ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก

อัปเดต 3 วัคซีนไข้เลือดออก ความหวังลดการเสียชีวิตของผู้ป่วย

16 มิ.ย. 686 นาที16 มิ.ย. 68

ปัจจุบันมีวัคซีนไข้เลือดออกอยู่ 3 ชนิด และถึงแม้จะมีวัคซีนช่วยลดอาการรุนแรง ซึ่งเป็นเพียงหนึ่งในมาตรการป้องกันไข้เลือดออก แต่การรณรงค์กำจัดยุงลายยังคงเป็นมาตรการสำคัญที่ต้องดำเนินการควบคู่กันไป

ขนาดตัวอักษร

ปัจจุบันมี “วัคซีนไข้เลือดออก” อยู่ 3 ชนิด โดย Dengvaxia ซึ่งเป็นรุ่นแรกที่เลิกผลิตแล้ว และ Qdenga (TAK-003) ซึ่งเป็นรุ่นที่สองที่มีประสิทธิภาพดีในการป้องกันอาการและการเข้ารักษาในโรงพยาบาล และมีวัคซีนอีกชนิดที่อยู่ในระหว่างการวิจัย และถึงแม้จะมีวัคซีนช่วยลดอาการรุนแรง ซึ่งเป็นเพียงหนึ่งในมาตรการป้องกันไข้เลือดออก แต่การรณรงค์กำจัดยุงลายยังคงเป็นมาตรการสำคัญที่ต้องดำเนินการควบคู่กันไป

ศ.เกียรติคุณ พญ.พรรณี ปิติสุทธิธรรม คณะเวชศาสตร์เขตร้อน ม.มหิดล บรรยายหัวข้อ Dengue Vaccine: Current and the Future ในงานวันไข้เลือดออกอาเซียน 2568 (ASEAN Dengue Day 2025) ซึ่งจัดโดย กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ณ โรงแรมมิราเคิลแกรนด์ กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 9 มิ.ย. 68 ระบุถึงสถานการณ์ “ไข้เลือดออก” ในประเทศไทยปี 2567 ซึ่งมีอัตราการเสียชีวิตต่ำกว่าปีก่อนและค่าเฉลี่ย 5 ปีที่ผ่านมา แม้เชื้อจะพบมากขึ้นในกลุ่มหนุ่มสาวและผู้สูงอายุ และยังมีการระบาดจากของเชื้อไข้เลือดออกทั้ง 4 สายพันธุ์ (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4) ซึ่งพบว่ามีการระบาดอยู่ตลอดเวลา แต่ส่วนใหญ่ที่ระบาดมากคือสายพันธุ์ DEN-2 ซึ่งมีแนวโน้มทำให้เกิดโรครุนแรงกว่าสายพันธุ์อื่น

ขณะที่ ในปัจจุบันมีวัคซีนไข้เลือดออกอยู่ 2 ชนิดในตลาด ได้แก่ Dengvaxia ซึ่งเป็นรุ่นแรกที่เลิกผลิตแล้ว และ Qdenga (TAK-003) ซึ่งเป็นรุ่นที่สองที่มีประสิทธิภาพดีในการป้องกันอาการและการเข้ารักษาในโรงพยาบาล โดยเฉพาะในผู้ที่เคยติดเชื้อมาก่อน และมีวัคซีนอีกชนิดที่อยู่ในระหว่างการวิจัยจากสถาบันสุขภาพสหรัฐฯ แต่ยังไม่พร้อมจำหน่าย 

ศ.เกียรติคุณ พญ.พรรณี ปิติสุทธิธรรม คณะเวชศาสตร์เขตร้อน ม.มหิดล

1. DENVAXIA-CYD โดย Sanofi Pasteur

สถานะปัจจุบัน : ยุติการผลิต

ใช้เทคโนโลยีลูกผสม (Chimeric Technology) มีหลักการคือใช้ยีนของไวรัสไข้เหลืองสายพันธุ์วัคซีน (YF17D) เป็นแกนหลัก (Backbone) ทำการตัดยีนส่วนที่ควบคุมการสร้างไกลโคโปรตีนส่วนเปลือกหุ้ม [pre-membrane (prM) และ envelope (E)] ออก แล้วใส่ยีนส่วนที่ควบคุมโครงสร้างส่วนแกน (core) และโปรตีนไม่ใช่โครงสร้าง [nonstructural protein (NS)] เป็นไวรัสไข้เหลือง และส่วนเปลือกหุ้มเป็นไวรัสเดงกี เรียกวัคซีนที่ผลิตจากไวรัสลูกผสมนี้ว่า CYD vaccine

สำหรับประสิทธิภาพโดยรวมประมาณ 60% คำแนะนำ ฉีด 3 เข็ม ห่างกัน 6 เดือน ในอายุ 9-45 ปี แต่ข้อจำกัด คือ ต้องมีการตรวจคัดกรองก่อนการฉีดวัคซีน ตรวจเลือดเพื่อดูว่าเคยติดเชื้อมาก่อนหรือไม่

3 วัคซีนไข้เลือดออก

2. TAK-003-QDENGA โดย Takeda

สถานะปัจจุบัน : มีจำหน่ายในท้องตลาด

วัคซีนนี้ใช้เชื้อไวรัสเดงกีสายพันธุ์ 2 DENV-2 (16681) PDK 53 ที่ทำให้อ่อนฤทธิ์เป็นแกนหลัก แล้วแทนที่ยีนส่วนที่ควบคุมการสร้าง prM และ E ด้วยยีนของ DEN-1, 3 และ 4 ดังนั้น วัคซีนชนิดนี้จะมี whole genome ของ DENV-2

การศึกษาที่ใหญ่ที่สุด "TIDES study" เป็นการศึกษาทางคลินิกระยะที่ 3 มีผู้เข้าร่วมการศึกษา 20,099 คน อายุตั้งแต่ 4-16 ปี ทั้งในกลุ่มที่เคยและไม่เคยเป็นไข้เลือดออก ในประเทศที่มีการระบาดของไข้เลือดออก 8 ประเทศ รวมประเทศไทย 2,969 คน

พบว่า ​TAK-003 (Qdenga) มีประสิทธิภาพโดยรวม 18 เดือน โดยป้องกันการติดเชื้อแบบมีอาการ สูงถึง 80.2% ป้องกันไข้เลือดออกรุนแรง ประมาณ 85.9% และลดอัตราการนอนโรงพยาบาล ประมาณ 90.4%

โดยในการติดตามระยะยาว 4.5 ปี ประสิทธิภาพโดยรวมลดลงเหลือประมาณ 60% แต่เป็นข้อดีสำหรับผู้ที่เคยป่วยไข้เลือดออกมาก่อน และลดอัตราการนอนโรงพยาบาลได้สูงถึง 84% โดยเฉพาะในผู้ที่เคยติดเชื้อแล้ว 85.9-86% ในผู้ที่ไม่เคยติดเชื้อ ส่วนประสิทธิภาพในการลดอัตราการนอนโรงพยาบาลลดลงเล็กน้อยอยู่ที่ประมาณ 79.3%

ผลข้างเคียงหลังจากการฉีดวัคซีน อาการปวดตรงบริเวณตำแหน่งที่ฉีดวัคซีน, ปวดศีรษะ, ปวดกล้ามเนื้อ, ไม่สบาย และมีไข้ ซึ่งเป็นปกติของการฉีดวัคซีน

อัปเดต 3 วัคซีนไข้เลือดออก ความหวังลดการเสียชีวิตของผู้ป่วย
 

คำแนะนำจากองค์การอนามัยโลก (WHO)
• แนะนำให้ใช้ในเด็กอายุ 6-16 ปี โดยเฉพาะในประเทศที่มีการระบาดสูง ฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 3 เดือน โดยสามารถให้ร่วมกับวัคซีนอื่นได้ เช่น วัคซีนไข้เหลือง, ตับอักเสบ A, HPV 
• แนะนำให้ฉีดวัคซีน 2 โดส โดยเว้นระยะห่างระหว่างโดสอย่างน้อย 3 เดือน 
• การใช้ร่วมกัน หลักฐานที่มีอยู่สนับสนุนการใช้ TAK-003 ร่วมกับวัคซีนไข้เหลือง และไวรัสตับอักเสบเอ, HPV vaccine เมื่อฉีดพร้อมกัน ควรฉีดวัคซีนแยกกัน โดยควรฉีดที่แขนขาคนละข้าง
• นอกจากนี้ ยังต้องรอข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับประสิทธิผล ความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับสายพันธุ์ DENV3 และ  DENV4 ในผู้ที่ผลตรวจเป็นลบ (ผู้ที่ไม่เคยเป็น) หรือไม่มีประวัติเป็นไข้เลือดออก

3. TV003/005-NIH/BHUTANTAN/MSD

สถานะปัจจุบัน : กำลังอยู่ในกระบวนการวิจัยและพัฒนา

ใช้เทคโนโลยี reverse genetic พบว่าการตัดนิวคลีโอไทด์​ (nucleotide) จำนวน 30 นิวคลีโอไทด์​ ที่ตำแหน่ง 172-143 จากส่วนปลายของ 3' untranslated region บริเวณไม่แปลรหัส สามารถทำให้ DENV-1 และ DENV-4 อ่อนฤทธิ์ลง แต่ยังสามารถกระตุ้นให้สร้างภูมิคุ้มกันได้ดี

ผ่านการศึกษาวิจัยระยะที่ 1 ฉีดให้กับผู้เข้าร่วมการวิจัยที่มีสุขภาพดี 160 คน โดยผู้เข้าร่วมการวิจัยสามารถทนต่อวัคซีนได้ดี ผ่านการศึกษาระยะที่ 2 ทั่วโลก ในอาสมัครเกือบ 2,000 คน พบว่าโดยทั่วไปผู้เข้าร่วมการวิจัยสามารถทนต่อวัคซีน และกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดี

อัปเดต 3 วัคซีนไข้เลือดออก ความหวังลดการเสียชีวิตของผู้ป่วย

ส่วนการศึกษากับประชากร 15,000 คน ในประเทศบราซิล สหรัฐอเมริกา และเอเชีย พบประสิทธิภาพโดยรวมประมาณ 67.3% ประสิทธิภาพดีขึ้นในผู้ที่มีประวัติเคยติดเชื้อ 76.7% และลดลงเล็กน้อยในผู้ที่ไม่เคยติดเชื้อ แต่เนื่องจากการระบาดในบราซิลขณะนั้น มีเพียงสายพันธุ์ 1 และ 2 จึงมีประสิทธิภาพต่อสายพันธุ์ 1 และ 2 เท่านั้น ปัจจุบันกำลังจะศึกษาระยะที่ 3

"วัคซีน เป็นเพียงมาตรการหนึ่งในการป้องกันโรคไข้เลือดออก แต่การป้องกันที่ดีคือการรณรงค์กำจัดยุงลาย" ศ.เกียรติคุณ พญ.พรรณี ปิติสุทธิธรรม คณะเวชศาสตร์เขตร้อน ม.มหิดล กล่าวทิ้งท้าย.

อัปเดต 3 วัคซีนไข้เลือดออก ความหวังลดการเสียชีวิตของผู้ป่วย

อ่านเรื่อง “ไข้เลือดออก” เพิ่มเติม

• "ไข้เลือดออก" ไม่ใช่แค่โรคเด็ก! เจาะกลุ่มป่วยอาการรุนแรง เสี่ยงเสียชีวิต

• “ยุง” ยุคโลกเดือด แพร่พันธุ์เร็วขึ้น กัดดุขึ้น

• โรคไข้เลือดออก ภัยอันตรายฤดูฝน

• โลกเดือด “ยุงลาย” กัดดุ - แพร่พันธุ์เร็ว

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS  

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

เขียนโดย

🌎 "รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก" ไปกับ Thai PBS Sci & Tech • วิทยาศาสตร์ • เทคโนโลยี นวัตกรรม • ดาราศาสตร์ • Media Literacy • Cyber Security • Tips & Tricks • Trends

บทความที่เกี่ยวข้อง

งานวิจัยจาก Anthropic เผย AI สามารถชี้นำการตัดสินใจของนักวิเคราะห์ได้เกือบ 9 ใน 10 ครั้งAI

งานวิจัยจาก Anthropic เผย AI สามารถชี้นำการตัดสินใจของนักวิเคราะห์ได้เกือบ 9 ใน 10 ครั้ง

Anthropic ได้ทดลองเกี่ยวกับการตัดสินใจกับนักวิเคราะห์ข้อมูล 50 ราย พบว่า 86% ของการตัดสินใจตรงกับคำแนะนำของ Claude

15 พ.ย. 69|15 ชั่วโมงที่แล้ว
อ่านต่อ →
ทำไมไฟป่าอินโดฯ ดับยาก? เมื่อเอเชียอาคเนย์กำลังลุกเป็นไฟ จากผลกระทบของภาวะโลกเดือดสิ่งแวดล้อม

ทำไมไฟป่าอินโดฯ ดับยาก? เมื่อเอเชียอาคเนย์กำลังลุกเป็นไฟ จากผลกระทบของภาวะโลกเดือด

หนึ่งในปัญหาจากภัยแล้งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คือ ปัญหาไฟป่าและหมอกควันพิษจากประเทศอินโดนีเซียที่มักจะเป็นวิกฤตซ้ำซากที่ส่งผลกระทบข้ามพรมแดนไปถึงประเทศเพื่อนบ้าน

14 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
จบแล้ว! Microsoft กู้ Outlook-Teams กลับมาใช้ได้ หลังล่มทั่วโลกนานกว่า 1 วันเทคโนโลยี

จบแล้ว! Microsoft กู้ Outlook-Teams กลับมาใช้ได้ หลังล่มทั่วโลกนานกว่า 1 วัน

Microsoft ประกาศกู้บริการกลับมาเป็นปกติแล้วเมื่อ 14 พ.ย. หลังเหตุขัดข้องเริ่มตั้งแต่ 13 พ.ย. ทำให้ผู้ใช้หลายร้อยล้านคนส่งอีเมลและประชุมออนไลน์ไม่ได้ หลายหน่วยงานหันพึ่งแฟกซ์-กระดาษแทน

14 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
"The Starry Night" ภาพเขียนของแวน โก๊ะ อาจเป็นภาพท้องฟ้าจริงของวันที่ 22 ก.ค. 1889อวกาศ

"The Starry Night" ภาพเขียนของแวน โก๊ะ อาจเป็นภาพท้องฟ้าจริงของวันที่ 22 ก.ค. 1889

ผลวิจัยล่าสุดพบว่า ภาพเขียนสีน้ำมันของ "แวน โก๊ะ" จิตรกรชาวดัตช์ ที่ชื่อว่า "The Starry Night" (ราตรีประดับดาว) ตรงกับท้องฟ้าจริงในช่วงปลายเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1889 ซึ่งต่างไปจากช่วงเวลาที่นักประวัติศาสตร์ศิลปะส่วนใหญ่เชื่อเป็นเวลา 1 เดือน

14 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →