"ปลาตะเพียนใบลาน" หัตถกรรมพื้นบ้านสร้างรายได้
ปลาตะเพียนใบลานเป็นงานหัตถกรรมไทยที่สวยงามและมีความหมายอันลึกซึ้ง จากใบลานและใบมะพร้าวธรรมดา ๆ กลายเป็นปลาสีสันสดใสที่แขวนประดับบ้านเรือน
ปลาตะเพียนใบลานคืออะไร
งานประดิษฐ์ที่เกิดจากภูมิปัญญาของคนไทย โดยนำใบลานและใบมะพร้าวมาตากแห้ง ตัดเป็นเส้นบางๆ แล้วสานขดให้เป็นรูปปลา จากนั้นจึงลงสีสันสดใส วาดลวดลาย และร้อยเป็นพวงด้วยลูกปัดทองเพื่อเพิ่มความสวยงาม
ปลาตะเพียนใบลาน ถ่ายทอดกันมากว่า 100 ปี
การสานปลาตะเพียนใบลาน สืบทอดต่อกันมานานกว่า 100 ปี โดยเชื่อกันว่าชาวไทยมุสลิมที่ล่องเรือขายเครื่องเทศตามแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นผู้ประดิษฐ์ครั้งแรก ใช้วัสดุจากท้องถิ่นที่หาได้ง่าย ทั้ง ใบมะพร้าว ใบลาน และใบตาล โดยปลาที่สานกันรุ่นแรกเรียกว่า "ปลาโบราณ" มีขนาดเล็ก ทำเพียง 1-3 ตัวเท่านั้น และทาสีเหลืองซีดๆ ที่ทำจากวัสดุจากธรรมชาติ ซึ่งแตกต่างจากสมัยใหม่ที่มีสีสันสดใสและขนาดใหญ่หลากหลายมากขึ้น
ความเชื่อและความหมายของปลาตะเพียนใบลาน
ปลาตะเพียนใบลานไม่ใช่แค่ของประดับธรรมดา แต่เป็นสัญลักษณ์ที่มีความหมายลึกซึ้ง
- สัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ เพราะช่วงที่ปลาโตเต็มที่และอร่อยนั้นตรงกับช่วงที่ข้าวสุกพร้อมเก็บเกี่ยว
- เครื่องรางนำโชค คนโบราณนิยมนำมาร้อยเป็นพวงแล้วแขวนไว้เหนือเปลเด็ก เป็นการอวยพรให้เด็กสุขภาพแข็งแรง
ร้านปลาตะเพียนใบลาน ที่อยุธยา
ร้านนงลักษณ์ปลาตะเพียนสาน ตั้งอยู่ที่ตำบลท่าวาสุกรี อำเภอพระนครศรีอยุธยา เป็นร้านเล็กๆ ริมถนนที่สืบทอดงานฝีมือจากรุ่นสู่รุ่น
นางนงลักษณ์ ชูนิล เจ้าของร้าน สืบทอดฝีมือการสานจากคุณพ่อ และยังเปิดรับนักเรียนจากโรงเรียนต่างๆ เข้ามาฝึกทำด้วยมือจริง ๆ เพื่อเป็นการอนุรักษ์และถ่ายทอดภูมิปัญญานี้สู่คนรุ่นใหม่ ในช่วงเทศกาลกฐินหรือช่วงงานบุญใหญ่จะมีคำสั่งซื้อเป็นจำนวนมาก ลูกหลานจะกลับมาช่วยกันทำ ทำให้ร้านมีรายได้ดี
วิธีทำปลาตะเพียนใบลาน
1. เตรียมวัสดุ
- นำใบลานและใบมะพร้าวมาตากแห้งให้สนิท
- ตัดเป็นเส้นบาง ๆ
2. สานเป็นรูปปลา
- ใช้เทคนิคการสานขดให้เป็นรูปปลาตะเพียน
3. ตกแต่งลงสี
- ลงสีพื้นด้วยสีน้ำมัน
- วาดลวดลายบนตัวปลาด้วยสีต่าง ๆ
- ตากแดดให้แห้งสนิท
4. ประกอบเป็นพวง
- นำปลาที่แห้งแล้วมาร้อยเป็นพวง
- สอดลูกปัดสีทองระหว่างตัวปลาเพื่อเพิ่มความสวยงาม
อนุรักษ์ปลาตะเพียนใบลาน เพื่ออนาคต
ปัจจุบันร้านที่ยังทำปลาตะเพียนใบลานเหลือน้อยลงทุกที แต่ยังมีช่างผู้มุ่งมั่นที่จะรักษาภูมิปัญญานี้ไว้ และการเปิดให้นักเรียนและคนรุ่นใหม่เข้ามาเรียนรู้และลงมือทำจริง ถือเป็นการต่อยอดทักษะและอนุรักษ์งานหัตถกรรมโบราณนี้ไว้สู่อนาคต
เพราะเป็นมากกว่าของประดับ แต่เป็นงานหัตถกรรมที่สะท้อนภูมิปัญญาไทย ความเชื่อ และวิถีชีวิตของคนไทยมากว่า 100 ปี แม้จะมีร้านที่ยังทำอยู่ไม่มากนัก แต่ร้านอย่างนงลักษณ์ยังคงยืนหยัดรักษาฝีมือนี้ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชมและสืบสาน หากมีโอกาสแวะไปอยุธยา อย่าลืมแวะชมและอุดหนุน เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนงานหัตถกรรมไทยและช่วยรักษาภูมิปัญญาอันมีค่านี้ไว้
สานต่อทำปลาตะเพียนใบลาน
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
ทุกทิศทั่วไทย
"กล้วยหนึบสมุนไพร" บ้านหนองเข้ จ.เพชรบุรี
27 ต.ค. 68บะหมี่จานยักษ์ สั่งทีเดียวกินได้ 10 คน
28 ต.ค. 68วิถีหาเห็ดโคน ทำอาหารพื้นถิ่น จ.สระแก้ว
28 ต.ค. 68ผ้าใยกล้วยบัวหลวง สืบสานอนุรักษ์ผ้าไทย
29 ต.ค. 68พัฒนาหญ้าแฝกเป็นผลิตภัณฑ์ จ.สระแก้ว
31 ต.ค. 68เปิดบ้านชมพระฉายาลักษณ์ ฝีมือช่างภาพแห่งสตูล
31 ต.ค. 68ตำนานผ้าไหมยกอยุธยา สืบสานงานศิลป์แผ่นดิน
31 ต.ค. 68สานต่องานปักผ้าและผลิตผ้าทอมือ จ.บึงกาฬ
4 พ.ย. 68สืบสานทำกระทงเปลือกข้าวโพดขาวดำ
4 พ.ย. 68น้ำหอมปรับอากาศจากใบยูคาลิปตัส จ.ราชบุรี
5 พ.ย. 68กำเนิดกลุ่มทอผ้าไหมกลุ่มแรก มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ
5 พ.ย. 68"ปลาตะเพียนใบลาน" หัตถกรรมพื้นบ้านสร้างรายได้
6 พ.ย. 68"บาธบอมสมุนไพรแช่เท้า" ของดีนาดูน จ.มหาสารคาม
6 พ.ย. 68"มหาสารบีฟ" ยกระดับวัวเนื้อคุณภาพ จ.มหาสารคาม
10 พ.ย. 68น้ำพริกกะเหรี่ยงปลาย่าง จ.กำแพงเพชร
10 พ.ย. 68ผลิตที่นอนสัตว์จากยางรัดถุงเท้า จ.ราชบุรี
11 พ.ย. 68เรียนรู้เกษตรฟาร์มตัวอย่างฯ บ้านห้วยหินลาด
11 พ.ย. 68นกเงือกแสนรู้ โชว์ลีลาเดาะตะกร้อ จ.นราธิวาส
13 พ.ย. 68ทำนาบัวต้นทุนต่ำ มีรายได้ทุกวัน จ.นนทบุรี
13 พ.ย. 68แปรรูปไอติมวานิลลา ทำเกษตรมูลค่าสูง
16 พ.ย. 68พุทรานมสดวังน้ำเขียว เทคนิคกางมุ้ง จ.นครราชสีมา
16 พ.ย. 68“นาคกี้” ต่อยอดกระปุกออมสิน สร้างงานสร้างรายได้ วัดศรีสามัคคีธรรม จ.บึงกาฬ
17 พ.ย. 68“ฟาร์มคลองหอยโข่ง” ตามพระราชดำริ จ.สงขลา
17 พ.ย. 68จับกุ้งเคย นำมาทำกะปิ หน้าหาดปราณบุรี
