ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก

ชำแหละแผนพลังงานไทย รัฐฯ จ่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ รองรับเทรนด์อุตสาหกรรม AI ปี 2037

19 พ.ย. 6911 นาที2 ชั่วโมงที่แล้ว

ชะตากรรมพลังงานไทยในอีก 25 ปีข้างหน้า ว่าเรากำลังสร้างโรงไฟฟ้าแบบไหน ใช้เชื้อเพลิงแบบไหน ค่าไฟในอนาคตที่ลูกหลานเราต้องจ่ายจะเป็นอย่างไร

กำลังขึ้นอยู่กับแผน PDP 2026 (Power Development Plan) ที่เป็นแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทยฉบับใหม่ ซึ่งกำลังอยู่ในขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็นแผนฉบับร่างเมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมานี้

โดยร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับนี้ จะครอบคลุมตั้งแต่ปี 2026–2050 ซึ่งได้ตั้งเป้าเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าใหม่ราว 50,900 เมกะวัตต์ภายในปี 2037 และนำพลังงานนิวเคลียร์ที่รัฐบาลไทยในอดีตเคยพับแผนไปกลับมาอีกครั้ง ด้วยเป้าหมายสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กที่สามารถผลิตไฟฟ้าได้รวม 9,000 เมกะวัตต์ภายในปี 2050 เพื่อรองรับการเติบโตของอุตสาหกรรม AI และศูนย์ข้อมูลที่กำลังขยายตัวเป็นวงกว้างทั่วโลก

โรงไฟฟ้าบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา หนึ่งในโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติของ กฟผ. : ที่มาภาพ กฟผ.

ในขณะเดียวกัน ทุกวันนี้ประเทศไทยก็ผลิตไฟฟ้าเกินความต้องการมาตลอดระยะหลายปี จนหลายคนเกิดความสงสัยว่าเราจะต้องการพลังงานนิวเคลียร์อีกทำไม และเพื่อที่เราจะเข้าใจประเด็นนี้ได้มากขึ้น เราต้องรู้จักคำว่า ‘กำลังผลิตไฟฟ้าสำรอง’ (Reserve Margin) เสียก่อน ซึ่งก็คือโรงไฟฟ้าที่สร้างเผื่อไว้เกินความต้องการใช้ไฟสูงสุด สำหรับวันที่โรงไฟฟ้าบางแห่งต้องหยุดซ่อมหรือเกิดเหตุไม่คาดคิดขึ้น

หากว่ากันตามหลักการแล้ว ไฟฟ้าสำรองไม่ควรต่ำกว่าราว 15% แต่ประเทศไทยของเรากลับมีไฟสำรองสูงกว่าเกณฑ์นี้มาโดยตลอด แม้ในช่วงครึ่งแรกของปี 2025 ที่ความต้องการใช้ไฟสูงสุดลดลง 5.9% ไฟสำรองของไทยก็ยังสูงเกิน 25% ทั้งแนวโน้มนี้ก็ยังไม่มีทีท่าจะหายไป ร่างแผน PDP ฉบับปี 2024 เคยประเมินไว้ด้วยซ้ำว่า ในปี 2037 กำลังผลิตไฟฟ้ารวมของไทยจะสูงกว่าความต้องการใช้ไฟสูงสุดราว 2 เท่า

ความน่ากังวลก็คือไฟฟ้าส่วนเกินไม่ได้มาฟรี ๆ เพราะสัญญาซื้อขายไฟฟ้ากับโรงไฟฟ้ามี ‘ค่าความพร้อมจ่าย’ (Availability Payment) ที่ต้องจ่ายให้โรงไฟฟ้าทุกเดือน ไม่ว่าโรงไฟฟ้าจะเดินเครื่องหรือไม่ก็ตาม ไม่ต่างจากการผ่อนรถที่จอดทิ้งไว้ในโรงรถ โดยการประมาณการค่าไฟต้นปี 2026 ของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ระบุว่า ค่าความพร้อมจ่ายคิดเป็นราว 0.63 บาท จากค่าไฟฐาน 3.78 บาทต่อหน่วย หรือราว 17% ของค่าไฟทุกหน่วยที่คนไทยจ่าย ทั้งปี 2024 ค่าความพร้อมจ่ายที่จ่ายให้โรงไฟฟ้าเอกชนอาจสูงถึงราว 104,656 ล้านบาท

สถาบันเศรษฐศาสตร์พลังงานและการวิเคราะห์การเงิน (IEEFA) ยังพบว่า ในปี 2025 โรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติของเอกชน 7 จาก 11 แห่ง เดินเครื่องเพียง 10% ของกำลังผลิตหรือต่ำกว่านั้น แต่ กฟผ. ก็ยังมีแผนจ่ายเงินให้โรงไฟฟ้ากลุ่มนี้รวมกว่า 61,000 ล้านบาทตลอดระยะเวลา 3 ปีเต็ม ๆ

หากเราลองมามองดูประเทศเพื่อนบ้านของเราก็จะยิ่งพบว่ากำลังผลิตไฟฟ้าสำรองของไทยสูงเกินความจำเป็นจริง ๆ อย่างเช่น ประเทศมาเลเซียฝั่งคาบสมุทรมลายูมีไฟสำรองที่ใช้งานได้จริงเพียง 13% ในวันที่ความต้องการไฟพุ่งสูงสุดเมื่อเดือนมิถุนายน 2026 เท่านั้น ส่วนเวียดนามประเมินว่าอาจขาดกำลังผลิตราว 4,256 เมกะวัตต์ในปี 2027 จากความต้องการไฟของศูนย์ข้อมูล AI และอุตสาหกรรมชิป มีเพียง สปป.ลาว ที่มีไฟฟ้าพลังน้ำเหลือมากพอจนส่งขายให้ประเทศไทยได้

สายส่งไฟฟ้าแรงสูง เส้นทางที่ไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าเดินทางมาถึงบ้านเรือน : ที่มาภาพ Wikimedia Commons

อย่างไรก็ตามกำลังผลิตไฟฟ้าของเราที่มีมากมายเกินความจำเป็นในวันนี้ ก็อาจหมดลงได้เร็วกว่าที่หลายคนคิด เนื่องจากกระแสไฟฟ้ากำลังไหลไปที่ศูนย์ข้อมูล (Data Center) ซึ่งเป็นหัวใจของอุตสาหกรรม AI อย่างรวดเร็ว เมื่อช่วงต้นปี 2026 สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) อนุมัติโครงการศูนย์ข้อมูลไปแล้ว 36 โครงการ มูลค่ารวมกว่า 728,000 ล้านบาท

ตัวเลขที่ทำให้นักวางแผนพลังงานต้องคิดหนักคือ คำขอใช้ไฟจากศูนย์ข้อมูลที่ยื่นเข้ามารวมกันสูงถึงราว 35,000 เมกะวัตต์ เกือบเท่ากับความต้องการไฟฟ้าสูงสุดของทั้งประเทศที่ราว 35,000–40,000 เมกะวัตต์ ทว่ากระทรวงพลังงานกลับมองว่าตัวเลขส่วนใหญ่เป็นความต้องการลวง หรือ Phantom Demand เพราะนักลงทุนมักยื่นขอไฟฟ้าไว้มากเกินจำเป็นแบบเผื่อ ๆ ไว้ก่อน

ทางกระทรวงพลังงานจึงใช้ค่าคาดการณ์ไฟฟ้าที่อาจใช้เพิ่มขึ้นในการวางแผนเพียงแค่ 8,800 เมกะวัตต์ แต่ก็ยังถือว่าเป็นปริมาณไฟฟ้ามหาศาลอยู่ดี ราว ๆ 1 ใน 4 ของความต้องการไฟสูงสุดของเมืองไทยในปัจจุบัน และเพื่อรองรับศูนย์ข้อมูลกลุ่มนี้ กฟผ. ยังจำเป็นต้องลงทุนปรับปรุงสายส่งไฟฟ้าในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) อีกราว 35,000 ล้านบาทอีกด้วย

ภายในศูนย์ข้อมูล หัวใจของอุตสาหกรรม AI : ที่มาภาพ Wikimedia Commons

เมื่อชำแหละตัวเลขในร่างแผนฯ ก็จะเห็นได้ว่ามีเป้าหมายกำลังผลิตใหม่ราว 50,900 เมกะวัตต์ภายในปี 2037 ประกอบด้วยพลังงานไฟฟ้าจากแผงโซลาร์เซลล์ 24,300 เมกะวัตต์ ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ 14,500 เมกะวัตต์ โรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติใหม่ 9,100 เมกะวัตต์ พลังงานลม 2,700 เมกะวัตต์ และนิวเคลียร์ขนาดเล็ก 300 เมกะวัตต์ ส่วนโรงไฟฟ้าที่มีอยู่เดิม ซึ่งกำลังผลิตไฟฟ้าราว 47,547 เมกะวัตต์ ก็กำลังจะทยอยปลดออกจากระบบไปเรื่อย ๆ

ส่วนทางด้านพลังงานสะอาด ร่างแผนฯ ฉบับใหม่วางทางเลือกไว้ 4 แบบ ซึ่งมีสัดส่วนพลังงานสะอาดในปี 2050 ตั้งแต่ 65% ถึง 89% โดยทางเลือกที่ภาครัฐสนับสนุนอยู่ตอนนี้คือทางสายกลาง ที่ใช้พลังงานหมุนเวียนราว 73% ควบคู่กับเทคโนโลยีดักจับและกักเก็บคาร์บอน หรือ CCS (Carbon Capture And Storage) โดยทั้ง 4 ทางเลือกมีค่าไฟเฉลี่ยตลอดแผนใกล้เคียงกันที่ราว 3.83–3.89 บาทต่อหน่วย อีกทั้งร่างแผนยังเปลี่ยนเกณฑ์ความมั่นคงจากการดูไฟสำรอง มาเป็นการประเมินโอกาสเกิดไฟดับ โดยจะต้องมีโอกาสดับไม่เกิน 1 วันต่อปี

อีกหนึ่งประเด็นที่น่าจับตามองในร่างแผนฯ นี้ก็คือพลังงานนิวเคลียร์ ซึ่งไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับคนไทยมากนัก เพราะช่วงราว ๆ ปี 2007–2011 รัฐบาลก็เคยวางแผนสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์และสำรวจพื้นที่ในหลายจังหวัด แต่หลังเกิดอุบัติเหตุที่โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะ ไดอิจิ ประเทศญี่ปุ่น เมื่อเดือนมีนาคม 2011 รัฐบาลก็สั่งทบทวนแผนทันที ขณะที่ผลสำรวจของมหาวิทยาลัยอัสสัมชัญในเดือนเดียวกันพบว่า ผู้ตอบแบบสำรวจราว 83% ไม่เห็นด้วยกับการสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในประเทศไทย

อย่างไรก็ดีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่อยู่ในร่างแผนฯ นี้เป็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR (Small Modular Reactor) ไม่ใช่โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่มีเตาปฏิกรณ์ขนาดใหญ่อย่างที่คนไทยเข้าใจกัน ซึ่งมีกำลังผลิตต่อเครื่องไม่เกินราว 300 เมกะวัตต์ หรือราว 1 ใน 3 ของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ทั่วไป และได้รับการออกแบบให้ผลิตชิ้นส่วนสำเร็จรูปจากโรงงาน แล้วจึงค่อยนำมาประกอบที่หน้างานภายหลัง

โดยเป้าหมายการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานนิวเคลียร์ของ กฟผ. นั้นได้พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็วจากกำลังผลิต 600 เมกะวัตต์ในร่างแผนปี 2024 เป็น 2,400 เมกะวัตต์ในร่างเดือนกรกฎาคม 2026 ก่อนจะกลายเป็น 9,000 เมกะวัตต์ในร่างเดือนกันยายน หรือเพิ่มขึ้นถึง 15 เท่าในเวลาเพียง 2 ปีเท่านั้น

หากว่ากันตามร่างแผนฯ กฟผ. จะเป็นผู้นำโครงการ SMR โรงแรกเอง ด้วยกำลังผลิตไฟฟ้าขนาด 300 เมกะวัตต์ ให้สามารถจ่ายไฟเข้าระบบได้ภายในปี 2037 เพราะตามมาตรฐานของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ หรือ IAEA การเตรียมการจนก่อสร้างเสร็จต้องใช้เวลากว่า 10 ปี ส่วนงบลงทุนสำหรับโรงแรกเพียงโรงเดียวประเมินไว้ราว 60,000–70,000 ล้านบาท

ในปัจจุบัน กฟผ. อยู่ระหว่างจ้างที่ปรึกษาศึกษาเทคโนโลยีและพื้นที่ตั้ง โดยมองพื้นที่ EEC ในภาคตะวันออกเป็นเป้าหมาย แต่ยังไม่มีข้อสรุปที่แน่นอน แม้ กฟผ. จะลงนามความร่วมมือกับบริษัทนิวเคลียร์ของจีนและเกาหลีใต้ไปแล้ว และรัฐบาลไทยเองก็ยังมีความตกลงความร่วมมือด้านนิวเคลียร์กับสหรัฐฯ ที่มีผลตั้งแต่ปี 2025

ขณะที่การประเมินของ IAEA พบว่าไทยมีความพร้อมเพียง 10 จาก 19 ด้าน และยังมีอีก 3 ด้านที่ต้องเร่งแก้ไขด่วน ได้แก่ นโยบายระดับชาติ หน่วยงานที่ดูแลโครงการนิวเคลียร์โดยเฉพาะ และแผนการเงิน ขณะที่ร่างกฎหมายความรับผิดทางแพ่งจากความเสียหายทางนิวเคลียร์ และนโยบายจัดการกากกัมมันตรังสีระดับชาติ ยังอยู่ระหว่างการจัดทำอยู่

ภาพจำลองเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็ก VOYGR ของบริษัท NuScale : ที่มาภาพ NuScale Power

ส่วนเหตุผลที่อุตสาหกรรม AI กับพลังงานนิวเคลียร์มาคู่กันนั้นอยู่ที่ศูนย์ข้อมูลตามที่กล่าวไปข้างต้น เพราะศูนย์ข้อมูลมีความต้องการไฟฟ้าตลอด 24 ชั่วโมงโดยไม่มีวันหยุดพัก ซึ่งโซลาร์เซลล์ที่ผลิตไฟได้เฉพาะตอนกลางวันไม่สามารถตอบโจทย์นี้ได้ จริงอยู่ที่เทคโนโลยีฟาร์มแบตเตอรี่จะเก็บไฟที่ผลิตไฟฟ้าได้ตอนกลางวันมาใช้ตอนกลางคืน แต่ก็ยังคงมีต้นทุนสูงมาก ๆ อยู่ดี

พลังงานนิวเคลียร์จึงเป็นตัวเลือกของรัฐบาลไปโดยปริยาย ทั้งยังปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำอีกด้วย จึงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจที่บริษัทเทคโนโลยีระดับโลกอื่น ๆ ก็ต่างมุ่งไปทางพลังงานนิวเคลียร์เช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น บริษัทไมโครซอฟท์ (Microsoft) ได้ลงนามสัญญาเพื่อเดินเครื่องหน่วยที่ 1 ของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ทรีไมล์ไอส์แลนด์ (Three Mile Island) ในสหรัฐฯ ที่ปิดไปตั้งแต่ปี 2019 อีกครั้ง ส่วนกูเกิล (Google) และแอมะซอน (Amazon) ก็ต่างลงทุนกับบริษัทที่พัฒนา SMR มาตั้งแต่ปี 2024 แล้ว

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ทรีไมล์ไอส์แลนด์ รัฐเพนซิลเวเนีย สหรัฐอเมริกา : ที่มาภาพ Wikimedia Commons

ทว่าด้านภาคประชาสังคมมองร่างแผนนี้ต่างออกไป กลุ่ม JET in Thailand ชี้ว่าทุกทางเลือกในร่างแผนล้วนมีโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติใหม่ ซึ่งเสี่ยงผูกประเทศไว้กับเชื้อเพลิงฟอสซิลไปอีกหลายสิบปี ส่วนกลุ่ม Climate Finance Network Thailand (CFNT) ระบุว่า ตามตัวเลขในร่างแผนเอง ทางเลือกที่ใช้พลังงานหมุนเวียนโดยไม่พึ่ง CCS คือทางเลือกที่ต้นทุนต่ำที่สุด ขณะที่ 3 จาก 4 ทางเลือกยังพึ่งพา CCS หรือ SMR ซึ่งยังไม่เคยพิสูจน์การใช้งานจริงในประเทศไทย

ภาคประชาชนยังท้วงติงว่าเวทีรับฟังความคิดเห็นเมื่อวันที่ 8 กันยายน แจ้งล่วงหน้าเพียง 1 สัปดาห์เท่านั้น ทั้งที่ระเบียบกำหนดไว้อย่างน้อย 15 วัน และร่างแผนยังไม่เปิดเผยที่ตั้งของโรงไฟฟ้าใหม่ อีกเรื่องที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจนคือ ค่าลงทุนสายส่งราว 35,000 ล้านบาทเพื่อรองรับศูนย์ข้อมูล รวมถึงค่าลงทุนระบบสายส่งเพิ่มเติมอีกราว 360,000–700,000 ล้านบาทตามแต่ละทางเลือก จะส่งผลกระทบกลับมาที่ค่าไฟของประชาชนมากน้อยเพียงใด

บทเรียนจากต่างประเทศก็ชี้ว่า SMR ยังมีความเสี่ยงด้านต้นทุนอยู่ ในปี 2023 บริษัท NuScale ของสหรัฐฯ ต้องยกเลิกโครงการ SMR ขนาด 462 เมกะวัตต์ในรัฐไอดาโฮ หลังต้นทุนค่าไฟที่ประเมินไว้เพิ่มจาก 55 ดอลลาร์สหรัฐเป็น 89 ดอลลาร์สหรัฐต่อเมกะวัตต์ชั่วโมง หรือเพิ่มขึ้นกว่า 60% จนผู้ซื้อไฟฟ้าหลายรายถอนตัว ภาครัฐไทยเองก็เตรียมทางสำรองไว้ หาก SMR ล่าช้าก็จะหันไปเพิ่มพลังงานหมุนเวียนคู่กับแบตเตอรี่ หรือใช้ก๊าซธรรมชาติคู่กับ CCS แทน และเปิดให้ทบทวนแผนได้ทุก 2–3 ปี

ร่างแผน PDP 2026 จึงเป็นแผนสำคัญที่จะตัดสินใจว่าใครจะแบกรับความเสี่ยงด้านพลังงานไทยในอนาคต ในวันที่คนไทยยังจ่ายเงินราว 17% ของค่าไฟทุกหน่วยให้โรงไฟฟ้าที่หลายแห่งแทบไม่ได้เดินเครื่องจริง รัฐบาลยังคงเดิมพันว่าประเทศไทยจะต้องผลิตไฟฟ้าเพิ่มมากขึ้นเพื่อหล่อเลี้ยงศูนย์ข้อมูล AI ที่ไม่รู้ว่าจะใช้ไฟฟ้ามากแค่ไหนกันแน่ ประกอบกับเทคโนโลยี SMR ที่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์

เรื่องนี้ควรเป็นความเสี่ยงของนักลงทุน หรือเป็นความเสี่ยงที่ส่งต่อมาอยู่ในบิลค่าไฟของเราทุกคนกันแน่? ซึ่งเป็นคำถามสำคัญที่รัฐบาลจำเป็นต้องมีคำตอบให้กับประชาชน ก่อนแผนฉบับนี้จะมีผลบังคับใช้จริงในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้านี้

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

ที่มาข้อมูล : nagashima, policywatch, thaipbs, decode, thaipbsworld

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

เขียนโดย

เด็กวิทย์ช่างสงสัย อยากหาคำตอบให้ทุกเรื่องในจักรวาล

บทความที่เกี่ยวข้อง

ใช้เทคฯ ในทางที่ผิด! คดี AI โกงสอบสะเทือนสนามสอบระดับชาติเกาหลีใต้อย่างไร?AI

ใช้เทคฯ ในทางที่ผิด! คดี AI โกงสอบสะเทือนสนามสอบระดับชาติเกาหลีใต้อย่างไร?

จากคดี AI โกงสอบ สร้างความสะเทือนสนามสอบระดับชาติเกาหลีใต้อย่างไรบ้าง Thai PBs Sci & Tech พาไปหาคำตอบ

18 พ.ย. 69|21 ชั่วโมงที่แล้ว
อ่านต่อ →
ทำไมจระเข้ ถึงรอดชีวิตจากอุกกาบาตที่กวาดล้างไดโนเสาร์?วิทยาศาสตร์

ทำไมจระเข้ ถึงรอดชีวิตจากอุกกาบาตที่กวาดล้างไดโนเสาร์?

แม้เหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่เมื่อ 66 ล้านปีก่อน จะส่งผลให้ไดโนเสาร์ส่วนใหญ่สูญพันธุ์ไป แต่สัตว์เลื้อยคลานขนาดใหญ่อย่างจระเข้กลับไม่ได้สูญพันธุ์ไป

18 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
4 วิธีรับมือมิจฉาชีพออนไลน์จากงานต่อต้านสแกมเมอร์ระดับโลกเทคโนโลยี

4 วิธีรับมือมิจฉาชีพออนไลน์จากงานต่อต้านสแกมเมอร์ระดับโลก

เทคโนโลยีและการร่วมมือระดับโลกเพื่อปกป้องผู้ใช้จากกลโกงบนโซเชียลมีเดียให้ปลอดภัย

18 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
มาตรฐานสากลทำอย่างไร? ระบบผลิตน้ำประปา ให้ปราศจากสารหนูวิทยาศาสตร์

มาตรฐานสากลทำอย่างไร? ระบบผลิตน้ำประปา ให้ปราศจากสารหนู

จากกรณีตรวจพบสารหนู (Arsenic) ปนเปื้อนในแม่น้ำในภาคเหนือ ด้วยความห่วงใยพี่น้องในพื้นที่ซึ่งได้รับผลกระทบในเรื่องดังกล่าว

17 พ.ย. 69|2 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →