“ผีปอบ” เรื่องราวที่หลอนหลอมวิถีคนอีสานมาช้านาน
ถ้าพูดถึงความเชื่อเรื่องผีสางในอีสาน หลายคนคงนึกถึง "ผีปอบ" สิ่งที่น่ากลัวกว่าผีตัวอื่น ๆ ไม่ใช่เพราะมันมีหน้าตาน่ากลัว แต่เพราะมันไม่มีตัวตน ไม่มีร่างกาย เป็นเพียงวิญญาณที่สามารถสิงสู่ในร่างใครก็ได้ เปลี่ยนคนดี ๆ ให้กลายเป็นคนละคน ทำเรื่องแปลก ๆ ที่ไม่มีใครคาดคิด ตำนานผีปอบนี้ยังคงดำรงอยู่ในความเชื่อของคนอีสานมาจนถึงปัจจุบัน ไม่เพียงแค่ในชุมชนท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังแพร่หลายไปสู่สื่อต่าง ๆ ทั้งภาพยนตร์ ซีรีส์ และแม้กระทั่งคอนเทนต์บนโซเชียลมีเดียที่มียอดวิวนับล้าน
เรื่องราวของผีปอบนั้นแบ่งออกได้เป็นสองประเภทตามการกำเนิด คือ "ปอบเชื้อ" กับ "ปอบมนต์" ปอบมนต์เกิดจากคนที่เรียนไสยศาสตร์แล้วทำผิดพลาด ทำให้พลังเหนือธรรมชาติกลายร่างเป็นผีปอบ ส่วนปอบเชื้อนั้นเป็นการสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น เมื่อสมาชิกในบ้านคนหนึ่งมีปอบสิงอยู่ในตัว และเมื่อคนนั้นตายไปตามธรรมชาติ ปอบก็จะยังคงอยู่และไปอาศัยกับลูกหลานต่อไป สิ่งที่น่ากลัวของปอบคือมันหิวตลอดเวลา แต่มันไม่กินเจ้าของซึ่งเป็นตัวต้นของมันเอง มันจะออกไปร่อนเร่ ไปสิงคนอื่น แล้วกินคนนั้นจากภายใน ทำให้คนล้มตายโดยไม่มีสาเหตุหรืออาการเจ็บป่วยที่ชัดเจน
จากการสำรวจหมู่บ้านต่าง ๆ ในภาคอีสาน พบว่ามีหลายหมู่บ้านที่เผชิญกับปรากฏการณ์ที่ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นฝีมือของผีปอบ เรื่องแรกเกิดขึ้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ เมื่อแม่ลูกคู่หนึ่งนั่งคุยกันตามปกติ แต่แล้วแม่ก็เริ่มหมดสติไป เมื่อลืมตาขึ้นมาทุกอย่างก็เปลี่ยน เธอพูดจาหยาบคายตาขวาง อยากกินของดิบ ทั้ง ๆ ที่ตลอดชีวิตของเธอไม่เคยกินของดิบเลย ลูกมองไปที่แม่ แต่รู้ว่านี่ไม่ใช่แม่ สิ่งที่อยู่ข้างในไม่ใช่แม่อีกต่อไป และนี่คือนาทีที่แม่ลูกคู่นี้ได้เผชิญหน้ากับปอบ ชาวบ้านเชื่อว่าเมื่อปอบเข้าคนแล้ว คนคนนั้นจะมีพฤติกรรมแปลก ๆ ตาขวาง โมโหง่าย และอยากลาบเลือด อยากก้อยเลือด วิธีแก้เบื้องต้นคือเอาน้ำเทใส่หัวเพื่อระงับอาการไปก่อน
เรื่องที่สองเกิดขึ้นที่จังหวัดขอนแก่น แต่ครั้งนี้ปอบไม่ได้มาในร่างของคน แต่มันมาในร่างของสัตว์ที่คุกคามในเงามืด มีชาวบ้านหลายคนเห็นลิงดำตัวใหญ่และหมาดำตัวใหญ่ที่ไม่เคยมีใครเห็นมาก่อน บางคนบอกว่าดวงตาของมันมีสีแดงก่ำเหมือนภูตผี และทุกครั้งที่มีคนพบเห็นพวกมัน ความตายก็จะตามมา มีคนตายติดติดกันถึงเจ็ดคนภายในไม่กี่วัน โดยไม่มีสาเหตุและไม่มีประวัติเจ็บป่วยมาก่อน