เช็กข้อห้าม "ทำอะไรได้-ไม่ได้" ในวันเลือกตั้ง สส.-ออกเสียงประชามติ

วันนี้ (13 ม.ค.2569) การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) แบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อ "ล่วงหน้า" ในวันที่ 1 ก.พ.2569 ระหว่างเวลา 08.00-17.00 น. และการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) แบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อพร้อมการออกเสียงประชามติว่า "ท่านเห็นชอบว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่" ที่จัดขึ้นพร้อมกันในวันที่ 8 ก.พ.2569 ระหว่างเวลา 08.00-17.00 น. ถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่ 2 กิจกรรมนี้เกิดขึ้นควบคู่กัน ผู้มีสิทธิต้องไปใช้สิทธิที่หน่วยเลือกตั้งตามทะเบียนบ้าน

แต่ก่อนวันที่ 1 และ 8 ก.พ. ผู้มีสิทธิเลือกตั้งควรทราบข้อห้ามตามกฎหมายหลัก 2 ฉบับ คือ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ.2561 (พรป.ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. 2561) และ พระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2564 (พ.ร.บ. ประชามติ ฯ) เพื่อป้องกันการกระทำผิดที่อาจนำไปสู่โทษรุนแรง

1. ข้อห้ามก่อนวันเลือกตั้งและวันออกเสียง

สำหรับการหาเสียงเลือกตั้ง สส. ห้ามผู้ใดโฆษณาหรือเผยแพร่เนื้อหาหาเสียงด้วยวิธีใด ๆ ตั้งแต่เวลา 18:00 น. ของวันที่ 7 ก.พ.2569 จนกว่าจะสิ้นสุดวันเลือกตั้ง หากฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน ปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.79 และ 156 ของ พรป. สส. ฯ แม้กฎหมายไม่กำหนดนิยามชัดเจน

แต่ตัวอย่างที่อาจเข้าข่าย ได้แก่

• การสวมเสื้อหรือเครื่องประดับที่มีสัญลักษณ์พรรค สีหรือหมายเลขพรรค
• การโพสต์ข้อความ ภาพหรือคลิปหาเสียงบนโซเชียลมีเดีย
• การแจกเอกสารหาเสียงใกล้หน่วยเลือกตั้ง

สำหรับวันเลือกตั้งล่วงหน้า 1 ก.พ.2569 คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เคยกำหนดแนวปฏิบัติในปี 2566 ว่า ห้ามแจกเอกสาร วีดิโอบรรยายหาเสียง ติดป้ายบนยานพาหนะ ใช้เครื่องขยายเสียง หรือจัดเวทีหาเสียงที่สถานที่เลือกตั้งล่วงหน้า

ส่วนการออกเสียงประชามติ ห้ามรณรงค์ให้ออกเสียงหรือชักชวนไม่ให้ไปใช้สิทธิ ตั้งแต่เวลา 18:00 น. ของวันที่ 7 ก.พ.2569 จนถึงเวลา 17:00 น. ของวันที่ 8 ก.พ.2569 หากฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน ปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.80 ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

อีกประการคือ ห้ามจำหน่าย แจกจ่าย หรือจัดเลี้ยงสุราทุกประเภท

- การเลือกตั้ง สส. ห้ามจำหน่าย แจกจ่าย จัดเลี้ยง ขายสุราทุกประเภท ตั้งแต่เวลา 18:00 น. ของวันที่ 31 ม.ค.2569 จนถึงเวลา 18:00 น. ของวันที่ 1 ก.พ.2569 สำหรับเลือกตั้งล่วงหน้า และห้ามจำหน่าย แจกจ่าย จัดเลี้ยง ขายสุราทุกประเภท ตั้งแต่เวลา 18:00 น. ของวันที่ 7 ก.พ.2569 จนถึงเวลา 18:00 น. ของวันที่ 8 ก.พ.2569 สำหรับวันทั่วไป หากฝ่าฝืนโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน ปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา 147 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามจำหน่าย แจกจ่าย จัดเลี้ยง ขายสุราทุกประเภท ในเขตออกเสียงระหว่างเวลา 18:00 น. ของวันที่ 7 ก.พ.2569 จนถึงเวลา 18:00 น. ของวันที่ 8 ก.พ.2569 หากฝ่าฝืน โทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม พ.ร.บ. ประชามติฯ มาตรา 77 (8) 

ห้ามเผยแพร่ผลสำรวจความเห็น (โพล) ที่มีลักษณะชี้นำหรือกระทบการตัดสินใจ

- การเลือกตั้ง สส. ตั้งแต่ 7 วันก่อนวันเลือกตั้งจนถึงปิดบัตรคะแนน คือตั้งแต่วันที่ 1 - 8 ก.พ.2569 เวลา 17:00 น. หากฝ่าฝืนโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน ปรับไม่เกิน 6,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม. 72 ประกอบ 157 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามเผยแพร่ผลโพลในช่วงเดียวกัน หากฝ่าฝืน โทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน ปรับไม่เกิน 5,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.79 ของ พ.ร.บ.ประชามติ ฯ

2. การทุจริต ซื้อสิทธิขายเสียง และการพนัน

ห้ามซื้อสิทธิขายเสียง จัดเลี้ยงหรือมหรสพ

- เลือกตั้ง สส. ห้ามผู้สมัครหรือบุคคลใดให้ สัญญาให้ทรัพย์สิน แจกจ่ายให้ชุมชน วัด หรือสถานศึกษา จัดงานเลี้ยงมหรสพ หลอกลวง ข่มขู่ หรือใส่ร้ายเพื่อให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับคะแนนนิยม หากฝ่าฝืนโทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 20 ปี ตาม ม.73 (1)-(5) ประกอบ ม.158 และ 159 ของ พรป.สส.ฯ

- ประชามติ ห้ามให้ สัญญาให้ทรัพย์สินเพื่อจูงใจการออกเสียง หลอกลวงข่มขู่ไม่ให้ไปโหวต หรือทำให้เข้าใจผิดเรื่องวันเวลาและวิธีการ หากฝ่าฝืน มีโทษจำคุกไม่เกิน 10 ปี ปรับไม่เกิน 200,000 บาท และศาล "อาจสั่ง" เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่เกิน 5 ปี ตาม ม.77 (2)-(3) ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

สำหรับการรับเงินหรือขายสิทธิเพื่อแลกกับการลงคะแนน

- การเลือกตั้ง สส. หากฝ่าฝืน โทษจำคุก 1-5 ปี ปรับ 20,000-100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี ตาม ม.101 ประกอบ ม.164 ของ พรป.สส.ฯ แต่หากแจ้งเบาะแสต่อ กกต. ก่อนถูกจับกุม จะพ้นโทษและไม่ถูกเพิกถอนสิทธิ

- ประชามติ ผู้ฝ่าฝืนจะมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลอาจสั่งเพิกถอนสิทธิไม่เกิน 5 ปี ตาม ม.77 (7) และวรรคท้าย แต่หากแจ้งเบาะแสก่อนหรือในวันออกเสียง จะไม่ต้องรับโทษและไม่พูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

ห้ามพนันเกี่ยวกับผลการเลือกตั้งหรือประชามติ

- เลือกตั้ง สส. ห้ามเล่นหรือจัดพนันผลเลือกตั้ง ฝ่าฝืนมีโทษจำคุก 1-5 ปี ปรับ 20,000-100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิผู้เล่น 10 ปี ผู้จัดถูกเพิกถอนสิทธิรับสมัคร ตาม ม.148 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามเล่นหรือจัดพนันที่จูงใจไม่ให้โหวตหรือกำหนดการออกเสียง โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลอาจสั่งเพิกถอนสิทธิไม่เกิน 5 ปี ตาม ม.77 (6) ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

3. ห้ามเผยแพร่ข้อมูลเท็จหรือหลอกลวง

- เลือกตั้ง สส. ห้ามหลอกลวง ใส่ร้ายด้วยข้อมูลเท็จ หรือจูงใจให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับคะแนนนิยมผู้สมัครหรือพรรค โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 20 ปี ตาม ม.73 (5) ประกอบ 159 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามเผยแพร่ข้อมูลเท็จเกี่ยวกับประเด็นที่ออกเสียง ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลอาจสั่งเพิกถอนสิทธิไม่เกิน 5 ปี ตามมาตรา 77 (5) ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

4. ข้อห้ามในคูหาเลือกตั้งระหว่างลงคะแนน

ห้ามผู้ไม่มีสิทธิใช้บัตรประชาชนของผู้อื่นหรือบัตรปลอมไปโหวต

- เลือกตั้ง สส. ผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปีในวันเลือกตั้ง หรือถูกเพิกถอนสิทธิ ห้ามแสดงบัตรของผู้อื่นหรือบัตรปลอมต่อกรรมการหน่วย หรือโหวตในหน่วยที่ไม่มีสิทธิ เช่น โหวตข้ามจังหวัด หากฝ่าฝืนโทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิ 20 ปี ตาม ม.94 ประกอบ 158 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามผู้ไม่มีสิทธิออกเสียงในหน่วยนั้น โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลอาจสั่งเพิกถอนสิทธิไม่เกิน 5 ปี ตาม ม.76 (1) ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

ห้ามใช้บัตรอื่นนอกจากที่ได้รับจากเจ้าหน้าที่

- เลือกตั้ง สส. หากฝ่าฝืนมีโทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 20 ปี ตาม ม.95 วรรคหนึ่ง ประกอบ 163 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ฝ่าฝืนโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.76 (2)

ห้ามนำบัตรออกจากหน่วยเลือกตั้ง

- เลือกตั้ง สส. โทษจำคุก 1-5 ปี ปรับ 20,000-100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตาม ม.95 วรรคสอง ประกอบ 164 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.76 (3)

ห้ามทำเครื่องหมายสังเกตบนบัตร

- เลือกตั้ง สส. ห้ามจงใจทำเครื่องหมายเพื่อให้ผู้อื่นรู้ตัวตน โทษจำคุก 1-5 ปี ปรับ 20,000-100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตาม ม.96 ประกอบ 164 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.76 (5)

ห้ามถ่ายภาพบัตรที่ลงคะแนนแล้ว

- เลือกตั้งสส. ห้ามใช้เครื่องมือถ่ายภาพบัตร โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.97 ประกอบ 165 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามบันทึกภาพหรือข้อมูลบัตร โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.76 (5)

ห้ามแสดงบัตรที่ลงคะแนนให้ผู้อื่นเห็น

- เลือกตั้ง สส. โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.99 ประกอบ 165 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.76 (4)

ห้ามจงใจทำลายหรือชำรุดบัตร

- เลือกตั้ง สส. เช่น ฉีกบัตรหรือทำให้บัตรดีเป็นเสีย โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตาม ม.144 ของ พรป.สส.ฯ

- ประชามติ โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.74

5. การขัดขวางและการขนส่งผู้มีสิทธิ

ห้ามนายจ้างขัดขวางลูกจ้างไปโหวต หรือหน่วงเหนี่ยวการใช้สิทธิ สำหรับทั้งเลือกตั้ง สส. และออกเสียงประชามติ โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.142 ของ พรป.สส. ฯ และ ม.73 ของ พ.ร.บ. ประชามติ ฯ

ห้ามขัดขวางการไปโหวตหรือปฏิบัติหน้าที่

- เลือกตั้ง สส. ห้ามขัดขวางจนผู้มีสิทธิไปไม่ถึงหน่วยหรือไม่ทันเวลา โทษจำคุก 1-5 ปี ปรับ 20,000-100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตามมาตรา 100 ประกอบ 164 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามขัดขวางเจ้าหน้าที่ โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หากใช้กำลังประทุษร้าย โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.72 ห้ามขัดขวางการส่งหีบบัตรหรือเอกสาร โทษจำคุกไม่เกิน 10 ปี ปรับไม่เกิน 200,000 บาท และศาลอาจสั่งเพิกถอนสิทธิไม่เกิน 5 ปี ตาม ม.77 (4) ตาม พ.ร.บ.ประชามติ ฯ

ห้ามจัดยานพาหนะขนผู้มีสิทธิไปโหวตโดยไม่เก็บค่าโดยสาร เว้นแต่หน่วยงานรัฐอำนวยความสะดวก

- เลือกตั้ง สส. ห้ามผู้สมัครหรือบุคคลใดจัดรถเพื่อจูงใจหรือควบคุมการโหวต โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเพิกถอนสิทธิ 20 ปี ตาม ม.76 ประกอบ 158 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ ห้ามจัดยานพาหนะนำผู้มีสิทธิออกเสียงไป-กลับจากที่ลงคะแนนโดยไม่เก็บค่าโดยสาร เว้นแต่เป็นหน่วยงานรัฐจัดอำนวยความสะดวกโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม ม.78 ตาม พ.ร.บ.ประชามติ ฯ

6. บทลงโทษสำหรับเจ้าหน้าที่

ห้ามเจ้าหน้าที่ทุจริตหรือละเลยหน้าที่

- สำหรับเลือกตั้ง สส. เจ้าหน้าที่ กกต. ผู้ตรวจการ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง ห้ามหลีกเลี่ยงหน้าที่ ทุจริต หรือใช้ตำแหน่งช่วยเหลือหรือกีดกันผู้สมัคร/พรรค โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 20 ปี ตาม ม.23 และ 78 ประกอบ 149 ของ พรป.สส. ฯ

- สำหรับประชามติ เจ้าหน้าที่รัฐหรือผู้มอบหมาย ห้ามปฏิบัติหรือละเว้นหน้าที่โดยมิชอบ จนการออกเสียงไม่สุจริตหรือเที่ยงธรรม โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตาม ม.71 พ.ร.บ.ประชามติ ฯ

ห้ามนับคะแนนผิดโดยจงใจ

- เลือกตั้ง สส. กรรมการหน่วยห้ามอ่านบัตร นับหรือรวมคะแนนผิดจากความจริง เช่น อ่านบัตรดีเป็นเสีย อ่านบัตรเสียเป็นบัตรดี หรือรายงานไม่ตรง โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 20 ปี ตาม ม.119 ประกอบ 166 ของ พรป.สส. ฯ

- ประชามติ กรรมการหน่วยห้ามอ่านบัตร นับหรือรวมคะแนนผิดจากความจริง เช่น อ่านบัตรดีเป็นเสีย อ่านบัตรเสียเป็นบัตรดี หรือรายงานไม่ตรง โทษจำคุก 1-10 ปี ปรับ 20,000-200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิ 10 ปี ตาม ม.81 พ.ร.บ.ประชามติ ฯ

อ่านข่าวเพิ่ม :

"อภิสิทธิ์" หาเสียงอโศก ขอเปลี่ยนเสียงกรี๊ด​-​อ้อมกอดเป็นคะแนนให้ ปชป.

กสม.ประณามเหตุวางระเบิด 11 จุด 3 จังหวัดชายแดนใต้ ละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรง