มนุษย์ทุกคนล้วนมี ความกลัว ซ่อนอยู่ในใจ บางคนกลัวสิ่งพื้นฐานทั่วไป ในขณะที่บางคนมีความกลัวเฉพาะตัวที่ดูเหมือนไร้เหตุผล ตั้งแต่การกลัวตัวตลก การขึ้นเครื่องบิน ไปจนถึงแมงมุม แม้ความกลัวจะเป็นเรื่องส่วนบุคคล ทว่าก็มีสิ่งกระตุ้นบางประเภทที่สร้างความหวาดหวั่นให้กับผู้คนจำนวนมากจนติดอันดับความกลัวยอดนิยม
ความกลัว (Fear) VS โรคกลัว (Phobia)
ความกลัว (Fear) เป็นสัญชาตญาณการเอาชีวิตรอดพื้นฐาน เมื่อสมองรับรู้ถึงภัยคุกคาม ความกลัวในระดับที่พอเหมาะจะช่วยเตือนให้เราระมัดระวังและหลีกเลี่ยงอันตรายรอบตัว
โรคกลัว (Phobia) จัดอยู่ในกลุ่มอาการวิตกกังวล (Anxiety Disorder) ที่ทำให้เกิดความกลัวอย่างรุนแรงและท่วมท้นจนส่งผลเสียต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน ผู้มีอาการอาจเกิดปฏิกิริยาทางร่างกาย เช่น ใจสั่น รูม่านตาขยาย เหงื่อแตก หายใจติดขัด หรือแม้กระทั่งแค่ “นึกภาพ” สิ่งนั้นขึ้นมาในหัวก็สร้างความตื่นตระหนกได้อย่างรุนแรง สาเหตุเกิดได้ตั้งแต่การรับรู้อันตรายเกินความเป็นจริง ไปจนถึงบาดแผลทางจิตใจในอดีต
สำรวจ 7 อันดับ “โรคกลัว” ที่พบได้บ่อยที่สุด
ผลสำรวจกลุ่มตัวอย่างผู้ใหญ่กว่า 2,088 คนในอังกฤษ โดยองค์กร YouGov ได้รวบรวมอันดับสิ่งกระตุ้นความกลัวยอดนิยมไว้ ดังนี้
อันดับ 1 กลัวความสูง (23%) – แอกโครโฟเบีย (Acrophobia)
ขาสั่น ใจหวิว ทุกครั้งที่ยืนบนตึกสูงหรือข้ามสะพานลอย อาการนี้เกิดจากกลไกปกป้องร่างกายที่รุนแรงเกินปกติ ทำให้ผู้มีอาการหลีกเลี่ยงการขึ้นอาคารสูงหรือการเดินทางข้ามสะพานยกระดับอย่างสิ้นเชิง
อันดับ 2 กลัวงู (21%) – โอฟิดิโอโฟเบีย (Ophidiophobia)
สัตว์เลื้อยคลานที่สร้างความพรั่นพรึงให้คนส่วนใหญ่ด้วยรูปลักษณ์และพิษร้ายแรง สำหรับผู้ที่มีอาการกลัวขั้นรุนแรง แค่เพียงเห็นรูปถ่าย วิดีโอ หรือได้ยินคำว่า "งู" ในบทสนทนาก็สามารถกระตุ้นความตระหนกได้ทันที
อันดับ 3 กลัวการพูดในที่สาธารณะ (20%) – กลอสโซโฟเบีย (Glossophobia)
การพูดต่อหน้าคนจำนวนมากเป็นหนึ่งในฝันร้ายของใครหลายคน อาการตื่นเวทีขั้นรุนแรงนี้ทำให้ควบคุมการพูดและร่างกายไม่ได้ และในบางรายอาจขยายวงกว้างกลายเป็นความวิตกกังวลในการเข้าสังคมประเภทอื่นร่วมด้วย
อันดับ 4 กลัวแมงมุม – อะแรคโนโฟเบีย (Arachnophobia)
ความรู้สึกขยะแขยงและหวาดกลัวเมื่อพบเห็นแมงมุมหรือใยแมงมุม แม้ตามธรรมชาติแล้วแมงมุมส่วนใหญ่จะเป็นสัตว์รักสงบและไม่ทำร้ายมนุษย์ก่อนก็ตาม
อันดับ 5 กลัวที่แคบ (14%) – คลอสโทรโฟเบีย (Claustrophobia)
ความวิตกกังวลอย่างรุนแรงเมื่อต้องตกอยู่ในพื้นที่จำกัด เช่น ลิฟต์ ตู้เสื้อผ้า เครื่องสแกน MRI หรือห้องโดยสารเครื่องบิน ผู้เชี่ยวชาญคาดว่าเกิดจากประสบการณ์ฝังใจในวัยเด็กหรือถ่ายทอดผ่านทางพันธุกรรม
อันดับ 6 กลัวหนู (9%) – มิวโซโฟเบีย (Musophobia)
