ภาพเหตุการณ์เก่าหรือใหม่ ? ใช้ภาพสถานที่ช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง

หนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยตรวจสอบเบาะแสได้คือ Google Street View ฟังก์ชันใน Google Maps ที่เปิดให้ผู้ใช้สำรวจสถานที่ผ่านภาพมุมมองระดับถนน และในบางพื้นที่สามารถย้อนดูภาพที่บันทึกไว้ในช่วงเวลาต่าง ๆ ได้ ทำให้ผู้ใช้สามารถเปรียบเทียบลักษณะสถานที่และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตามเวลา

บทความนี้จะพาไปรู้จักวิธีใช้ Google Street View ย้อนดูภาพเก่า พร้อมเทคนิคเปรียบเทียบภาพและข้อควรระวังเมื่อนำเครื่องมือนี้ไปใช้ตรวจสอบภาพข่าวและข้อมูลบนโลกออนไลน์

Google Street View คืออะไร ใช้ตรวจสอบภาพข่าวได้อย่างไร ?

Google Street View เป็นบริการของ Google Maps ที่แสดงภาพพาโนรามาจากระดับถนน ช่วยให้ผู้ใช้สำรวจสภาพแวดล้อมของสถานที่ต่าง ๆ เช่น ถนน อาคาร ทางแยก และสถานที่สำคัญ โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางไปยังพื้นที่จริง

สำหรับงานตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-check) เครื่องมือนี้ช่วยให้ผู้ตรวจสอบนำภาพสถานที่ที่ปรากฏในข่าวหรือโพสต์บนโซเชียลมีเดียมาเปรียบเทียบกับภาพจาก Google Street View เพื่อค้นหาเบาะแสเกี่ยวกับตำแหน่งที่ตั้งและลักษณะของสถานที่

ตัวอย่างเช่น ภาพที่อ้างว่าเป็นเหตุการณ์พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ไฟไหม้ อาจมีป้ายชื่อถนน อาคาร หรือโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยระบุพื้นที่ได้ เมื่อค้นหาสถานที่ดังกล่าวใน Google Street View ผู้ตรวจสอบสามารถเปรียบเทียบองค์ประกอบเหล่านี้กับภาพในโพสต์ต้นทาง เพื่อดูว่ามีความสอดคล้องกันหรือไม่

ภาพเปรียบเทียบจากโพสต์ (ซ้าย) และภาพจาก Google Maps (ขวา)

อีกหนึ่งฟังก์ชันที่น่าสนใจคือการดูภาพย้อนหลัง (Historical imagery) ในพื้นที่ที่รองรับ ซึ่งช่วยให้ผู้ใช้เปรียบเทียบสภาพสถานที่จากภาพที่บันทึกไว้ต่างช่วงเวลา เช่น อาคารที่สร้างขึ้นใหม่ ถนนที่ได้รับการปรับปรุง หรือป้ายสถานที่ที่มีการเปลี่ยนแปลง

อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบภาพดังกล่าวช่วยตรวจสอบได้เพียงเบาะแสเกี่ยวกับสถานที่และช่วงเวลาที่อาจเกี่ยวข้อง ไม่สามารถยืนยันวันเกิดเหตุหรือความแท้จริงของภาพข่าวได้ด้วยตัวเอง

วิธีใช้ Google Street View ย้อนดูภาพเก่า ทำอย่างไร ?

1. ค้นหาสถานที่ที่ปรากฏในภาพข่าว

เริ่มต้นจากการสังเกตองค์ประกอบในภาพที่ต้องการตรวจสอบ เช่น ป้ายชื่อถนน อาคาร สะพาน ทางแยก หรือสถานที่สำคัญ จากนั้นเปิด Google Maps แล้วค้นหาชื่อสถานที่ ที่อยู่ หรือพิกัดที่เกี่ยวข้อง

หากไม่ทราบชื่อสถานที่แน่ชัด อาจเริ่มจากจุดสังเกตที่โดดเด่นในภาพ แล้วค้นหาพื้นที่ที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน ก่อนตรวจสอบรายละเอียดเพิ่มเติม

เมื่อพบตำแหน่งที่คาดว่าเกี่ยวข้อง ให้เข้าสู่ Street View เพื่อสำรวจสภาพแวดล้อมโดยรอบ และตรวจสอบว่าองค์ประกอบสำคัญในภาพข่าวตรงกับสถานที่ดังกล่าวหรือไม่

ภาพเปรียบเทียบจากโพสต์(ซ้าย) และจาก Google Maps (ขวา)

2. เปิดดูภาพย้อนหลังใน Google Street View

เมื่อเข้าสู่ Street View แล้ว ให้ตรวจสอบว่าบริเวณนั้นมีภาพจากช่วงเวลาอื่นให้เลือกหรือไม่ หากมีฟังก์ชันดูภาพย้อนหลัง ให้เลือกภาพจากช่วงเวลาที่ต้องการเปรียบเทียบ

บนคอมพิวเตอร์ ผู้ใช้อาจพบตัวเลือกแสดงภาพย้อนหลังหรือประวัติภาพบริเวณด้านบนของหน้าจอ Street View ทั้งนี้ ตำแหน่งเมนูและรูปแบบการแสดงผลอาจแตกต่างกันตามอุปกรณ์และเวอร์ชันของบริการ

หากไม่มีตัวเลือกดังกล่าว อาจเป็นเพราะพื้นที่นั้นไม่มีภาพย้อนหลังให้ใช้งาน หรือ Google ยังไม่มีภาพจากช่วงเวลาอื่นที่สามารถแสดงได้

สิ่งสำคัญคือควรบันทึกวันที่หรือช่วงเวลาที่กำกับภาพแต่ละชุดไว้ด้วย เพื่อใช้ประกอบการเปรียบเทียบ โดยวันที่ดังกล่าวหมายถึงช่วงเวลาที่บันทึกภาพ Street View ไม่ใช่วันที่เกิดเหตุการณ์ในภาพข่าว

3. เปรียบเทียบองค์ประกอบในภาพอย่างละเอียด

หลังจากได้ภาพสถานที่ในช่วงเวลาต่าง ๆ แล้ว ให้เปรียบเทียบรายละเอียดที่ปรากฏในภาพข่าวกับภาพ Street View โดยเลือกจุดสังเกตที่มีลักษณะเฉพาะและมีโอกาสเปลี่ยนแปลงน้อย เช่น

• อาคารและสิ่งปลูกสร้าง: รูปทรงอาคาร จำนวนชั้น ตำแหน่งหน้าต่าง หรือโครงสร้างที่โดดเด่น
• ป้ายและชื่อสถานที่: ป้ายถนน ป้ายร้านค้า ป้ายหน่วยงาน หรือชื่อสถานที่ที่อ่านได้จากภาพ
• ลักษณะถนน: จำนวนช่องจราจร ทางแยก เกาะกลางถนน และรูปแบบเส้นจราจร
• โครงสร้างพื้นฐาน: สะพาน เสาไฟ ป้ายจราจร หรือสิ่งปลูกสร้างริมถนน
• ภูมิประเทศและสิ่งแวดล้อม: แนวภูเขา แม่น้ำ คลอง ต้นไม้ และลักษณะพื้นที่โดยรอบ

หากองค์ประกอบสำคัญตรงกันหลายจุด อาจช่วยเพิ่มความมั่นใจว่าภาพนั้นเกี่ยวข้องกับสถานที่ที่กำลังตรวจสอบ แต่หากพบความแตกต่าง ควรพิจารณาว่าความเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดจากการปรับปรุงพื้นที่ มุมกล้อง หรือการตัดต่อภาพหรือไม่ ก่อนสรุปผล

4. ตรวจสอบวันที่และช่วงเวลาของภาพ

การดูภาพย้อนหลังมีประโยชน์เมื่อภาพข่าวอ้างถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาหนึ่ง แต่มีข้อสงสัยว่าอาจเป็นภาพเก่าที่ถูกนำมาเผยแพร่ซ้ำ

ตัวอย่างเช่น โพสต์หนึ่งอ้างพบจระเข้หลุด จ. ปราจีนบุรี แต่เมื่อเปรียบเทียบภาพสถานที่กับ Street View กลับพบว่าเป็นพื้นที่ศรีลังกา 

ภาพเปรียบเทียบสถานที่ในโพสต์ (ซ้าย) และภาพจาก Google Maps (ขวา)

ความแตกต่างดังกล่าวอาจเป็นเบาะแสให้ตรวจสอบต่อว่า ภาพข่าวมาจากสถานที่เดียวกันหรือไม่ และมีข้อมูลใดที่ช่วยระบุช่วงเวลาที่ถ่ายภาพได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้ความแตกต่างของสิ่งปลูกสร้างเป็นหลักฐานยืนยันว่าภาพข่าวเป็นภาพเก่าทันที เพราะสถานที่จริงอาจเปลี่ยนแปลงไปหลังจากวันที่ Google บันทึกภาพ และภาพข่าวอาจถูกถ่ายจากมุมที่ไม่เหมือนกับ Street View

ควรตรวจสอบข้อมูลกำกับภาพต้นฉบับ วันที่เผยแพร่โพสต์ ข่าวจากสำนักข่าวที่เชื่อถือได้ และข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมด้วย

5. ตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งอื่นก่อนสรุปผล

เมื่อเปรียบเทียบภาพเสร็จแล้ว ควรตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ข้อสรุปที่รอบด้านมากขึ้น โดยสามารถใช้เครื่องมือและแหล่งข้อมูลต่อไปนี้ประกอบกัน

• Google Lens: ค้นหาภาพที่เหมือนหรือคล้ายกัน เพื่อหาแหล่งที่มาและการเผยแพร่ก่อนหน้า
• Google Search: ค้นหาข้อความในโพสต์ ชื่อสถานที่ หรือรายละเอียดที่ปรากฏในภาพ
• สำนักข่าวที่เชื่อถือได้: ตรวจสอบว่ามีรายงานเหตุการณ์ดังกล่าวในช่วงเวลาที่อ้างหรือไม่
• หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง: ตรวจสอบข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่หรือเหตุการณ์ เช่น หน่วยงานด้านถนน ภัยพิบัติ หรือการปกครองท้องถิ่น

การใช้หลายแหล่งข้อมูลช่วยลดความเสี่ยงจากการตีความภาพเพียงอย่างเดียว และทำให้สามารถอธิบายที่มาของข้อสรุปได้ชัดเจนขึ้น

ข้อจำกัดของ Google Street View ที่ควรรู้ก่อนตรวจสอบข่าว

แม้ Google Street View จะเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ แต่ก็มีข้อจำกัดที่ควรทำความเข้าใจก่อนนำไปใช้ตรวจสอบข้อเท็จจริง

1. ภาพย้อนหลังไม่ได้มีทุกพื้นที่

บางสถานที่อาจมีภาพให้ดูเพียงช่วงเวลาเดียว หรือไม่มีภาพย้อนหลังให้เลือก จึงไม่สามารถใช้เครื่องมือนี้เปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงได้ทุกกรณี

2. ภาพไม่ได้แสดงสภาพสถานที่แบบเรียลไทม์

ภาพ Street View ถูกบันทึกไว้ในช่วงเวลาหนึ่งและอาจไม่ได้สะท้อนสภาพพื้นที่ในปัจจุบัน จึงไม่ควรใช้ยืนยันสถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น เช่น ระดับน้ำท่วม สภาพการจราจร หรือความเสียหายที่เพิ่งเกิดขึ้น

3. วันที่ของภาพไม่ใช่วันที่เกิดเหตุ

วันที่ที่แสดงใน Street View หมายถึงช่วงเวลาที่บันทึกภาพ ไม่ใช่วันเวลาที่เกิดเหตุการณ์ในภาพข่าว การใช้ข้อมูลดังกล่าวจึงต้องพิจารณาร่วมกับหลักฐานอื่น

4. ภาพอาจไม่แสดงรายละเอียดที่ต้องการตรวจสอบ

มุมกล้อง สิ่งกีดขวาง สภาพแสง และความละเอียดของภาพอาจทำให้ไม่สามารถเปรียบเทียบองค์ประกอบบางอย่างได้อย่างชัดเจน

5. การระบุสถานที่ได้ไม่ได้ยืนยันว่าภาพเป็นของจริง

แม้ภาพข่าวจะตรงกับสถานที่จริง แต่ภาพก็อาจถูกตัดต่อ เปลี่ยนบริบท หรือสร้างขึ้นด้วย AI ได้ การตรวจสอบตำแหน่งจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของกระบวนการ Fact-check เท่านั้น

Google Street View เป็นเบาะแสตรวจสอบภาพข่าว

Google Street View ช่วยให้ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตสำรวจสถานที่และเปรียบเทียบภาพจากช่วงเวลาต่าง ๆ เพื่อค้นหาเบาะแสเกี่ยวกับที่มาของภาพข่าวหรือภาพไวรัลได้ โดยเฉพาะกรณีที่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับสถานที่และการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่

อย่างไรก็ตาม การตรวจสอบข้อเท็จจริงไม่ควรอาศัยภาพจาก Google Street View เพียงอย่างเดียว แต่ควรตรวจสอบแหล่งที่มา วันเวลาที่เผยแพร่ และหลักฐานจากแหล่งข้อมูลอื่นประกอบกัน ก่อนสรุปว่าภาพนั้นเป็นภาพเก่า ภาพใหม่ ภาพจริง หรือภาพที่ถูกนำมาใช้ผิดบริบท