18 พ.ย. 68เพาะต้นกล้าผักสวนครัว ต้นละ 1 บาท ส่งขายทั่วประเทศ
18 พ.ย. 68งานจักสานเตยหนาม ฝีมือกลุ่มแม่บ้าน จ.ยะลา
21 พ.ย. 68ผ้าทอบ้านห้วยแก้ว ยกระดับผ้าทอคุณภาพ
21 พ.ย. 68ปลูกมันหวานญี่ปุ่นแปรรูปขนม "เบนิเค้ก"
2 ธ.ค. 68"กาแฟแล้วแต่จะจ่าย" กิจกรรมเพื่ออุปกรณ์กีฬา จ.พิษณุโลก
4 ธ.ค. 68สวนศรัทธาออร์แกนิคฟาร์ม แหล่งเรียนรู้เกษตรผสมผสาน จ.พัทลุง
4 ธ.ค. 68
ทุกทิศทั่วไทย
"กล้วยหนึบสมุนไพร" บ้านหนองเข้ จ.เพชรบุรี
27 ต.ค. 68บะหมี่จานยักษ์ สั่งทีเดียวกินได้ 10 คน
28 ต.ค. 68วิถีหาเห็ดโคน ทำอาหารพื้นถิ่น จ.สระแก้ว
28 ต.ค. 68ผ้าใยกล้วยบัวหลวง สืบสานอนุรักษ์ผ้าไทย
29 ต.ค. 68พัฒนาหญ้าแฝกเป็นผลิตภัณฑ์ จ.สระแก้ว
31 ต.ค. 68เปิดบ้านชมพระฉายาลักษณ์ ฝีมือช่างภาพแห่งสตูล
31 ต.ค. 68ตำนานผ้าไหมยกอยุธยา สืบสานงานศิลป์แผ่นดิน
31 ต.ค. 68สานต่องานปักผ้าและผลิตผ้าทอมือ จ.บึงกาฬ
4 พ.ย. 68สืบสานทำกระทงเปลือกข้าวโพดขาวดำ
4 พ.ย. 68น้ำหอมปรับอากาศจากใบยูคาลิปตัส จ.ราชบุรี
5 พ.ย. 68กำเนิดกลุ่มทอผ้าไหมกลุ่มแรก มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ
5 พ.ย. 68"ปลาตะเพียนใบลาน" หัตถกรรมพื้นบ้านสร้างรายได้
6 พ.ย. 68"บาธบอมสมุนไพรแช่เท้า" ของดีนาดูน จ.มหาสารคาม
6 พ.ย. 68"มหาสารบีฟ" ยกระดับวัวเนื้อคุณภาพ จ.มหาสารคาม
10 พ.ย. 68น้ำพริกกะเหรี่ยงปลาย่าง จ.กำแพงเพชร
10 พ.ย. 68ผลิตที่นอนสัตว์จากยางรัดถุงเท้า จ.ราชบุรี
11 พ.ย. 68เรียนรู้เกษตรฟาร์มตัวอย่างฯ บ้านห้วยหินลาด
11 พ.ย. 68นกเงือกแสนรู้ โชว์ลีลาเดาะตะกร้อ จ.นราธิวาส
13 พ.ย. 68ทำนาบัวต้นทุนต่ำ มีรายได้ทุกวัน จ.นนทบุรี
13 พ.ย. 68แปรรูปไอติมวานิลลา ทำเกษตรมูลค่าสูง
16 พ.ย. 68พุทรานมสดวังน้ำเขียว เทคนิคกางมุ้ง จ.นครราชสีมา
16 พ.ย. 68“นาคกี้” ต่อยอดกระปุกออมสิน สร้างงานสร้างรายได้ วัดศรีสามัคคีธรรม จ.บึงกาฬ
17 พ.ย. 68“ฟาร์มคลองหอยโข่ง” ตามพระราชดำริ จ.สงขลา
17 พ.ย. 68จับกุ้งเคย นำมาทำกะปิ หน้าหาดปราณบุรี
18 พ.ย. 68เพาะต้นกล้าผักสวนครัว ต้นละ 1 บาท ส่งขายทั่วประเทศ
18 พ.ย. 68งานจักสานเตยหนาม ฝีมือกลุ่มแม่บ้าน จ.ยะลา
21 พ.ย. 68ผ้าทอบ้านห้วยแก้ว ยกระดับผ้าทอคุณภาพ
21 พ.ย. 68ปลูกมันหวานญี่ปุ่นแปรรูปขนม "เบนิเค้ก"
2 ธ.ค. 68"กาแฟแล้วแต่จะจ่าย" กิจกรรมเพื่ออุปกรณ์กีฬา จ.พิษณุโลก
4 ธ.ค. 68สวนศรัทธาออร์แกนิคฟาร์ม แหล่งเรียนรู้เกษตรผสมผสาน จ.พัทลุง
4 ธ.ค. 68
