ไทยพีบีเอสเข้าชี้แจงข้อมูลต่อคณะกรรมาธิการการสื่อสาร โทรคมนาคมฯ ถึงสถานการณ์การดำเนินงานขององค์กรและทิศทางการปรับตัวรับความเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมสื่อ ท่ามกลางพฤติกรรมผู้ชมที่หันไปรับชมผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น พร้อมเปิด 6 ยุทธศาสตร์สำคัญ ครอบคลุมการพัฒนาแพลตฟอร์มดิจิทัล เทคโนโลยี และโครงสร้างพื้นฐานสื่อ ควบคู่กับข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อเพิ่มโอกาสให้สื่อไทยและผู้ผลิตอิสระเข้าถึงประชาชนมากขึ้น
เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส โดยนายอดิศักดิ์ ลิมปรุ่งพัฒนกิจ รองผู้อำนวยการไทยพีบีเอส ด้านเทคโนโลยี เข้าชี้แจงข้อมูลต่อคณะกรรมาธิการการสื่อสาร โทรคมนาคม และดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สภาผู้แทนราษฎร ในประเด็นสถานการณ์และความท้าทายของสถานีโทรทัศน์ภาครัฐ ท่ามกลางพฤติกรรมผู้ชมที่เปลี่ยนไปสู่แพลตฟอร์มออนไลน์ รวมถึงผลกระทบต่อการดำเนินงานและแนวทางปรับตัวในอนาคต
นายอดิศักดิ์ กล่าวถึงสถานะทางการเงินขององค์กรว่า ในช่วงปี 2564–2567 ไทยพีบีเอสมีรายจ่ายสูงกว่ารายได้ปีละประมาณ 155–275 ล้านบาท ก่อนจะกลับมามีรายได้สูงกว่ารายจ่ายเป็นครั้งแรกในรอบ 5 ปีในปี 2568 โดยมีรายได้รวม 2,695 ล้านบาท รายจ่าย 2,626 ล้านบาท และผลเกินดุลประมาณ 69.5 ล้านบาท โดยผลการดำเนินงานดังกล่าวเกิดขึ้นควบคู่กับการควบคุมค่าใช้จ่าย จากการลดรายจ่ายลง 146 ล้านบาท หรือร้อยละ 5.28 ขณะที่ต้นทุนการผลิตรายการลดลงร้อยละ 10.76 ซึ่งทำให้องค์กรมีเงินสำรองปลอดภาระผูกพัน ณ เดือนกันยายน 2569 อยู่ที่ประมาณ 2,963 ล้านบาท หรือเทียบเท่ารายจ่ายราว 13 เดือน เพื่อเป็นทรัพยากรสำหรับรองรับการดำเนินงานและการลงทุนในอนาคต

ขณะเดียวกัน ไทยพีบีเอสให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ทางสังคมจากการดำเนินงาน โดยศูนย์คนหายไทยพีบีเอสเป็นหนึ่งในตัวอย่างของภารกิจที่สร้างคุณค่าต่อประชาชน ซึ่งมีผลประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) อยู่ที่ 11.23 เท่า แสดงให้เห็นถึงคุณค่าของภารกิจสื่อสาธารณะที่ไม่ได้วัดจากผลการเงินเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับประชาชนด้วย
“เป้าหมายของไทยพีบีเอส คือการรักษาวินัยทางการเงิน ควบคู่กับการใช้เงินสาธารณะให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทั้งในด้านการดำเนินงานขององค์กรและคุณค่าที่ส่งมอบให้กับประชาชน” นายอดิศักดิ์ กล่าว
สำหรับแนวทางการปรับตัวขององค์กร นายอดิศักดิ์กล่าวว่า ความเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมสื่อไม่ได้มีเพียงจำนวนผู้ชมโทรทัศน์ที่ลดลง แต่ยังครอบคลุมถึงพฤติกรรมการรับชมและระบบการเผยแพร่เนื้อหา เมื่อแพลตฟอร์มออนไลน์และอัลกอริทึมเข้ามามีบทบาทต่อการมองเห็นเนื้อหา โจทย์สำคัญของสื่อสาธารณะจึงอยู่ที่การทำให้ประชาชนยังเข้าถึงข่าวสาร ความรู้ และเนื้อหาคุณภาพได้อย่างทั่วถึง ผ่านช่องทางที่หลากหลายและสอดคล้องกับพฤติกรรมของผู้ชม

โดยเสนอ 6 แนวทางยุทธศาสตร์เพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลง ได้แก่
- การเชื่อมโยงการเผยแพร่เนื้อหาผ่าน 5 ช่องทางหลัก ทั้งแพลตฟอร์มผ่านโทรทัศน์ภาคพื้นดิน, YouTube, VIPA, Social Media และเว็บไซต์ไทยพีบีเอส ต่อยอดเนื้อหารายการเดียวกันให้เหมาะกับแต่ละแพลตฟอร์ม ตามหลักการ One Content, Multi-Format to Multi-Platform โดยในเดือนตุลาคม 2569 มียอดรับชมรวมจากแพลตฟอร์มที่มีการรายงานประมาณ 49.2 ล้านหน่วยการรับชม ไม่รวมโทรทัศน์ภาคพื้นดิน สะท้อนให้เห็นว่า การใช้เรตติงเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวัดการเข้าถึงประชาชนของสื่อสาธารณะได้อย่างครอบคลุมอีกต่อไป
- ขยายฐานผู้ชมผ่าน YouTube โดยการพัฒนา YouTube 8 ช่อง ครอบคลุมข่าว สารคดี ความบันเทิง เด็ก กีฬา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงเนื้อหาอื่น ๆ เพื่อตอบรับพฤติกรรมผู้ชมที่เปลี่ยนไป โดยปัจจุบันมีผู้ติดตามรวมประมาณ 13–15 ล้านคน
- ยกระดับ VIPA แพลตฟอร์ม OTT สัญชาติไทยและเปิดพื้นที่ให้ผู้ผลิตอิสระ โดย VIPA ซึ่งเปิดให้บริการตั้งแต่ปี 2562 มีสมาชิกสะสมประมาณ 295,000 คน ผู้ใช้งานรายเดือน 107,000 คน และยอดดาวน์โหลดแอปพลิเคชันประมาณ 972,000 ครั้ง ให้บริการเนื้อหาหลากหลาย ทั้งละคร ซีรีส์ สารคดี รายการเด็กและรายการความรู้ รวมถึงฟังก์ชันสนับสนุนการเข้าถึงประชาชนทุกกลุ่ม เช่น คำบรรยายแทนเสียง เสียงบรรยายภาพ ภาษามือขนาดใหญ่ และโหมดสำหรับเด็ก และในปี 2570 มีแผนเพิ่มเนื้อหาคุณภาพ โดยเน้นละครและซีรีส์ที่สะท้อนประเด็นสังคม พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตอิสระและพันธมิตรมีส่วนร่วมมากยิ่งขึ้น
- การศึกษาและพัฒนา National Streaming Platform (NSP) เพื่อสนับสนุนสื่อไทย พร้อมเสนอศึกษาความเป็นไปได้โดยใช้ VIPA เป็นฐานทดลอง เพื่อให้สื่อท้องถิ่นและผู้ผลิตอิสระใช้ประโยชน์จากระบบเผยแพร่ร่วมกัน ครอบคลุมการบริหารสิทธิเนื้อหาและการรับชมผ่าน Smart TV โดยที่ผู้ผลิตยังเป็นเจ้าของเนื้อหาและรักษาอัตลักษณ์ของตนเอง ควบคู่กับการศึกษาแนวทางส่งเสริมให้ประชาชนค้นพบและเข้าถึงสื่อสาธารณะบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ (Prominence)
- ผลักดันแนวคิด ONE Network ใช้โครงข่ายโทรทัศน์ดิจิทัลร่วมกัน โดยไทยพีบีเอสมีสถานีส่งสัญญาณ 168 แห่ง ครอบคลุมครัวเรือนประมาณร้อยละ 95 ของประเทศ โดยเปิดให้ใช้โครงสร้างพื้นฐานร่วมกันแล้ว 35 จาก 39 สถานีหลัก ช่วยลดการลงทุนซ้ำซ้อนของประเทศได้ประมาณ 4,000 ล้านบาท จึงเสนอให้ศึกษา ONE Network ให้ผู้ให้บริการใช้สถานี เสาส่ง ระบบไฟฟ้า และการบำรุงรักษาร่วมกัน เพื่อช่วยลดต้นทุน โดยเตรียมรองรับช่วงเปลี่ยนผ่านใบอนุญาตโครงข่ายในปี 2571 และใบอนุญาตช่องโทรทัศน์ดิจิทัลส่วนใหญ่ในปี 2572
- ปรับระบบบริหารภายในองค์กร ผ่านระบบ ERP และใช้ AI เพิ่มประสิทธิภาพ โดยตั้งเป้าการพัฒนาระบบ ERP เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลการเงิน บัญชี พัสดุ บุคลากร และงบประมาณ ให้กระบวนการสนับสนุนอย่างน้อยร้อยละ 90 เป็นระบบดิจิทัลภายในปี 2572 โดยตั้งเป้าลดระยะเวลาทำงานร้อยละ 30 และเพิ่มผลิตภาพร้อยละ 20
ส่วนด้าน AI องค์กรประกาศนโยบายเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2569 พร้อมนำมาใช้สนับสนุนงานข่าวและบริการ เช่น อ่านข่าว สรุปข่าว และแชตบอตที่อ้างอิงข่าวผ่านการตรวจสอบแล้ว ภายใต้หลักการ “AI เป็นผู้ช่วย แต่มนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจ” ผลสำรวจบุคลากร 503 คนพบว่า ร้อยละ 85.8 ใช้ AI ในการทำงาน ขณะที่ร้อยละ 59.5 กังวลเรื่องความถูกต้องของข้อมูล จึงตั้งเป้าพัฒนาทักษะ AI ให้บุคลากรร้อยละ 80 ภายในปี 2572 ควบคู่กับการกำกับดูแลการใช้งานอย่างเหมาะสม
นอกจากยุทธศาสตร์การปรับตัวภายในองค์กร นายอดิศักดิ์ยังนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อร่วม พัฒนาระบบนิเวศสื่อไทย ต่อคณะกรรมาธิการฯ 4 ประการ ได้แก่ การจัดทำแผนรองรับอนาคตโทรทัศน์ดิจิทัลหลังปี 2572 และศึกษาแนวทาง ONE Network การสนับสนุนการศึกษาระบบ National Streaming Platform และ แนวทางส่งเสริมให้ประชาชนค้นพบและเข้าถึงสื่อสาธารณะบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ รวมถึงการเปิดโอกาสให้สื่อท้องถิ่น สื่ออิสระ และผู้ผลิตรายเล็กเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานและช่องทางเผยแพร่ และการสร้างกลไกทางการเงินที่มั่นคงเพื่อรองรับการลงทุนด้านเทคโนโลยีในระยะยาว

“การเปลี่ยนผ่านของไทยพีบีเอสครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนจากโทรทัศน์ไปสู่แพลตฟอร์มดิจิทัล แต่คือการปรับบทบาทจากองค์กรที่ผลิตและเผยแพร่เนื้อหา ไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานสื่อสาธารณะที่เปิดกว้างให้สังคมเข้ามาใช้ประโยชน์ร่วมกัน เราไม่ได้มุ่งสร้างแพลตฟอร์มเพื่อรองรับการดำเนินงานของไทยพีบีเอสเพียงองค์กรเดียว แต่ต้องการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ประเทศร่วมลงทุนให้เป็นพื้นที่และทรัพยากรของส่วนรวม ที่เอื้อให้ประชาชนเข้าถึงเนื้อหาที่มีคุณค่า เปิดโอกาสให้ผู้ผลิตเนื้อหามีช่องทางเผยแพร่ผลงาน และร่วมสร้างระบบนิเวศสื่อไทยให้เติบโตไปด้วยกัน” นายอดิศักดิ์ กล่าว

ขอบคุณภาพส่วนหนึ่งจากเพจ คณะกรรมาธิการการสื่อสาร โทรคมนาคม และดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สภาผู้แทนราษฎร