ความกลัวที่เชื่อมโยงกับจิตใต้สำนึกทางประวัติศาสตร์ว่าหนูเป็นพาหะนำโรคร้ายแรง การพบเห็นหนูจึงกระตุ้นสัญชาตญาณความขยะแขยงและความกลัวเจ็บป่วยขึ้นมาทันที
อันดับ 7 กลัวการบิน (2.5%) – เอวิโอโฟเบีย (Aviophobia)
ภาวะวิตกกังวลขั้นสูงขณะเดินทางด้วยเครื่องบิน ส่งผลให้เกิดอาการใจสั่น หายใจไม่อิ่ม และรู้สึกสูญเสียการควบคุมอย่างรุนแรง
บทความนี้จะพาทุกคนไปสำรวจความแตกต่างระหว่าง "ความกลัวตามธรรมชาติ" กับ "โรคกลัว" พร้อมส่อง 7 อันดับสิ่งกระตุ้นที่ผู้คนสะพรึงกลัวมากที่สุด และเคล็ดลับการปลดล็อกตัวเองจากผู้เชี่ยวชาญ
5 ขั้นตอนฝึกใจ ก้าวข้ามความกลัว
ความกลัวไม่ใช่สิ่งเลวร้าย แต่เป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยให้เราตอบสนองต่อภัยคุกคาม องค์กร Mental Health Foundation ประเทศอังกฤษ ได้แนะนำวิธีก้าวข้ามความกลัว ดังนี้
- ระบุที่มาของความกลัว ฝึกสังเกตและจดบันทึกเหตุการณ์หรือสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เราเกิดความกลัว การรู้เท่าทันต้นตอคือจุดเริ่มต้นสำคัญของการรับมือและเอาชนะความกลัวอย่างมีสติ
- จัดการกับอารมณ์ทันที เมื่อความกลัวเริ่มตั้งเค้า ให้ดึงสติตัวเองกลับมาด้วยการกำหนดลมหายใจเข้า-ออกยาว ๆ เพื่อส่งสัญญาณให้ระบบประสาทผ่อนคลายและลดอัตราการเต้นของหัวใจ
- ค่อย ๆ ฝึกเผชิญหน้า ลองให้คะแนนระดับความกลัวตั้งแต่ 0-10 แล้วเริ่มเปิดรับสิ่งกระตุ้นจากระดับที่น้อยที่สุดก่อน เช่น หากกลัวการเข้าสังคม อาจเริ่มจากการฝึกสบตาและส่งยิ้มให้ผู้คนทีละนิด
- เลี่ยงการพึ่งพาแอลกอฮอล์ แม้แอลกอฮอล์จะช่วยลดความเกร็งได้ชั่วคราว แต่เมื่อหมดฤทธิ์ สารเคมีในสมองที่แปรปรวนจะยิ่งกระตุ้นภาวะ "Hangxiety" ทำให้เกิดความวิตกกังวลและดิ่งลงกว่าเดิม
- ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ หากความกลัวเริ่มรบกวนตารางชีวิตประจำวัน จนต้องคอยหลีกเลี่ยงสถานที่หรือเหตุการณ์ต่าง ๆ จนเสียงาน การพบจิตแพทย์หรือนักบำบัดเพื่อรับการรักษาอย่างถูกต้องคือทางออกที่ดีที่สุด
ความกลัวเป็นเรื่องธรรมชาติที่ช่วยปกป้องชีวิตเรา การปล่อยให้ความกลัวที่ไม่สมเหตุสมผลก่อกวนจิตใจ อาจทำให้เราพลาดโอกาสดี ๆ และประสบการณ์อันงดงามในชีวิตไปอย่างน่าเสียดายนะ
หากต้องการเรียนรู้เรื่องราวการทำงานของสมอง เข้าใจอารมณ์มนุษย์ และค้นหาวิธีดูแลสุขภาพใจให้แข็งแรง สามารถติดตามรายการและพอดแคสต์จาก Thai PBS เหล่านี้
- ชาติ ศาสนนิยม กับดัก ความกลัว ความเป็นอื่น l Thai PBS Podcast
- เจาะลึก "โรคกลัวการบิน" แค่ตื่นเต้น หรือ ภาวะทางจิตใจ ?
- วิชาทุก(ข์)พื้นฐาน l ละครไทยพีบีเอส
ที่มา: IFLScience, Mental Health Foundation, Verywell Mind
คอลัมน์ต่อยอด l เสริมความคิด ต่อยอดความรู้ สื่อสารความเข้าใจ โดย ศูนย์สื่อสารและส่งเสริมการตลาดเพื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส (CCM)