ชาวบ้านพากันเชื่อว่าลิงดำหมาดำคือผีปอบที่กำลังสร้างความหายนะให้กับหมู่บ้าน หมู่บ้านแห่งนี้เพิ่งตั้งขึ้นมาได้ไม่นาน ชาวบ้านย้ายมาจากที่อื่นมาตั้งรกรากกันใหม่ แต่หมู่บ้านนี้ไม่มีเสาหลักหมู่บ้าน ชาวบ้านเชื่อว่าการที่ไม่มีเสาหลักหมู่บ้านทำให้มีสิ่งแปลก ๆ เกิดขึ้น จึงต้องร่วมกันสร้างเสาหลักหมู่บ้านหรือพิธีการบ้านเพื่อป้องกันสิ่งชั่วร้ายไม่ให้เข้ามาในหมู่บ้าน และหลังจากทำพิธีแล้ว หมู่บ้านก็สงบไป
เรื่องที่สามเกิดขึ้นที่จังหวัดอุดรธานี ความตายปริศนาเกิดขึ้นติดติดกัน ทำให้ชาวบ้านเชื่อว่านี่คือฝีมือของปอบ ชาวบ้านที่นี่เลือกที่จะลุกขึ้นสู้กับวิกฤตด้วยการเชิญหลวงพ่อสายทอง มือปราบปอบชื่อดังมาทำพิธีไล่ปอบ พิธีกรรมที่กำลังจะเกิดขึ้นไม่ใช่แค่การไล่ผี แต่มันคือทางออกของชาวบ้านในวันที่พวกเขาต้องเผชิญกับความตายที่ไม่มีคำตอบ หลวงพ่อทำพิธีเสี่ยงข้อง ปลุกเสกอัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ลงมาสิงในเซียงค่อง เมื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ลงมา เสี่ยงข้องเริ่มสั่นสะเทือนแล้วพาทุกคนไปทั่วหมู่บ้านตามล่าหาวิญญาณปอบ เมื่อจับวิญญาณปอบได้แล้ว ทุกคนกลับมาที่วัด หลวงพ่อใส่ทองผูกผ้ายันต์และเป่ามนต์คาถาให้กับร่างทรงผู้ทำหน้าที่เผชิญหน้ากับปอบ ร่างทรงบอกว่ามีปอบทั้งหมด 12 ตัว หลวงพ่อใส่ทองปลุกเสกมีดดาบลงอาคมส่งให้ร่างทรงจัดการขั้นสุดท้าย และร่างทรงก็ลงมือฆ่าดวงวิญญาณผีปอบ
จากเรื่องราวทั้งสามนี้ สะท้อนให้เห็นว่าผีปอบไม่ใช่แค่ความเชื่อลอย ๆ แต่มันเกิดขึ้นจากปรากฏการณ์จริงในชุมชน เมื่อมีคนตายอย่างผิดธรรมชาติติดต่อกัน ไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน ชาวบ้านก็พยายามหาคำตอบ และปอบก็กลายเป็นคำตอบที่เป็นไปได้ สิ่งที่น่าสนใจคือในสมัยก่อน การหาผีปอบมักจบลงด้วยการชี้ตัวใครสักคนในหมู่บ้านว่าเป็นผีปอบ ไม่ต่างอะไรกับการล่าแม่มด แต่ในปัจจุบัน พิธีกรรมต่าง ๆ เช่นพิธีเสี่ยงข้อง ไม่ได้จบลงที่การชี้ตัวว่าใครเป็นผีปอบ แต่เป็นการจัดการในระดับชุมชน เป็นการที่คนในสังคมทั้งหมดมาร่วมแรงร่วมใจกันเพื่อขจัดสิ่งชั่วร้ายออกจากหมู่บ้าน แม้ว่าบางคนอาจไม่เชื่อร้อยเปอร์เซ็นต์ว่าผีปอบมีจริง แต่การทำพิธีกรรมก็เป็นวิธีที่ทำให้ชาวบ้านสบายใจ รู้สึกว่ามีอะไรบางอย่างคอยปกป้องพวกเขา
ปอบจึงเป็นมากกว่าเรื่องลี้ลับ มันคือวิธีที่คนในชุมชนใช้อธิบายสิ่งที่อธิบายไม่ได้ เมื่อมีคนเจ็บป่วยอย่างไม่มีสาเหตุ พวกเขาอาจคิดถึงปอบ เมื่อมีคนตายแบบไม่คาดฝัน พวกเขาอาจหาคำตอบจากปอบ และนี่คือเหตุผลว่าทำไมปอบไม่เคยหายไปจากความศรัทธาของคนอีสาน เพราะมันสะท้อนให้เห็นว่าเมื่อวิกฤตต้อนคนให้จนมุม พิธีกรรมคือเกราะป้องกัน และชุมชนคือพลังที่แข็งแกร่งที่สุด สิ่งที่ปราบความกลัวได้ดีที่สุดไม่ใช่อาคมที่มองไม่เห็น แต่เป็นพลังของชุมชนที่อยู่ร่วมกันเพื่อทำให้ความปกติสุขกลับคืนสู่ชุมชน
ที่น่าสนใจคืออีกอีกมุมหนึ่งคือการที่ผีปอบแพร่หลายไปทั่วประเทศ ถ้าเรามองย้อนกลับไปก่อนหน้านี้ ปอบเป็นเรื่องเฉพาะถิ่น แต่ในปัจจุบันปอบเป็นเรื่องที่คนรู้จักทั้งประเทศ การที่เรารู้จักผีปอบทั้งประเทศมาจากสองเหตุผลหลัก ๆ คือการเคลื่อนย้ายของแรงงานคนอีสานไปยังที่ต่าง ๆ และจากสื่อสมัยใหม่ โดยเฉพาะภาพยนตร์อย่างบ้านผีปอบที่ทำให้คนทั้งประเทศรู้จักผีปอบ เนื่องจากภาคอีสานเป็นภาคที่มีประชากรมากเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศ เวลาทำภาพยนตร์โอกาสในการเข้าถึงตลาดก็มีมากกว่าผีชนิดอื่น ๆ ทำให้มันแพร่หลายได้มากกว่า ปัจจุบันผีปอบกลายเป็นผียูนิเวอร์แซลที่รู้จักกันทั้งประเทศ เรื่องราวของปอบพัฒนาเปลี่ยนแปลงจากปากต่อปากกลายเป็นภาพยนตร์
ติดตามชมได้ในรายการ “ภูตผีวิถีคน” วันเสาร์ที่ 3 มกราคม 2569 เวลา 17.05 - 17.30 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
“ผีปอบ” เรื่องราวที่หลอนหลอมวิถีคนอีสานมาช้านาน
ถ้าพูดถึงความเชื่อเรื่องผีสางในอีสาน หลายคนคงนึกถึง "ผีปอบ" สิ่งที่น่ากลัวกว่าผีตัวอื่น ๆ ไม่ใช่เพราะมันมีหน้าตาน่ากลัว แต่เพราะมันไม่มีตัวตน ไม่มีร่างกาย เป็นเพียงวิญญาณที่สามารถสิงสู่ในร่างใครก็ได้ เปลี่ยนคนดี ๆ ให้กลายเป็นคนละคน ทำเรื่องแปลก ๆ ที่ไม่มีใครคาดคิด ตำนานผีปอบนี้ยังคงดำรงอยู่ในความเชื่อของคนอีสานมาจนถึงปัจจุบัน ไม่เพียงแค่ในชุมชนท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังแพร่หลายไปสู่สื่อต่าง ๆ ทั้งภาพยนตร์ ซีรีส์ และแม้กระทั่งคอนเทนต์บนโซเชียลมีเดียที่มียอดวิวนับล้าน
เรื่องราวของผีปอบนั้นแบ่งออกได้เป็นสองประเภทตามการกำเนิด คือ "ปอบเชื้อ" กับ "ปอบมนต์" ปอบมนต์เกิดจากคนที่เรียนไสยศาสตร์แล้วทำผิดพลาด ทำให้พลังเหนือธรรมชาติกลายร่างเป็นผีปอบ ส่วนปอบเชื้อนั้นเป็นการสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น เมื่อสมาชิกในบ้านคนหนึ่งมีปอบสิงอยู่ในตัว และเมื่อคนนั้นตายไปตามธรรมชาติ ปอบก็จะยังคงอยู่และไปอาศัยกับลูกหลานต่อไป สิ่งที่น่ากลัวของปอบคือมันหิวตลอดเวลา แต่มันไม่กินเจ้าของซึ่งเป็นตัวต้นของมันเอง มันจะออกไปร่อนเร่ ไปสิงคนอื่น แล้วกินคนนั้นจากภายใน ทำให้คนล้มตายโดยไม่มีสาเหตุหรืออาการเจ็บป่วยที่ชัดเจน
จากการสำรวจหมู่บ้านต่าง ๆ ในภาคอีสาน พบว่ามีหลายหมู่บ้านที่เผชิญกับปรากฏการณ์ที่ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นฝีมือของผีปอบ เรื่องแรกเกิดขึ้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ เมื่อแม่ลูกคู่หนึ่งนั่งคุยกันตามปกติ แต่แล้วแม่ก็เริ่มหมดสติไป เมื่อลืมตาขึ้นมาทุกอย่างก็เปลี่ยน เธอพูดจาหยาบคายตาขวาง อยากกินของดิบ ทั้ง ๆ ที่ตลอดชีวิตของเธอไม่เคยกินของดิบเลย ลูกมองไปที่แม่ แต่รู้ว่านี่ไม่ใช่แม่ สิ่งที่อยู่ข้างในไม่ใช่แม่อีกต่อไป และนี่คือนาทีที่แม่ลูกคู่นี้ได้เผชิญหน้ากับปอบ ชาวบ้านเชื่อว่าเมื่อปอบเข้าคนแล้ว คนคนนั้นจะมีพฤติกรรมแปลก ๆ ตาขวาง โมโหง่าย และอยากลาบเลือด อยากก้อยเลือด วิธีแก้เบื้องต้นคือเอาน้ำเทใส่หัวเพื่อระงับอาการไปก่อน
เรื่องที่สองเกิดขึ้นที่จังหวัดขอนแก่น แต่ครั้งนี้ปอบไม่ได้มาในร่างของคน แต่มันมาในร่างของสัตว์ที่คุกคามในเงามืด มีชาวบ้านหลายคนเห็นลิงดำตัวใหญ่และหมาดำตัวใหญ่ที่ไม่เคยมีใครเห็นมาก่อน บางคนบอกว่าดวงตาของมันมีสีแดงก่ำเหมือนภูตผี และทุกครั้งที่มีคนพบเห็นพวกมัน ความตายก็จะตามมา มีคนตายติดติดกันถึงเจ็ดคนภายในไม่กี่วัน โดยไม่มีสาเหตุและไม่มีประวัติเจ็บป่วยมาก่อน ชาวบ้านพากันเชื่อว่าลิงดำหมาดำคือผีปอบที่กำลังสร้างความหายนะให้กับหมู่บ้าน หมู่บ้านแห่งนี้เพิ่งตั้งขึ้นมาได้ไม่นาน ชาวบ้านย้ายมาจากที่อื่นมาตั้งรกรากกันใหม่ แต่หมู่บ้านนี้ไม่มีเสาหลักหมู่บ้าน ชาวบ้านเชื่อว่าการที่ไม่มีเสาหลักหมู่บ้านทำให้มีสิ่งแปลก ๆ เกิดขึ้น จึงต้องร่วมกันสร้างเสาหลักหมู่บ้านหรือพิธีการบ้านเพื่อป้องกันสิ่งชั่วร้ายไม่ให้เข้ามาในหมู่บ้าน และหลังจากทำพิธีแล้ว หมู่บ้านก็สงบไป
เรื่องที่สามเกิดขึ้นที่จังหวัดอุดรธานี ความตายปริศนาเกิดขึ้นติดติดกัน ทำให้ชาวบ้านเชื่อว่านี่คือฝีมือของปอบ ชาวบ้านที่นี่เลือกที่จะลุกขึ้นสู้กับวิกฤตด้วยการเชิญหลวงพ่อสายทอง มือปราบปอบชื่อดังมาทำพิธีไล่ปอบ พิธีกรรมที่กำลังจะเกิดขึ้นไม่ใช่แค่การไล่ผี แต่มันคือทางออกของชาวบ้านในวันที่พวกเขาต้องเผชิญกับความตายที่ไม่มีคำตอบ หลวงพ่อทำพิธีเสี่ยงข้อง ปลุกเสกอัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ลงมาสิงในเซียงค่อง เมื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ลงมา เสี่ยงข้องเริ่มสั่นสะเทือนแล้วพาทุกคนไปทั่วหมู่บ้านตามล่าหาวิญญาณปอบ เมื่อจับวิญญาณปอบได้แล้ว ทุกคนกลับมาที่วัด หลวงพ่อใส่ทองผูกผ้ายันต์และเป่ามนต์คาถาให้กับร่างทรงผู้ทำหน้าที่เผชิญหน้ากับปอบ ร่างทรงบอกว่ามีปอบทั้งหมด 12 ตัว หลวงพ่อใส่ทองปลุกเสกมีดดาบลงอาคมส่งให้ร่างทรงจัดการขั้นสุดท้าย และร่างทรงก็ลงมือฆ่าดวงวิญญาณผีปอบ
จากเรื่องราวทั้งสามนี้ สะท้อนให้เห็นว่าผีปอบไม่ใช่แค่ความเชื่อลอย ๆ แต่มันเกิดขึ้นจากปรากฏการณ์จริงในชุมชน เมื่อมีคนตายอย่างผิดธรรมชาติติดต่อกัน ไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน ชาวบ้านก็พยายามหาคำตอบ และปอบก็กลายเป็นคำตอบที่เป็นไปได้ สิ่งที่น่าสนใจคือในสมัยก่อน การหาผีปอบมักจบลงด้วยการชี้ตัวใครสักคนในหมู่บ้านว่าเป็นผีปอบ ไม่ต่างอะไรกับการล่าแม่มด แต่ในปัจจุบัน พิธีกรรมต่าง ๆ เช่นพิธีเสี่ยงข้อง ไม่ได้จบลงที่การชี้ตัวว่าใครเป็นผีปอบ แต่เป็นการจัดการในระดับชุมชน เป็นการที่คนในสังคมทั้งหมดมาร่วมแรงร่วมใจกันเพื่อขจัดสิ่งชั่วร้ายออกจากหมู่บ้าน แม้ว่าบางคนอาจไม่เชื่อร้อยเปอร์เซ็นต์ว่าผีปอบมีจริง แต่การทำพิธีกรรมก็เป็นวิธีที่ทำให้ชาวบ้านสบายใจ รู้สึกว่ามีอะไรบางอย่างคอยปกป้องพวกเขา
ปอบจึงเป็นมากกว่าเรื่องลี้ลับ มันคือวิธีที่คนในชุมชนใช้อธิบายสิ่งที่อธิบายไม่ได้ เมื่อมีคนเจ็บป่วยอย่างไม่มีสาเหตุ พวกเขาอาจคิดถึงปอบ เมื่อมีคนตายแบบไม่คาดฝัน พวกเขาอาจหาคำตอบจากปอบ และนี่คือเหตุผลว่าทำไมปอบไม่เคยหายไปจากความศรัทธาของคนอีสาน เพราะมันสะท้อนให้เห็นว่าเมื่อวิกฤตต้อนคนให้จนมุม พิธีกรรมคือเกราะป้องกัน และชุมชนคือพลังที่แข็งแกร่งที่สุด สิ่งที่ปราบความกลัวได้ดีที่สุดไม่ใช่อาคมที่มองไม่เห็น แต่เป็นพลังของชุมชนที่อยู่ร่วมกันเพื่อทำให้ความปกติสุขกลับคืนสู่ชุมชน
ที่น่าสนใจคืออีกอีกมุมหนึ่งคือการที่ผีปอบแพร่หลายไปทั่วประเทศ ถ้าเรามองย้อนกลับไปก่อนหน้านี้ ปอบเป็นเรื่องเฉพาะถิ่น แต่ในปัจจุบันปอบเป็นเรื่องที่คนรู้จักทั้งประเทศ การที่เรารู้จักผีปอบทั้งประเทศมาจากสองเหตุผลหลัก ๆ คือการเคลื่อนย้ายของแรงงานคนอีสานไปยังที่ต่าง ๆ และจากสื่อสมัยใหม่ โดยเฉพาะภาพยนตร์อย่างบ้านผีปอบที่ทำให้คนทั้งประเทศรู้จักผีปอบ เนื่องจากภาคอีสานเป็นภาคที่มีประชากรมากเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศ เวลาทำภาพยนตร์โอกาสในการเข้าถึงตลาดก็มีมากกว่าผีชนิดอื่น ๆ ทำให้มันแพร่หลายได้มากกว่า ปัจจุบันผีปอบกลายเป็นผียูนิเวอร์แซลที่รู้จักกันทั้งประเทศ เรื่องราวของปอบพัฒนาเปลี่ยนแปลงจากปากต่อปากกลายเป็นภาพยนตร์
ติดตามชมได้ในรายการ “ภูตผีวิถีคน” วันเสาร์ที่ 3 มกราคม 2569 เวลา 17.05 - 17.30 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
