ชุมชนบางยี่โรง โมเดลผู้สูงวัยสุขภาพดี พึ่งพาตัวเองได้ ไม่รอลูกหลาน

พาไปดูพื้นที่ต้นแบบสูงวัยสุขภาพดี ที่ตำบลบางยี่รงค์ อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม ที่นี่เป็นชุมชนต้นแบบที่มีการจัดกิจกรรมให้กับผู้สูงอายุทุกเดือน โดยความร่วมมือขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างเทศบาล ร่วมกับชุมชนชาวบ้านในพื้นที่ เพื่อดูแลผู้สูงอายุทั้งในเรื่องการตรวจสุขภาพ กิจกรรมสันทนาการ และภูมิปัญญาองค์ความรู้ในการดูแลตัวเอง เช่น เวิร์คชอปการทำครีมหนวดปลาหมอ สเปร์แก้ปวดจากกระดูกไก่ดำ กะลามะพร้าวกดจุดสะท้อนฝ่าเท้า แผ่นแปะแก้ปวดด้วยสมุรไพร นอกจากนั้นยังมีกิจกรรมสันทนาการ เช่น การชวนกันสวดมนต์ ออกกำลังกาย สุขสันต์วันเกิดผู้สูงอายุประจำเดือน ทำให้ผู้สูงอายุได้มีสังคม ลดความเครียด เลี่ยงซึมเศร้า เรียกว่าครบองค์รวม กาย ใจ จิตที่ดี และเรื่องราวทั้งหมดนี้ยังเป็นแบบอย่างให้กับพื้นที่อื่น ๆ สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อส่งเสริมสุขภาวะให้ผู้สูงอายุในชุมชน ตำบลอื่นๆ ได้อีกด้วย

ออกกำลังกายแบบชุมชน เพราะสุขภาพดีต้องมีวินัย

กิจกรรมของชมรมผู้สูงอายุบางยี่โรงเริ่มต้นด้วยการเคารพธงชาติ สวดมนต์ทั้งแบบพุทธและคริสต์ ซึ่งสะท้อนความเป็นชุมชนพหุวัฒนธรรมของที่นี่ ก่อนจะเข้าสู่ช่วงสันทนาการและฉลองวันเกิดสมาชิกที่เกิดในเดือนนั้น ๆ อย่างอบอุ่นจุดเด่นที่ไม่เหมือนใครคือท่าออกกำลังกาย "พายเรือ" ซึ่งชุมชนพัฒนาขึ้นจากวิถีชีวิตดั้งเดิมของคนในพื้นที่ที่เคยพายเรือในคลองทุกวัน เมื่อวิถีชีวิตเปลี่ยนไปและคลองไม่ได้ใช้งานเหมือนเดิม ชุมชนก็นำท่าทางนั้นมาดัดแปลงเป็นท่าออกกำลังกายที่ใช้ทั้งแขนและขาไปพร้อมกัน บวกกับการฝึกสมาธิตามจังหวะดนตรี จนได้รับรางวัลชนะเลิศระดับจังหวัดผู้นำชุมชนย้ำว่าการออกกำลังกายต้องมาจากความรักตัวเองและวินัยในตัวเอง ไม่จำเป็นต้องวิ่ง แค่เริ่มเดินวันละ 20–30 นาที ร่างกายก็จะดีขึ้นเอง และการมีเพื่อนในวัยเดียวกันเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยลดความฟุ้งซ่านและป้องกันโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุได้

ภูมิปัญญาสมุนไพรแก้ปวด ทำเองได้ ไม่ต้องพึ่งสารเคมี

นอกจากการออกกำลังกายแล้ว ชุมชนบางยี่โรงยังมีองค์ความรู้ด้านสมุนไพรพื้นถิ่นที่น่าสนใจไม่แพ้กัน

สเปรย์กระดูกไก่ดำ คือหนึ่งในนวัตกรรมของชมรมที่นำสมุนไพรพื้นถิ่นมาแปรรูปให้ใช้งานได้จริง โดยนำต้นกระดูกไก่ดำมาทำความสะอาด แล้วหมักกับแอลกอฮอล์นาน 7–10 วัน พร้อมพลิกกลับสม่ำเสมอเพื่อดึงสารสำคัญออกมา จากนั้นกรองและผสมกับเมนทอล พิมเสน และการบูร ก่อนบรรจุในขวดสเปรย์ สรรพคุณหลักคือบรรเทาอาการปวดและลดการอักเสบของกระดูก กล้ามเนื้อ และเส้นเอ็น ใช้ได้บ่อยตามต้องการเพราะเป็นยาใช้ภายนอก ข้อห้ามคือห้ามใช้กับแผลเปิด และควรเก็บให้พ้นมือเด็กและแสงแดดโดยตรง

กะลามะพร้าวนวดฝ่าเท้า คืออีกหนึ่งภูมิปัญญาที่คิดขึ้นโดยผู้สูงอายุในชุมชนเอง โดยนำกะลามะพร้าวมาผ่า ขัด และทา ก่อนติดเป็นแผ่นให้เดินหรือเหยียบ หลักการคือฝ่าเท้าเป็นจุดศูนย์รวมของเส้นประสาทที่สะท้อนถึงอวัยวะภายใน การเดินหรือย่ำบนกะลาจึงเป็นการนวดกดจุดสะท้อนฝ่าเท้าที่ช่วยคลายปวดได้ มีหลายรูปแบบทั้งแบบเดิน แบบตบ และแบบเหยียบสำหรับพื้นที่น้อย ราคาเริ่มต้นเพียง 40–50 บาท สามารถสั่งซื้อได้ผ่านเทศบาลตำบลบางยี่โรง

แผ่นแปะสมุนไพร ทำจากไพร ขมิ้น พริกไทยดำ ข่าแห้ง ตะไคร้ผง ผิวมะกรูด และการบูร บดรวมกันในสัดส่วนที่กำหนด บรรจุในซองเก็บได้นานถึง 1 เดือน เวลาใช้เติมแอลกอฮอล์หรือน้ำมันมะพร้าว แล้วแปะบริเวณที่ปวดไว้ประมาณ 20 นาที เหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่มีอาการปวดเมื่อยข้อและกล้ามเนื้อ พกพาสะดวกและทำใช้เองได้ที่บ้าน

ระบบดูแลผู้สูงอายุเชิงรุก ที่ท้องถิ่นเป็นพลังหลัก

ชมรมผู้สูงอายุบางยี่โรงก่อตั้งขึ้นโดยเทศบาลตำบลบางยี่โรง จดทะเบียนเป็นองค์กรอิสระ มีโครงสร้างบริหารงานที่ชัดเจน ประกอบด้วยคณะกรรมการ 5 ชุดที่มาจากการเลือกตั้งของสมาชิก และประชุมร่วมกันทุก 3 เดือนเพื่อกำหนดกิจกรรมล่วงหน้า

ด้านการดูแลสุขภาพ ทุกปีเทศบาลร่วมกับกำนันและผู้ใหญ่บ้านจัดโครงการตรวจสุขภาพฟรีให้ประชาชนอายุตั้งแต่ 35 ปีขึ้นไปทุกคน ครอบคลุมการเจาะเลือด เอกซเรย์ทรวงอก ตรวจวัดสายตา และตรวจสารเคมีในเลือด เมื่อพบกลุ่มเสี่ยงก็จะส่งต่อให้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดูแลต่อเนื่อง เรียกได้ว่าเป็นการดูแลเชิงรุกที่ครบวงจร โรคที่พบบ่อยในผู้สูงอายุที่นี่ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และเบาหวาน ซึ่งชุมชนจัดการด้วยการให้ความรู้เรื่องการกินและการดำเนินชีวิต ควบคู่ไปกับการรับยาตามแพทย์สั่ง

นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมเสริมรายได้ให้ผู้สูงอายุในชุมชน ทั้งการขายผักไฮโดรโปนิกส์ที่ปลูกเอง ผักปลอดสารพิษ สมุนไพรแปรรูป และขนมโบราณอย่างขนมเบื้องญวน รวมถึงบริการตัดผมฟรีจากอาสาสมัครในชุมชนที่มีทุกเดือน เป้าหมายในอนาคตของชุมชนคือการพัฒนาโครงการ Day Care เพื่อรองรับผู้สูงอายุที่ไม่สามารถอยู่บ้านคนเดียวได้ โดยผู้ดูแลนำมาฝากตอนเช้าและรับกลับตอนเย็น เพื่อให้ทั้งผู้สูงอายุและครอบครัวสามารถดำเนินชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันศุกร์ที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live