"ซาราห์ มัลลัลลี" อาร์ชบิชอปหญิงคนแรก และผู้นำคลื่นสตรีนิยมยุคใหม่แห่งคริสตจักรอังกฤษ

ผู้นำศาสนากับความเป็นผู้หญิง ถูกแยกออกจากกันมาตั้งแต่ไหนแต่ไร และไม่ว่าคุณจะอยู่ที่ไหน หรือนับถือศาสนาอะไร ก็เป็นเรื่องยากที่จะพบเห็น ผู้นำศาสนาที่เป็นผู้หญิง จนเราอดสงสัยไม่ได้ว่า หรือการเป็นนักบวช จะถูก ‘สงวนสิทธิ์’ เอาไว้สำหรับเพศชายเท่านั้นกันแน่ ?

แต่วันนี้ประวัติศาสตร์จะถูกจารึกขึ้นมาใหม่อีกครั้ง เมื่อวันที่ 25 มี.ค. ที่ผ่านมา ในที่สุด เราก็ได้เห็น ‘ผู้หญิง’ กลายมาเป็นผู้นำคริสตจักรแห่งอังกฤษจริงๆ เสียที - เธอเป็นใคร มาจากไหน และการมาของ ‘เธอ’ คนนี้ สะท้อนให้เห็นปรากฏการณ์อะไรบ้าง ?

Thai PBS NOW ชวนมาทำความรู้จักกับ “ซาราห์ มัลลัลลี” (Sarah Mullally) อาร์ชบิชอปหญิงคนแรกแห่งแคนเทอร์เบอรี ผู้เปรียบเสมือนผู้นำทางจิตวิญญาณของชาวคริสต์นิกายแองกลิกันกว่า 85 ล้านคนทั่วโลกให้มากขึ้นในบทความนี้ 

และนี่คือเรื่องราวของเธอกับคริสตจักรอังกฤษ ในวันที่มีผู้นำหญิงคนแรกในรอบ 1,400 ปี 

ซาราห์ มัลลัลลี : พยาบาลสาว ผู้มีใจรักในศาสนา

ซาราห์ มัลลัลลี (Sarah Mullally) เกิดเมื่อวันที่ 26 มีนาคม ค.ศ. 1962 ที่เมืองโวคิง (Woking) เมืองเล็กๆ ในมณฑลเซอร์รีย์ ประเทศอังกฤษ ซึ่งอยู่ใกล้กรุงลอนดอนเพียงไม่กี่กิโลเมตร เธอเป็นลูกสาวคนสุดท้องในบรรดาพี่น้อง 4 คน ที่มาจากครอบครัวชนชั้นกลาง

ชีวิตในวัยเด็กของมัลลัลลี ไม่ได้แตกต่างจากเด็กผู้หญิงโดยทั่วไป ที่มีทั้งการเล่น และการเรียนควบคู่กัน โดยเธอได้เข้าเรียนที่โรงเรียนมัธยม Winston Churchill และ Woking College ก่อนที่จะเข้ารับศาสนาคริสต์ ตอนอายุ 16 ปี

เมื่อถึงวัยที่ต้องเข้ามหาวิทยาลัย ต้องเริ่มจริงจังกับการเลือกคณะ เพื่อเป็นรากฐานของการประกอบอาชีพ มัลลัลลีเลือกที่จะเรียนต่อในสาขาพยาบาลศาสตร์ เพราะเธอมองว่าอาชีพพยาบาล เป็น “โอกาส” ที่ดี ที่จะแสดงให้เห็นว่าความรักของพระเจ้านั้นมีให้กับมนุษย์ทุกคน ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ ตามความเชื่อในศาสนาคริสต์

หลังจากสั่งสมความรู้ด้านการพยาบาลผู้ป่วยมะเร็งมาอย่างยาวนาน มัลลัลลีก็ได้เป็นหัวหน้าพยาบาลประจำวอร์ด ที่โรงพยาบาลเวสต์มินสเตอร์ และเป็นผู้อำนวยการฝ่ายพยาบาล ที่โรงพยาบาลเชลซี และโรงพยาบาลเวสต์มินสเตอร์ ในปี ค.ศ. 1999 ก่อนจะได้รับการแต่งตั้งให้เป็น Chief Nursing Officer (CNO) หรือที่ปรึกษาอาวุโส เรื่องการพยาบาลภาครัฐ ประจำกระทรวงสาธารณสุข ประเทศอังกฤษ ที่มีอายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์

แต่ในระหว่างนั้น ความเชื่อในพระเจ้าของมัลลัลลี ก็ยังไม่ลดน้อยลง ระหว่างที่เธอกำลังดำรงตำแหน่งเป็น CNO ผู้ให้คำปรึกษาเรื่องการพยาบาล อีกด้านของชีวิต เธอก็ยังเป็นบาทหลวง ที่โบสถ์เซนต์เซเวียร์ แบตเตอร์ซี ฟิลด์ส (St Saviour’s Battersea Fields) ไปพร้อมๆ กัน ก่อนจะตัดสินใจลาออกจากราชการ เพื่อเบนเข็มมารับใช้พระเจ้าอย่างจริงจัง ในปี ค.ศ. 2004

“การตัดสินใจลาออกจากราชการ เพื่อมาเป็นนักบวช คือการตัดสินใจครั้งใหญ่ที่สุดในชีวิตของฉันเลย”  ซาราห์ มัลลัลลี ในวัย 42 ปี (เคย) กล่าวเอาไว้แบบนั้น

จากการตัดสินใจครั้งใหญ่ที่สุดในชีวิตวันนั้น นำพาผู้หญิงคนนี้เข้าสู่การเดินทางครั้งใหม่ ในฐานะบาทหลวง ผู้รับใช้พระเจ้า ซึ่งมีเงินเดือน (ในขณะนั้น) เพียง 17,500 ปอนด์ จากเงินเดือนหลักแสนที่เธอเคยได้รับจากการเป็น CNO 

เส้นทาง ‘นักบวช’ หญิง แห่งคริสตจักรแห่งอังกฤษ ที่ไม่เคยโรยด้วยกลีบกุหลาบ

หากจะให้พูดกันตามตรง ‘ซาราห์ มัลลัลลี’ ไม่ใช่ผู้หญิงคนแรกที่เชื่อในคริสตจักร ตั้งแต่ยุคสงครามโลกครั้งที่ 1 ในขณะที่ผู้ชายจำนวนมากออกไปรบ ผู้หญิงได้เข้ามามีบทบาทในศาสนจักรมากมาย แต่พวกเธอเหล่านั้น มักจะถูก ‘จำกัดสิทธิ’ ให้เป็นได้แค่ผู้นับถือ ไม่ใช่ผู้นำทางจิตวิญญาณ และไม่ได้รับแม้กระทั่งโอกาสได้รับการแต่งตั้งเป็นบาทหลวงด้วยซ้ำ

ต่อมาในยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ในทวีปเอเชีย ฮ่องกงถูกญี่ปุ่นบุกยึดครองดินแดน ทำให้ขาดแคลนบาทหลวง ฟลอเรนซ์ ลี ทิม-ออย (Florence Li Tim-Oi) จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นบาทหลวงหญิงเชื้อชาติเอเชียคนแรกในนิกายแองลิกัน ในปี ค.ศ. 1944 แต่เมื่อสงครามสิ้นสุดลง ทางคริสตจักรก็ได้ขอให้เธอหยุดปฏิบัติหน้าที่ในฐานะบาทหลวง และเรื่องราวของเธอก็ค่อยๆ เลือนหายไปจากวงสังคม โดยไม่ได้รับการยอมรับ หรือการยกย่องสรรเสริญใดๆ ในช่วงวาระสุดท้ายของชีวิต

จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1994 แองเจลา เบอร์เนอร์ส-วิลสัน (Angela Berners-Wilson) บาทหลวงหญิงคนแรกของคริสตจักรอังกฤษ (ที่ประวัติศาสตร์จารึกไว้อย่างเป็นทางการ) ก็ได้ปรากฎตัวขึ้น ท่ามกลางเสียงประท้วงอย่างรุนแรงนอกมหาวิหาร ที่มองว่าการมีอยู่ของวิลสัน คือการแหกกฎประเพณีที่ร้ายแรงมาก

เพราะเหตุผลที่ผู้หญิงไม่ได้รับอนุญาตให้เป็นบาทหลวง หรือผู้นำแห่งศาสนาคริสต์ ไม่ใช่แค่เรื่องของประเพณี แต่มีรากฐานมาจากตีความทางเทววิทยาอย่างลึกซึ้ง โดยผู้คัดค้านการที่ผู้หญิงมีบทบาทในศาสนจักรได้โต้แย้งว่า “พระคริสต์ทรงเลือกอัครสาวกที่เป็นผู้ชายเท่านั้น” ดังนั้น สถานะนักบวช ซึ่งเปรียบเสมือนตัวแทนของพระคริสต์ จึงควรจะเป็นของผู้ชาย

แต่ในทางกลับกัน ผู้สนับสนุนการมีส่วนร่วมของผู้หญิงในพิธีกรรมทางศาสนา ก็ได้โต้แย้งว่าการมี ‘บาทหลวง’ หรือนักบวช เป็นผลผลิตจากบริบททางประวัติศาสตร์และสังคมที่สืบต่อกันมา และการที่ ‘ผู้ชาย’ มีบทบาทในศาสนจักรแต่เพียงผู้เดียวไม่ใช่บรรทัดฐานที่ยั่งยืนที่สำคัญที่สุดก็คือ ภาพลักษณ์ของพระเจ้าไม่ได้ถูกจำกัดด้วยเพศ ดังนั้น บทบาทของผู้สืบทอดหลักธรรมคำสอนของศาสนจักร ควรจะเปลี่ยนแปลงและปรับตัวได้ตลอดเวลา ตามบริบทสังคมที่เดินไปข้างหน้าอย่างไม่หยุดยั้ง

กว่าจะเป็น ‘นักบวชหญิง’ ว่ายากเย็นแล้ว แต่การจะเป็น “บิชอป” หรือ “อาร์ชบิชอป” หญิง ผู้มีอำนาจรองจากพระสันตะปาปา, พระคาร์ดินัล (Cardinal) หรือพระอัยกา (Patriarch) กลับยากเย็นยิ่งกว่า แค่มีใจรักในพระเจ้าอย่างเดียว ก็อาจจะไม่เพียงพอ

พวกเธอเหล่านั้นต้องต่อสู้กับอคติที่ฝังรากลึก จากบทบาททางเพศ โครงสร้างอำนาจทางสังคม และรูปแบบประเพณีที่ส่งต่อกันมา โดยไม่มีข้อยกเว้น แม้แต่ “ซาราห์ มัลลัลลี” อาร์ชบิชอปหญิงคนแรกแห่งแคนเทอร์เบอรี ก็ต้องเผชิญกับปัญหานี้เช่นเดียวกัน

มัลลัลลีค่อยๆ เก็บเลเวล จาก ‘บาทหลวงหญิง’ สู่ตำแหน่งที่สูงขึ้นเรื่อยๆ ในศาสนจักร โดยใช้เวลานานกว่า 20 ปี กว่าจะได้รับตำแหน่งอาร์ชบิชอปหญิงคนแรกแห่งแคนเทอร์เบอรี

‘ความท้าทายไร้รูปแบบ’ ที่ผู้นำคริสตจักรแห่งอังกฤษคนใหม่ต้องพบเจอ

ซาราห์ มัลลัลลี (Sarah Mullally) ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอาร์ชบิชอปหญิงคนแรกแห่งแคนเทอร์เบอรี เมื่อวันที่ 25 มี.ค. ที่ผ่านมา ณ มหาวิหารแคนเทอร์เบอรี ต่อหน้าแขกผู้มีเกียรติกว่า 2,000 คน ซึ่งรวมถึงเจ้าชายวิลเลียม พระโอรสแห่งราชวงศ์อังกฤษ และพระชายาแคทเธอรีน ตลอดจนนายกรัฐมนตรีเคียร์ สตาร์เมอร์ และผู้นำทางศาสนาคนอื่นๆ ที่เข้าร่วมด้วย

โดยการดำรงตำแหน่งอาร์ชบิชอปในครั้งนี้ เกิดขึ้นหลังจากที่จัสติน เวลบี้ส์ (Justin Welby) อาร์ชบิชอปคนก่อนหน้า ประกาศลาออกจากตำแหน่ง เมื่อเดือนพฤศจิกายน ปี ค.ศ. 2024 เพราะไม่อาจทานทนต่อกระแสวิพากษ์วิจารณ์ เรื่องการปิดบังเหตุล่วงละเมิดเด็กและชายกว่า 100 คน ของนายจอห์น สมิธ (John Smyth) อดีตทนายความชาวอังกฤษ ผู้มีความเกี่ยวข้องกับคริสตจักรแห่งอังกฤษเป็นเวลานานหลายทศวรรษได้

มัลลัลลีได้กล่าวสั้นๆ ถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น หลังเข้ารับการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการว่า

“เราจะไม่เพิกเฉยต่อความเจ็บปวดของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากความผิดพลาดภายในชุมชนคริสเตียน ต่อจากนี้ไป คริสตจักรจะยึดมั่นในความจริง ความเมตตา ความยุติธรรม และการลงมือปฏิบัติ”

อย่างไรก็ตาม มัลลัลลีเองก็เผชิญเสียงวิจารณ์เช่นกัน ทั้งจากการแสดงจุดยืนต่อร่างกฎหมายการยกเลิกความผิดทางอาญา ในการขอทำแท้งระยะท้าย ที่เธอแสดงความคิดเห็นว่า “ถึงจะไม่เห็นด้วยกับการเอาผิดผู้หญิง แต่ก็ไม่ต้องการให้มีการเพิ่มจำนวนการทำแท้งในระยะท้ายของการตั้งครรภ์เกิดขึ้นอีกแล้ว” และการสร้างบรรทัดฐานใหม่ เพื่อความเท่าเทียมทางเพศ หลังคริสตจักรแห่งอังกฤษเพิ่งประกาศยกเลิกการอนุญาตให้นักบวชประกอบพิธีพิเศษ เพื่ออวยพรคู่รัก LGBTQ+ ในโบสถ์ไปไม่นานนัก

บททดสอบสำคัญ และความท้าทายที่ “ซาราห์ มัลลัลลี” อาร์ชบิชอปหญิงคนแรกแห่งคริสตจักรอังกฤษต้องเจอ จึงไม่ใช่แค่การรับช่วงต่อพันธกิจจากพระผู้เป็นเจ้า ในยุคที่ผู้นำศาสนาต้องเผชิญแรงกดดันอย่างหนัก จากทั้งสังคมและการเมือง แต่เป็นการพยายามหา ‘จุดกึ่งกลาง’ ระหว่างความเชื่อดั้งเดิมในคริสต์ศาสนา กับความเป็นเสรีนิยมในยุคปัจจุบัน ซึ่งยังต้องการการพูดคุยเพื่อหาทางออกร่วมกันอยู่

ออกแบบภาพปก : พฤษพล จันทาพูน

อ้างอิง

• Meet Sarah Mullally, The Archbishop of Canterbury
• Sarah Mullally: the ‘solid, stable’ pick to steady Anglican ship as archbishop of Canterbury, The Guardian [26 March 2026]
• Women at the Altar in the Church of England, EPOCH Magazine [1 December 2025]