ท่ามกลางวิกฤตสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรงขึ้น ทั้งคลื่นความร้อนที่ยาวนานและปัญหาการขาดแคลนน้ำ นักวิทยาศาสตร์จากสหรัฐอเมริกาได้เดินหน้าศึกษาแนวทางแก้ไขปัญหานี้ด้วยเทคโนโลยี "แผงโซลาร์เซลล์การเกษตร" (Agrivoltaics) เพื่อพิสูจน์ว่าแสงแดดเพียงหนึ่งเดียวสามารถหล่อเลี้ยงพืชผลและสร้างพลังงานไฟฟ้าไปพร้อมกันได้
พื้นที่เกษตรที่ผลิตได้ทั้งอาหารและพลังงาน
เมื่ออุณหภูมิโลกสูงขึ้น แสงแดดที่เคยเป็นปัจจัยสำคัญในการเจริญเติบโตของพืชกลับกลายเป็นความท้าทาย เพราะหากพืชได้รับแสงแดดและความร้อนจัดเกินไป จะทำให้สูญเสียน้ำเร็วกว่าปกติ เกิดภาวะความเครียดจากความร้อน (Heat Stress) และส่งผลกระทบต่อปริมาณผลผลิต
การนำเทคโนโลยี "แผงโซลาร์เซลล์การเกษตร" (Agrivoltaics) เข้ามาผสานในพื้นที่เพาะปลูก จึงไม่ได้ทำหน้าที่แค่แปลงแสงแดดเป็นกระแสไฟฟ้าเท่านั้น แต่แผงโซลาร์เซลล์ยังทำหน้าที่เสมือนร่มเงาธรรมชาติ ช่วยกรองแสงส่วนเกิน ลดอุณหภูมิสะสมในดิน และช่วยลดความต้องการใช้น้ำของพืชลงได้ แนวทางนี้จึงช่วยเพิ่มประโยชน์ใช้สอยบนผืนดินเดียวกันให้คุ้มค่าสูงสุดในยุคที่ทรัพยากรเริ่มมีจำกัด

รับมือกับสภาพอากาศด้วยแผงโซลาร์เซลล์
งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เดวิส (University of California, Davis) นำโดย Majdi Abou Najm ศาสตราจารย์ด้านชีวฟิสิกส์ดิน (Soil Biophysics) ได้ศึกษาอย่างละเอียดว่าแผงโซลาร์เซลล์จะช่วยให้พืชรับมือกับอากาศร้อนและการขาดแคลนน้ำได้อย่างไร
โครงการดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจากกระทรวงอาหารและเกษตรแห่งรัฐแคลิฟอร์เนีย (California Department of Food and Agriculture) โดยมีการแบ่งแปลงทดลองปลูกมะเขือเทศและพืชอื่น ๆ เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพ พร้อมทั้งมี Gavin Chaboya นักศึกษาปริญญาเอก เข้ามาศึกษาอัตราการคายน้ำของพืช เพื่อพัฒนาแบบจำลองคำนวณปริมาณน้ำที่เหมาะสมที่สุดสำหรับแปลงเกษตรที่มีแผงโซลาร์เซลล์ติดตั้งอยู่

แผงโซลาร์เซลล์ ปรับทิศทางรับแสงและสร้างร่มเงา
จุดเด่นสำคัญของการศึกษานี้คือการทดลองเปรียบเทียบแผงโซลาร์เซลล์ เพื่อค้นหาการออกแบบที่ลงตัวที่สุดกับพื้นที่เพาะปลูก ได้แก่
- แผงโซลาร์เซลล์แนวตั้ง: ติดตั้งเรียงตามแนวแปลงปลูก มีเซลล์รับแสงทั้งสองด้าน ผลิตไฟฟ้าจากแสงที่เปลี่ยนทิศทางระหว่างวันได้ดี และเว้นระยะไม่ให้กีดขวางการทำงานของรถแทรกเตอร์
- แผงโซลาร์เซลล์แบบปรับมุมตามดวงอาทิตย์: ใช้ระบบติดตามแสงเพื่อปรับองศาจากตะวันออกไปตะวันตก ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการรับพลังงานตลอดทั้งวัน
- แผงโซลาร์เซลล์แบบกรองช่วงคลื่นแสง: ใช้แผงที่มีคุณสมบัติพิเศษ ยอมให้แสงสีแดงซึ่งจำเป็นต่อการสังเคราะห์แสงส่องผ่านลงมาได้ ขณะที่ช่วงคลื่นแสงอื่นถูกนำไปผลิตเป็นกระแสไฟฟ้า
การออกแบบเหล่านี้มุ่งสร้างความสมดุลระหว่างพลังงานที่ผลิตได้กับปริมาณแสงที่พืชต้องการ เพื่อป้องกันไม่ให้พืชได้รับร่มเงามากเกินไปจนเติบโตช้า หรือได้รับแสงแดดจัดจนเกิดความเสียหาย

คุมปริมาณน้ำ และเลือกพืชให้เหมาะกับร่มเงา
ผลจากการทดลองพบว่า ร่มเงาจากแผงโซลาร์เซลล์ช่วยลดอัตราการระเหยของน้ำในดิน ทำให้พืชมีความต้องการน้ำลดลงอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม นักวิจัยพบข้อสังเกตที่น่าสนใจว่า “ไม่ใช่พืชทุกชนิดที่จะเหมาะกับการปลูกใต้แผงโซลาร์เซลล์”
มะเขือเทศที่อยู่ในจุดอับแสงเกือบตลอดวันอาจได้ผลผลิตลดลงเพราะได้รับแสงไม่เพียงพอ ขณะที่พืชที่ทนร่มเงาได้ดีอย่าง "พริก" กลับเติบโตได้ดี ทำให้ผลผลิตใกล้เคียงหรือสูงกว่าแปลงปกติ และยังรอดพ้นจากการถูกแสงแดดแผดเผาจนเสียหาย นอกจากนี้ พืชเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น มะกอก องุ่น และแอปเปิล ก็มีแนวโน้มที่จะได้ประโยชน์จากร่มเงาในระดับที่เหมาะสมเช่นกัน

การเกษตรอัจฉริยะในยุคโลกร้อน
แม้เทคโนโลยีนี้จะแสดงให้เห็นถึงศักยภาพที่โดดเด่น แต่ทีมนักวิจัยยังคงเดินหน้าศึกษาในเชิงลึกเพื่อหาค่าความสมดุลที่เหมาะสมที่สุดสำหรับพืชแต่ละสายพันธุ์ รวมถึงการออกแบบโครงสร้างแผงโซลาร์เซลล์ที่ไม่เป็นอุปสรรคต่อการใช้เครื่องจักรกลการเกษตรขนาดใหญ่ เช่น การปรับมุมรับแสงอัตโนมัติ หรือการพัฒนาแผงโซลาร์เซลล์แบบกึ่งโปร่งแสงที่ยอมให้ช่วงคลื่นแสงที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืชส่องผ่านลงมาได้มากขึ้น
เทคโนโลยีแผงโซลาร์เซลล์การเกษตร (Agrivoltaics) ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่ผสานความมั่นคงทางอาหารเข้ากับความมั่นคงทางพลังงานได้อย่างลงตัว ด้วยการเปลี่ยนข้อจำกัดของสภาพอากาศที่ร้อนจัดให้กลายเป็นโอกาสในการผลิตพลังงานสะอาดควบคู่กับการทำเกษตรกรรม
ที่มาของข้อมูล: ucdavis.edu, ucdavis.edu, phys.org, capradio.org
ที่มาของภาพ: UC Davis
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech





