดตัวจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพได้อย่างไร เพราะหากปัญหานี้ยังคงถูกปล่อยให้ดำเนินต่อไปโดยไม่มีการแก้ไขที่ตรงจุด เรื่องราวของคุณอุ๊หรือครอบครัวของลุงเชียรจะไม่ใช่กรณีสุดท้าย และวงจรของการหลอกลวงจะยังคงสร้างเหยื่อรายใหม่ขึ้นอย่างไม่สิ้นสุดในสังคมไทย

ขอบคุณข้อมูลจาก : รายการสถานีประชาชน