ยาดมปนเปื้อน อันตรายที่ "สูดดม" ไม่เห็น

ยาดม: ข้อควรรู้เกี่ยวกับความปลอดภัยและการใช้งานที่ถูกต้อง

ยาดมเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่คนไทยนิยมใช้กันมานาน จนกลายเป็นหนึ่งใน Soft Power ของไทยที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก อย่างไรก็ตาม เมื่อเร็ว ๆ นี้มีข่าวเกี่ยวกับการตรวจพบเชื้อจุลินทรีย์ในยาดมบางล็อตการผลิต ทำให้ผู้บริโภคเกิดความกังวล บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจเรื่องราวที่เกิดขึ้นและวิธีการใช้ยาดมอย่างปลอดภัย

ยาดมที่มีปัญหาเชื้อปนเปื้อนคืออะไร

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นคือการพบเชื้อจุลินทรีย์ปนเปื้อนในยาดมหงส์ไทยสูตร 2 ล็อตการผลิตหมายเลข 000332 โดยเฉพาะ โดยตรวจพบเชื้อจุลินทรีย์ในปริมาณที่สูงเกินมาตรฐาน รวมถึงเชื้อก่อโรคอย่างคลอสตริเดียม (Clostridium) ซึ่งสร้างความตื่นตระหนกอย่างกว้างขวาง

ทางผู้ผลิตได้ยืนยันว่าล็อตการผลิตอื่น ๆ เป็นปกติและไม่พบสารต้องห้าม สามารถใช้งานได้ตามปกติ และได้ดำเนินการเรียกคืนผลิตภัณฑ์ในล็อตที่มีปัญหาเพื่อทำลายทิ้งแล้ว พร้อมรับผิดชอบต่อผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบ

เชื้อแบคทีเรียในยาดมมาจากไหน

รองศาสตราจารย์ เภสัชกร ดร.บดินทร์ ติวสุวรรณ จากคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายว่าเชื้อคลอสตริเดียมเป็นเชื้อที่พบได้ตามธรรมชาติในดิน การที่ยาดมหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรอื่น ๆ มีโอกาสปนเปื้อนเชื้อนี้จึงไม่ใช่เรื่องแปลกอย่างที่คิด

เนื่องจากผลิตภัณฑ์สมุนไพรมาจากพืชที่ปลูกในดิน เชื้อจุลินทรีย์ต่าง ๆ จึงมีโอกาสปนเปื้อนกับพืชสมุนไพรได้ตั้งแต่กระบวนการปลูกและเก็บเกี่ยว นอกจากเชื้อแบคทีเรียแล้ว ยังมีเชื้อยีสต์และจุลินทรีย์ชนิดอื่น ๆ ที่อาจปนเปื้อนได้เช่นกัน

มาตรฐานการผลิตยาดมและเชื้อจุลินทรีย์

ความจริงที่หลายคนอาจไม่รู้คือ ยาทุกชนิดรวมถึงยาดมไม่ได้ปราศจากเชื้อจุลินทรีย์ 100% แม้แต่ยาเม็ดพาราเซตามอลที่เรารับประทานหรือขนมที่เรากิน ก็ยังมีเชื้อจุลินทรีย์อยู่ในระดับหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม กฎหมายและมาตรฐานการผลิตได้กำหนดขีดจำกัดของปริมาณเชื้อจุลินทรีย์ที่ยอมรับได้ โดยปริมาณเชื้อต้องอยู่ในระดับที่น้อยจนไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ใช้ ทั้งเชื้อทั่วไปและเชื้อก่อโรค ผู้ผลิตจึงต้องควบคุมกระบวนการผลิตให้มีความสะอาดและปลอดภัย

อันตรายจากยาดมที่มีเชื้อปนเปื้อน

สำหรับคนทั่วไปที่มีสุขภาพแข็งแรง ความเสี่ยงจากการใช้ยาดมที่มีเชื้อปนเปื้อนในระดับต่ำค่อนข้างน้อย เพราะร่างกายมีระบบภูมิคุ้มกันที่สามารถจัดการกับเชื้อได้

อย่างไรก็ตาม กลุ่มเสี่ยง ที่ต้องระวังมากขึ้นได้แก่

• ผู้สูงอายุ
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผู้ป่วยที่กินยากดภูมิคุ้มกันอยู่
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว

หากเชื้อมีปริมาณสูงและผู้ใช้อยู่ในกลุ่มเสี่ยง อาจเกิดอาการได้ดังนี้

• อาการระคายเคือง หรือแพ้
• การติดเชื้อทางเดินหายใจ
• ในรายที่รุนแรง เชื้ออาจแพร่กระจายไปถึงปอดได้

วิธีเลือกใช้ยาดมอย่างปลอดภัย

1. เลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้

• ตรวจสอบเลขที่จดทะเบียนจาก อย. (อาหารและยา) คลิกเพื่อตรวจสอบ
• เลือกผู้ผลิตที่มีชื่อเสียงและได้มาตรฐาน

2. ตรวจสอบวันหมดอายุ

• เลือกซื้อยาดมที่มีวันหมดอายุยังไกลอยู่
• หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ใกล้หมดอายุ

3. การเก็บรักษา

• เก็บในที่แห้งและเย็น
• ปิดฝาให้สนิทหลังใช้ทุกครั้ง
• หลีกเลี่ยงการปนเปื้อนจากมือหรือวัตถุอื่น

4. ระยะเวลาการใช้งาน

• ไม่ควรเก็บไว้ใช้นานเกินไป
• แม้กลิ่นยังไม่หมด แต่ถ้าเปิดใช้มานานแล้ว ควรเปลี่ยนกระปุกใหม่
• เมื่อเปิดใช้งานแล้ว เชื้อมีโอกาสเข้าไปปนเปื้อนและเจริญเติบโตได้

ปัญหาของอุตสาหกรรมการผลิตยาดมในไทย

แม้ยาดมไทยจะเป็นหนึ่งใน Soft Power ที่ส่งออกไปทั่วโลก แต่อุตสาหกรรมการผลิตยังมีจุดที่ต้องพัฒนาหลายประการ:

1. ข้อจำกัดด้านองค์ความรู้

• ผู้ประกอบการบางรายขาดความรู้เรื่องการควบคุมคุณภาพที่เหมาะสม
• วิธีการตรวจเชื้อในสมุนไพรต่างจากการตรวจในอาหารหรือสิ่งแวดล้อม

2. ปัญหาเรื่องต้นทุน

• เทคโนโลยีการฆ่าเชื้อที่ดี เช่น การฉายรังสีแกมมา มีต้นทุนสูง
• จำนวนสถานที่ให้บริการมีน้อย ทำให้ผู้ประกอบการต้องรอคิวนาน

3. กระบวนการผลิต

• การทำความสะอาด การล้าง การอบแห้งพืชสมุนไพรต้องทำอย่างถูกวิธี
• ต้องมีการควบคุมความชื้นและสุขอนามัยที่ดี
• บรรจุภัณฑ์ต้องเหมาะสมเพื่อป้องกันการเจริญเติบโตของเชื้อ

4. การควบคุมคุณภาพระยะยาว

• การตรวจเชื้อเมื่อผลิตใหม่อาจผ่าน แต่เชื้ออาจเจริญเติบโตเมื่อเก็บไว้นาน 2 - 3 ปี
• ต้องมีการทดสอบความคงตัวของผลิตภัณฑ์ตลอดอายุการเก็บรักษา

สาเหตุที่ยาดมยังใช้ได้ตามปกติ

รองศาสตราจารย์ เภสัชกร ดร.บดินทร์ ติวสุวรรณ ย้ำว่ายาดมยังคงสามารถใช้งานได้ตามปกติ โดยเฉพาะสำหรับคนที่มีสุขภาพแข็งแรง อย่างไรก็ตาม ควรระมัดระวังมากขึ้นหากอยู่ในกลุ่มเสี่ยง

เรื่องที่เกิดขึ้นนี้ควรเป็นบทเรียนให้ทั้งผู้ผลิต ภาครัฐ และผู้บริโภค เพื่อยกระดับมาตรฐานการผลิตยาดมและผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยให้มีคุณภาพและความปลอดภัยสูงขึ้น เพื่อส่งเสริมให้อุตสาหกรรมสมุนไพรไทยเติบโตและแข่งขันได้ในเวทีโลก

สรุป: ยาดมยังคงเป็นผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัยและใช้งานได้ หากเลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ตรวจสอบวันหมดอายุ และเก็บรักษาอย่างถูกวิธี กลุ่มเสี่ยงควรระมัดระวังมากขึ้น และไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์เดิมนานเกินไป แม้กลิ่นจะยังไม่หมด

อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

• อย. เผย "ยาดมสมุนไพร" สูตร 2 ผิดมาตรฐาน เตือน ปชช. ระมัดระวังการซื้อ
• "หงส์ไทย" น้อมรับผลตรวจสอบ อย. - เรียกคืนสินค้าล็อตปนเปื้อนจุลินทรีย์ 2 แสนกระปุก
• รู้ทันกันได้ : สูดลมหายใจ หรือ ภัยเงียบ เมื่อ "ยาดม" บ่มเพาะเชื้อรา