Thai PBS Sci & Tech จึงขอนำระบบผลิตน้ำประปา ให้ปราศจากสารหนูมาตรฐานสากลทำอย่างไรมาเป็นความรู้ให้ได้ทราบ เพื่อเป็นอีกหนึ่งกระบอกเสียงผลิตน้ำประปาปลอดภัยให้พี่น้องประชาชนได้ใช้กัน

7 ขั้นตอนการผลิตน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.)
น้ำประปา เป็นน้ำที่ผ่านขบวนการต่าง ๆ มากมาย กว่าจะมาเป็นน้ำประปาให้แก่ประชาชน ได้นั้น มีขั้นตอนการผลิตหลายขั้นตอน และต้องมีการลงทุนสูงมาก ดังนี้
1. โรงสูบน้ำแรงต่ำสูบน้ำจากแหล่งน้ำดิบ
การสูบน้ำดิบจากแหล่งน้ำธรรมชาติหรือแหล่งน้ำอื่น ที่จัดหาหรือจัดเตรียมไว้ ซึ่งจะมีการตรวจสอบ วิเคราะห์และควบคุมคุณภาพของน้ำดิบอย่างสม่ำเสมอ
2. การใช้ สารส้ม, ปูนขาว และถังกวน
การปรับปรุงคุณภาพน้ำดิบ โดยการใส่สารส้มหรือปูนขาวเพื่อช่วยในการตกตะกอน และปรับค่าความเป็นกรด-ด่างของน้ำดิบ
3. ถังตกตะกอน
น้ำที่ผสมสารส้มหรือปูนขาวแล้ว จะไหลเข้าสู่ถังตกตะกอน เพื่อให้ตะกอนที่มีขนาดเล็กรวมตัวเป็นตะกอนขนาดใหญ่และตกลงสู่ก้นถัง จนได้น้ำที่มีความใสสะอาด
4. ถังกรอง
การกรองเพื่อกำจัดตะกอนหรือสิ่งปนเปื้อนที่มีขนาดเล็กมากอีกครั้ง โดยการกรองด้วยทรายกรองและกรวดกรอง เพื่อให้ได้น้ำที่มีความใสสะอาดอย่างแท้จริง
5. คลอรีน
ใส่คลอรีนลงในน้ำที่ผ่านการกรองแล้ว ในอัตราส่วนที่พอเหมาะเพื่อฆ่าเชื้อโรค แต่ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกาย แล้วนำไปเก็บในถังน้ำใสเพื่อรอการสูบจ่าย
6. การควบคุมคุณภาพน้ำประปา
การควบคุมคุณภาพน้ำประปา กปภ. จะตรวจสอบและควบคุมคุณภาพน้ำประปาที่ผลิตอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ได้น้ำประปาที่ใสสะอาด ปลอดภัย
7. หอถังสูง
การสูบจ่ายน้ำประปาโดยการปล่อยน้ำจากหอถังสูง หรือสูบอัดน้ำเข้าระบบท่อจ่ายน้ำเพื่อเพิ่มแรงดันน้ำ ทำให้ส่งน้ำไปได้ไกลและให้บริการแก่ประชาชนได้อย่างทั่วถึงมากขึ้น

วิธีระบบผลิตน้ำประปาปราศจาก “สารหนู” ตามมาตรฐานสากล
ในเรื่องนี้ ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ได้ให้ความรู้ไว้ว่า การผลิตน้ำประปาเพื่อกำจัดสารหนู (Arsenic) ให้ได้ความปลอดภัยสูงสุด ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันเป็นลำดับขั้นตอน ตั้งแต่การดึงน้ำดิบ การปรับปรุงคุณภาพทางเคมี ไปจนถึงกระบวนการกรอง ซึ่งประกอบด้วย 4 ขั้นตอนหลัก ดังนี้
1. ขั้นตอนการปรับสภาพและเพิ่มการออกซิเดชัน
- การเปลี่ยนรูปสารหนู: เนื่องจากสารหนูในแหล่งน้ำธรรมชาติมักอยู่ในรูป As(III)) ซึ่งกำจัดออกได้ยาก จึงต้องเติมสารออกซิไดซ์ เช่น คลอรีน หรือด่างทับทิม เพื่อเปลี่ยนโครงสร้างให้เป็น As(V)) ที่มีประจุลบ ทำให้จับตัวได้ง่ายขึ้น
- การควบคุมค่า pH: ปรับและควบคุมค่าความเป็นกรด-ด่าง ($\text{pH}$) ของน้ำให้อยู่ในช่วงประมาณ 6.5–7.5 เพื่อให้ปฏิกิริยาการจับตัวของสารเคมีในขั้นตอนถัดไปทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
2. ขั้นตอนการตกตะกอน
- การสร้างตะกอนขนาดเล็ก: เติมสารส้มหรือสารโพลีอลูมิเนียมคลอไรด์ (PAC) ลงในน้ำเพื่อสร้างประจุบวกสำหรับดึงดูดสารหนู (As(V)) และความขุ่นให้มารวมตัวกัน
- การกวนช้าเพื่อให้ตะกอนจับตัว (Flocculation): กวนน้ำอย่างช้า ๆ เพื่อให้ตะกอนขนาดเล็กเกาะกลุ่มรวมกันจนมีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมากพอที่จะจมตัวลงสู่ก้นถังตกตะกอน

3. ขั้นตอนการกรองและดูดซับ
- การกรองผ่านชั้นทรายและสารกรองพิเศษ: ส่งน้ำใสส่วนบนผ่านถังกรองทรายเพื่อดักจับตะกอนที่ยังหลงเหลืออยู่ โดยมักเสริมด้วยสารกรองเฉพาะทางที่มีคุณสมบัติดูดซับสารหนูโดยเฉพาะ เช่น Ferric Hydroxide หรือ Activated Alumina
- การกรองด้วยเยื่อเมมเบรน: สำหรับระบบที่ต้องการความบริสุทธิ์สูง อาจใช้ระบบอาร์โอ (Reverse Osmosis) หรือนาโนฟิลเตรชัน (Nanofiltration) เพื่อกรองไอออนของสารหนูออกจากน้ำได้อย่างสมบูรณ์
4. ขั้นตอนการฆ่าเชื้อและจ่ายน้ำ (Disinfection & Distribution)
- การเติมคลอรีนฆ่าเชื้อโรค: เติมคลอรีนในปริมาณที่เหมาะสมก่อนส่งน้ำเข้าสู่ถังเก็บน้ำใส เพื่อกำจัดเชื้อโรคและคงเหลือคลอรีนอิสระไว้ป้องกันการปนเปื้อนภายในเส้นท่อ
- การตรวจสอบคุณภาพและสูบจ่าย: ตรวจวัดปริมาณสารหนูในน้ำให้ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานสากลขององค์การอนามัยโลก (ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร) ก่อนสูบจ่ายไปยังผู้ใช้น้ำ
หลักการสำคัญและแนวทางการนำไปใช้ หัวใจสำคัญของระบบนี้คือ "การเปลี่ยนรูปและดักจับ" โดยระบบจะไม่กำจัดสารหนูในสภาพเดิมโดยตรง แต่จะเปลี่ยนโครงสร้างทางเคมีให้จับตัวเป็นตะกอนได้ง่ายขึ้น แล้วจึงแยกออกจากน้ำด้วยการตกตะกอนและการกรองเฉพาะทาง การผสมผสานกระบวนการผลิตน้ำประปามาตรฐานเข้ากับการดูดซับสารหนูจะช่วยลดความเสี่ยงจากพิษสะสม ทำให้น้ำประปามีความปลอดภัยต่อการอุปโภคบริโภคตามมาตรฐานสากล
ทั้งนี้ สำหรับพื้นที่แม่สาย หากต้องการลดปริมาณสารหนูในน้ำประปาให้เหลือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร จำเป็นต้องดำเนินการตามขั้นตอนทั้งหมดข้างต้นเป็นอย่างน้อย
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล: กปภ., ดร.สนธิ คชวัฒน์
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech





