เมื่อเทรนด์ท่องเที่ยวเปลี่ยน แต่สวัสดิภาพช้างต้องมาก่อน

ขณะที่นายกสมาคมสหพันธ์ช้างไทยยืนยัน แม้ปัญหาสงคราม และ เงินบาทแข็งค่า ฉุดยอดนักท่องเที่ยวลดลง 20-25% แต่ปางช้างยังคงงบประมาณค่าอาหาร ยา และการรักษาพยาบาลช้างเต็มที่

ช้างพลายวัยขวบเศษในปางช้างแม่แตง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ พักอาศัยอยู่กับแม่ช้างในโรงเรือน โดยไม่เปิดให้นักท่องเที่ยวเข้ามาเจอ หรือสัมผัสใกล้ชิด เป็นหนึ่งในมาตรการดูแลสุขภาพช้างเล็กวัยแรกเกิด ถึง 10 ปี ซึ่งเป็นช่วงวัยของช้างที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ เพื่อป้องกัน "โรคเฮอร์ปีส์ไวรัส" โรคติดเชื้อไวรัสที่รุนแรงและมีอัตราการเสียชีวิตสูงมาก

นอกจากช้างเล็กแล้ว ช้างชราก็ได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด หนึ่งในนั้นคือ พังบุญมา ช้างชราวัย 77 ปี ฉายา "แมมมอธเมืองไทย" จากลักษณะเด่น คือ ขนยาวบริเวณหน้าผากและลำตัว ซึ่งช่วงปีนี้ พังบุญมา เกิดอาการอ่อนแรงลุกขึ้นยืนเองไม่ได้ 2 ครั้ง

ครั้งล่าสุดคาดว่า เกิดจากการนอนตะแคงแล้วมีการหมุนตัวขณะนอน ทำให้หัวอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าปกติจนลุกไม่ขึ้น เมื่อทีมสัตวแพทย์และควาญช้างช่วยกันพยุงลุกขึ้นมาได้ ยายบุญมาก็ยังมีอาการอ่อนแรงอย่างเห็นได้ชัด จึงต้องเร่งให้สารน้ำและวิตามินบำรุง

สัตวแพทย์หญิงพนิดา เมืองหงษ์ สัตวแพทย์ประจำคลินิกปางช้างแม่แตง เปิดเผยว่า ในพื้นที่ อ.แม่แตง มีปางช้างมากกว่า 30 ปาง แต่ปางช้างที่มีสัตวแพทย์ประจำ มีเพียง 3 ปางเท่านั้น ที่ผ่านมาคลินิกปางช้างแม่แตงจึงให้การดูแลสุขภาพให้กับช้างในปางอื่นๆ โดยพบว่า ปัญหาสุขภาพทั่วไป คือ ระบบทางเดินอาหาร ที่มักพบอาการท้องอืดและท้องเสียในช่วงหน้าฝน ช้างมักชอบกินดินเพราะได้กลิ่นหอม แต่มักนำไปสู่การติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารและท้องเสีย

ช่วงหน้าฝน ช้างจะชอบกินดินเข้าไป แต่ดินที่เขากินเข้าไปไม่ได้สะอาดมาก ทำให้ติดเชื้อแล้วท้องเสีย ส่วนในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวมีมาก หากป้อนอาหารช้างมากเกินไปก็อาจส่งผลต่อสุขภาพ เช่น กินกล้วยมากเกินไป กล้วยก็อาจจะทำให้ท้องเสียได้เหมือนกัน หรือถ้ากินมากๆ ก็อาจจะมีแก๊สสะสม ทำให้ท้องอืดขึ้นได้เหมือนกัน ดังนั้นเราก็พยายามควบคุมปริมาณอาหารที่จะให้ช้างกิน

ช่วงเดือนกันยายนที่ผ่านมา เพจเฟซบุ๊กมูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย (Asian elephant Foundation of Thailand)เปิดเผยสรุปสถานการณ์ช้างภาคเหนือจากการตรวจสุขภาพช้างประจำปี 2569 โดยมูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย ร่วมกับ โรงพยาบาลช้าง ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย Elephant Hospital, TECC Center of Elephant and Wildlife Health FVM CMU และ The Care Project Foundation - มูลนิธิ ช้างปันน้ำใจสู่ชาวดอย เข้าตรวจสุขภาพช้างภาคเหนือ ประจำปี 2569 ใน พื้นที่ จังหวัดลำปาง, เชียงราย และ เชียงใหม่ มีช้างที่ได้รับการตรวจสุขภาพทั้งหมด 720 เชือก ในพื้นที่ 97 ปาง/จุด

ประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสวัสดิภาพช้าง คือ การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการท่องเที่ยว ปางช้างส่วนใหญ่ยกเลิกการนั่งแหย่ง และหันมาทำกิจกรรมเชิงอนุรักษ์ อาทิ สปาโคลน ป้อนอาหาร เดินป่า แต่บางแห่ง เป็นการทำปางแบบไม่ใช้ตะขอ ไม่มีโซ่ ส่งผลให้ไม่สามารถควบคุมช้างได้เมื่อต้องรับการตรวจสุขภาพ

ขณะที่ข้อจำกัดของพื้นที่ และรูปแบบของปางช้าง ช้างอาจไม่ได้ทำกิจกรรมและไม่มีพื้นที่ให้ออกกำลังกายมากนัก สิ่งที่จะส่งผลต่อสุขภาพช้าง คือช้างน้ำหนักเกิน เนื่องจากกินมากกว่าออกกำลังกาย ช้างท้องอืด เพราะกินผลไม้เยอะ กินอาหารไม่หลากหลาย ไม่ได้เคลื่อนไหวร่างกาย รวมถึงช้างเด็กเสี่ยงต่อโรคเฮอร์ปีส์ไวรัส

บพิตร ชัยเลิศ นายกสมาคมสหพันธ์ช้างไทย เปิดเผยว่าธุรกิจปางช้างได้รับผลกระทบจากปัญหาสงคราม ส่งผลให้น้ำมันแพง ค่าตั๋วเครื่องบินสูงขึ้น ส่งผลกระทบทั้งกลุ่มนักท่องเที่ยวเดินทางเอง และกลุ่มทัวร์ ขณะที่ค่าเงินบาทแข็งค่าขึ้นมาก ทำให้นักท่องเที่ยวรู้สึกว่าต้องจ่ายแพงขึ้น ส่งผลให้ยอดนักท่องเที่ยวลดลงประมาณ 20-25% เมื่อเทียบกับปี ก่อนหน้า แต่แม้รายได้จะลดลง แต่ปางช้างยังถือว่าสุขภาพช้างเป็นสิ่งที่สำคัญอันดับแรกๆ และไม่มีการตัดลดงบประมาณค่าอาหาร ยารักษาโรค หรือ การทำหัตถการดูแลสุขภาพช้างลงแต่อย่างใด

ส่วนกรณีไม่ใช้โซ่และตะขอของบางปางช้าง นายกสมาคมสหพันธ์ช้างไทยระบุว่า ปางช้างในไทยประมาณ 90% มีการใช้โซ่และตะขอเพื่อการควบคุม ปางที่โปรโมตว่าเป็น "Sanctuary" หรือ "โลกสวย" เชื่อว่าเป็นเพียงกลยุทธ์ทางการตลาด โดยย้ำถึงความจำเป็นของตะขอ ที่มีไว้สำหรับป้องกันอันตราย ทำให้สัตวแพทย์สามารถเข้าถึงและทำการรักษาได้อย่างปลอดภัย เพราะช้างที่ไม่ได้รับการฝึกใช้โซ่ตะขอ อาจไม่สามารถรับการรักษาเมื่อเจ็บป่วย ซึ่งส่งผลเสียต่อสุขภาพในระยะยาว

มันคือวิธีการทำการตลาด เป็นภาพลักษณ์ในการนำเสนอนักท่องเที่ยว ซึ่งผมมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เพราะเหมือนเป็นการไปหลอกลวงนักท่องเที่ยวมากกว่า เป็นหน้าที่ของเราที่จะต้องให้ข้อมูล ให้ความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องกับนักท่องเที่ยวว่าการใช้โซ่ ใช้ตะขอกับช้าง ไม่ได้ผิด มันคือการฝึกช้าง คือ การควบคุมและการป้องกัน

ถ้าช้างเจ็บป่วยขึ้นมา ช้างไม่ได้รับการฝึก หรือ ไม่สามารถใช้โซ่ใช้ตะขอ สัตวแพทย์จะไม่สามารถรักษาได้ เพราะช้างจะไม่อยู่นิ่ง แค่เราจะฉีดยา หรือให้น้ำเกลือ ก็ทำไม่ได้แล้ว ทำให้ภาพที่เราเคยคิดว่า ช้างที่ไม่ได้รับการใช้โซ่ใช้ตะขอ ดูเหมือนกับว่า มีอิสระ มีความสุข แต่จริงๆ แล้วสุขภาพช้างอาจจะไม่ได้ดีอย่างที่เราคิดก็ได้ เพราะว่าเขาไม่ได้รับการดูแลที่ถูกต้อง เนื่องมาจากสัตวแพทย์ไม่สามารถเข้าไปรักษาได้

นายกสมาคมสหพันธ์ช้างไทย ยังเรียกร้องให้ภาครัฐ มีมาตรการในการตรวจสอบมาตรฐานปางช้าง หลังจากได้รับใบรับรองมาตรฐานแล้ว ควรมีการสุ่มตรวจปางช้างจริงจัง ขณะที่การสื่อสารและประชาสัมพันธ์ ของรัฐบาล หรือ ททท. ควรช่วยทำความเข้าใจกับนักท่องเที่ยวต่างชาติถึงเหตุผลทางวิชาการและวัฒนธรรมการเลี้ยงช้างแบบไทย ในเรื่องการใช้โซ่/ตะขอเพื่อความปลอดภัยและการรักษา แทนที่จะเอนเอียงไปตามกระแสตลาดต่างชาติเพียงอย่างเดียว

การนำเสนอข้อมูล ของ ททท.เพื่อชักชวนเชิญนักท่องเที่ยวให้มาเที่ยวสถานที่ท่องที่เกี่ยวกับช้างในประเทศไทย เราอาจจะต้องเสนอในแง่มุมเกี่ยวกับการใช้โซ่ ใช้ตะขอ วิธีการเลี้ยงช้างแบบไทย ให้นักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าใจ มากกว่าที่เราจะไปเอนเอียงและไปตามใจความคิดของนักท่องเที่ยวต่างชาติ ตอนนี้มันอาจจะทำให้ทุกคนแฮปปี้ เพราะตัวเลขนักท่องเที่ยวเข้ามา แต่ผลกระทบในระยะยาวมันจะไปไม่รอด

เรายินดีที่จะช่วยให้ข้อมูลให้ความรู้ว่า ทำไมเราถึงต้องใช้โซ่ใช้ตะขอ เราก็ไม่ได้สนับสนุนการทารุณกรรมสัตว์อยู่แล้ว แต่มันมีเหตุผลเบื้องลึกเบื้องหลัง สิ่งที่เราต้องการคือนำเสนอมุมมองให้กับนักท่องเที่ยว ถ้ามันถูกต้องแล้ว ทุกสิ่งทุกอย่างจะคลี่คลาย รายได้สำหรับปางแต่ละปาง มันจะกลับมาเพื่อเลี้ยงดูช้าง ควาญ รวมถึงชุมชนรอบๆ ปางช้าง

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่ออาวุโสข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

อ่านข่าว :

ผู้ว่าฯ นครนายก ทำหนังสือด่วนที่สุดถึงกรมชลฯ ของดระบายน้ำเข้าคลอง 14, 15, 16

กรมชลฯ ชี้น้ำเหนือยังหลาก ทำระดับน้ำท้ายเขื่อนเจ้าพระยาเพิ่มสูงขึ้น

ประกาศ ฉ.8 เตือน 51 จังหวัด-กทม.ฝนตกหนักถึงหนักมาก 5 ต.ค.

ปราจีนบุรีน้ำท่วม 7 อำเภอ กระทบกว่า 5.5 หมื่นครัวเรือน นายกฯ ลงพื้นที่

องครักษ์อ่วม น้ำท่วมสูง สวนไม้ประดับเสียหาย 2 หมื่นไร่ ชาวบ้านร้องเร่งระบาย