หลังความสำเร็จของ “อาร์เทมิส 2” (Artemis II) ในการนำมนุษย์กลับคืน (แต่ยังไม่ลง) สู่ดวงจันทร์ แล้วอย่างไรต่อไป ?
เส้นทางคมนาคมระหว่างโลกกับดวงจันทร์เปิดแล้วใช่ไหม ?
ที่สำคัญ อนาคตของดวงจันทร์กับโลกจะเป็นอย่างไร ?
ดวงจันทร์จะเป็น “พรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์ ?”
หรือดวงจันทร์จะเป็น “สนามรบใหม่” ของมนุษย์ ?
“วิทยาศาสตร์ ทันโลก ทันชีวิต” วันนี้ ขอนำท่านผู้อ่านไปแกะรอยอย่างเร็วๆ ความพยายามของมนุษย์ ในการสำรวจและบุกเบิกดวงจันทร์ และไปดูอนาคตของ “ดวงจันทร์” กับ “มนุษย์”
สำรวจดวงจันทร์ : ก่อนโครงการอาร์เทมิส
อย่างเร็วๆ ไปแกะรอยเรื่องราวความพยายามของมนุษย์ กับการสำรวจและบุกเบิกดวงจันทร์ !
โครงการอาร์เทมิส (Artemis Program) เป็นโครงการของนาซา (NASA) สหรัฐอเมริกา เกิดขึ้นอย่างเป็นทางการใน ปี ค.ศ. 2017 มีเป้าหมายเพื่อนำมนุษย์กลับไปสู่ดวงจันทร์ หลังโครงการอะพอลโล (Apollo Program) และดำเนินการเพื่อการบุกเบิกพรมแดนใหม่อย่างถาวรของมนุษย์บนดวงจันทร์
ย้อนหลังก่อนโครงการอาร์เทมิส “ไฮไลต์” การสำรวจและบุกเบิกดวงจันทร์ที่สำคัญ คือ
*เดือนมกราคม ค.ศ. 1959 ยานลูนา 1 (Luna 1) ของสหภาพโซเวียต (เดิม) เป็นยานอวกาศลำแรกส่งโดยมนุษย์ ที่เดินทางไปถึงดวงจันทร์
*เดือนมีนาคม ค.ศ. 1959 ยานไพโอเนียร์ 4 (Pioneer 4) ของสหรัฐอเมริกา เดินทางเฉียดผ่านดวงจันทร์
*เดือนกันยายน ค.ศ. 1959 ยานลูนา 2 (Luna 2) ของสหภาพโซเวียต (เดิม) เป็นยานอวกาศลำแรก ที่เดินทางไปถึงดวงจันทร์ และลง (ชน) ดวงจันทร์
*หลังปี ค.ศ. 1959 ทั้งสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต (เดิม) แข่งขันกันอย่างหนัก ในการสำรวจและบุกเบิกดวงจันทร์ โดยเป้าหมายสูงสุด คือ การส่งมนุษย์ไปลงสู่ดวงจันทร์ ซึ่งสหรัฐอเมริกาทำได้สำเร็จก่อนกับ อะพอลโล 11 โดยการนำมนุษย์อวกาศสองคน ลงสู่ดวงจันทร์ในวันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1969 และอยู่บนดวงจันทร์เป็นเวลา 21 ชั่วโมง รวมเวลาเดินทางจากโลกและกลับคืนสู่โลก ระหว่างวันที่ 16-24 กรกฎาคม ค.ศ. 1969
*หลัง อะพอลโล 11 สหรัฐอเมริกาก็ประสบความสำเร็จอย่างต่อเนื่อง ในการนำมนุษย์ไปลงสู่พื้นผิวดวงจันทร์ และกลับคืนสู่โลก อย่างต่อเนื่อง กับ อะพอลโล 12 , อะพอลโล 14 , อะพอลโล 15 , อะพอลโล 16 และ อะพอลโล 17...
ยกเว้น อะพอลโล 13 (ระหว่างวันที่ 11-17 เมษายน ค.ศ. 1970) ที่เกิดอุบัติเหตุ ถังออกซิเจนใน Service Module ระเบิด ระหว่างการเดินทางจากโลกสู่ดวงจันทร์ มนุษย์อวกาศทั้งสามคน ต้องอาศัย Lunar Module เป็นแหล่งพลังงานและอากาศหายใจ เพื่อเดินทางไปให้ถึงดวงจันทร์ แล้วอ้อมดวงจันทร์กลับคืนสู่โลก โดยไม่ลงสู่ดวงจันทร์ แต่ในที่สุด ก็กลับคืนสู่โลกอย่างปลอดภัย
หลังความสำเร็จของ อะพอลโล 17
ระหว่างวันที่ 7-19 ธันวาคม ค.ศ. 1972 มนุษย์ก็ไม่เคยเดินทางเพื่อลงสู่ดวงจันทร์อีกเลย !
แต่ก็มีหลายประเทศ นอกเหนือไปจากสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต (เดิม) หรือรัสเซียในปัจจุบัน ได้ร่วมขบวนส่งยานอวกาศไปสำรวจด้วย ทั้งในอวกาศรอบดวงจันทร์ และลงสู่ดวงจันทร์ โดยทั้งหมด ก็ยังไม่มีมนุษย์ลงสู่ดวงจันทร์อีกเลย “หมุดหมาย” ของประเทศอื่นๆ ที่ได้ส่งยานอวกาศไปสู่ดวงจันทร์ คือ :-
*ญี่ปุ่น : ระหว่างเดือนมกราคม-เมษายน ค.ศ. 1990 ญี่ปุ่นส่งยานไฮเทน (Hiten) ไปโคจรสำรวจดวงจันทร์ แล้วลง (ชน) ดวงจันทร์วันที่ 11 เมษายน ค.ศ. 1993 ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่สาม ถัดจากสหภาพโซเวียต (เดิม) และสหรัฐอเมริกา ที่ส่งยานอวกาศไปสำรวจดวงจันทร์
*อีซา (ESA) : ระหว่างเดือนสิงหาคม-กันยายน ค.ศ. 2003 อีซา (สหภาพยุโรป) ส่งยานสมาร์ท-1 (Smart-1) ไปสำรวจและลง (ชน) ดวงจันทร์ วันที่ 3 กันยายน ค.ศ. 2006
*จีน : ตุลาคม ค.ศ. 2007 จีนส่งยาน ฉางเอ๋อ-1 (Chang’ e-1) ไปโคจรสำรวจดวงจันทร์
*อินเดีย : ตุลาคม ค.ศ. 2008 อินเดียส่งยานจันทรา-1 (Chandrayaan-1) ไปโคจรสำรวจดวงจันทร์ และส่งยานลำลูกลง (ชน) ดวงจันทร์ วันที่ 14 พฤศจิกายน ค.ศ. 2008
โครงการอาร์เทมิส : ที่มาชื่อ “อาร์เทมิส”
ตามเทพปกรณัมกรีก อาร์เทมิส (Artemis) เป็นเทพแห่งดวงจันทร์ และเป็นเทพธิดาพี่สาวของอะพอลโล กำเนิดจากเทพบิดา คือ ซูส (zeus) และเทพมารดาเลโท (Leto)
อาร์เทมิสและอะพอลโล เป็นเทพแฝด แต่อาร์เทมิสกำเนิดก่อน และยังช่วยเทพมารดาเลโทในการให้กำเนิด อะพอลโล ทำให้ อาร์เทมิส นอกเหนือไปจากการเป็นเทพแห่งดวงจันทร์แล้ว ยังได้รับการเรียกเป็น “เทพแห่งการคลอด” ช่วยมนุษย์ผู้หญิงในการให้กำเนิดลูกด้วย
อาร์เทมิสและอะพอลโล จึงมักมีเรื่องที่ถูกโยงให้เกี่ยวพันกันบ่อยๆ รวมมาถึงเรื่องของโครงการสำรวจและบุกเบิกดวงจันทร์ของ นาซา สหรัฐอเมริกาด้วย
สหรัฐอเมริกา โดยนาซา ประสบความสำเร็จในการนำมนุษย์ไปลง, สำรวจและเก็บตัวอย่างจากพื้นผิวดวงจันทร์กับโครงการอะพอลโล จนกระทั่งถึง อะพอลโล 17 เมื่อเดือนธันวาคม ค.ศ. 1972
แต่แล้ว ดูเหมือนจู่ๆ นาซา ซึ่งกำลังเตรียมการจะส่งมนุษย์ไปลงสู่ดวงจันทร์กับ อะพอลโล 18 ตามแผนที่มีอยู่แล้ว ก็ “ถูก” สั่งให้ยุติแผนส่งมนุษย์ไปลงสู่ดวงจันทร์ ซึ่งทำให้ตั้งแต่อะพอลโล 17 มาถึงปัจจุบัน ไม่มี “มนุษย์” เดินทางกลับไปเยือน-ลงสู่-ดวงจันทร์อีกเลย
จนกระทั่ง...ต่อมา...รัฐบาลสหรัฐ โดย ประธานาธิบดี โดนัลด์ เจ. ทรัมป์ (ในวาระแรกของการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี) ได้กำหนดนโยบายเรียก Space Policy Directive 1 ลงวันที่ 11 ธันวาคม ค.ศ. 2017 ให้มีโครงการเพื่อนำมนุษย์กลับคืนสู่ดวงจันทร์ แล้วมุ่งหน้าต่อไปถึงดวงอังคารและไกลออกไปอีก
โครงการนำมนุษย์กลับคืนสู่ดวงจันทร์ของสหรัฐอเมริกาจึงเกิดขึ้นใหม่ และก็ต้องเป็นภาระหน้าที่ของนาซาโดยตรง ซึ่งต่อมานาซาก็ตั้งชื่อโครงการใหม่นี้ ในวันที่ 16 พฤษภาคม ค.ศ. 2019 เป็นโครงการอาร์เทมิส เพื่อรับภาระงานต่อจากโครงการอะพอลโล
โครงการอาร์เทมิส : ก่อนความสำเร็จของอาร์เทมิส 2
ก่อนจะถึงความสำเร็จของอาร์เทมิส 2 ในการนำมนุษย์กลับคืน (ถึงแม้จะยังไม่ได้ลง) สู่ดวงจันทร์ มีประเด็นและความเคลื่อนไหวของโครงการอาร์เทมิสที่สำคัญ คือ
*เป้าหมายของโครงการอาร์เทมิส โดยภาพใหญ่เบื้องต้น คล้ายกับโครงการอะพอลโล คือ (1) นำมนุษย์ไปลงสู่ดวงจันทร์ และ (2) เตรียมและดำเนินการขั้นต้น ในการสร้างฐานที่อยู่ถาวรของมนุษย์บนดวงจันทร์...
ซึ่งโครงการอะพอลโล ได้ดำเนินการตามเป้าหมายใหญ่ข้อแรกไปแล้ว แต่ยังมิได้ลงมืออย่างจริงจังตามเป้าหมายใหญ่ข้อที่สอง
สำหรับโครงการอาร์เทมิส นอกเหนือไปจากเป้าหมายใหญ่ข้อแรกที่จะต้องทำแล้ว เป้าหมายใหญ่ข้อที่สอง จะเป็นส่วน “ท้าทาย” และ “ความคาดหวัง” โดยกำหนดให้ปีค.ศ. 2028 เป็นปีที่จะเริ่มต้นสร้าง “Lunar base” หรือ “ฐานดวงจันทร์” ถาวรสำหรับมนุษย์
*โครงการอาร์เทมิส ดูจะได้เปรียบโครงการอะพอลโล เพราะนาซาได้มีประสบการณ์เกี่ยวกับอวกาศอีกมากมาย ดังเช่น จากกระสวยอวกาศ , การสำรวจระบบสุริยะและพันธมิตรในด้านอวกาศ ดังเช่น อีซา...
แต่ภารกิจของโครงการอาร์เทมิส ก็ยังไม่ง่ายอยู่ดี ทำให้แผนดำเนินงานของโครงการอาร์เทมิส โดยภาพรวม จึงยังคล้ายกับ โครงการอะพอลโลอยู่มาก ดังเช่น การส่งมนุษย์ไปถึงดวงจันทร์ก่อน โดยยังไม่ลงสู่ดวงจันทร์ และการนำมนุษย์ลงสู่ดวงจันทร์ ก็มีแผนดำเนินงานที่ซับซ้อนมากขึ้น
*ยานนำมนุษย์ลงสู่ดวงจันทร์ของโครงการอาร์เทมิส เรียก HLS (Human Landing System : เอชแอลเอส) จะมิได้เดินทางไปพร้อมกับยานลำแม่ คือ โอไรออน (Orion) ดังเช่น ยานนำมนุษย์ลงสู่ดวงจันทร์ของโครงการอะพอลโล แต่จะไปรอในวงโคจรรอบดวงจันทร์ เพื่อรับมนุษย์จากโอไรออน ลงสู่ดวงจันทร์
*แผน 5 ขั้นสู่ “ฐานดวงจันทร์” ประกอบด้วย
(1) อาร์เทมิส 1 : ไปโคจรรอบดวงจันทร์โดยยังไม่มีมนุษย์ไปด้วย
(2) อาร์เทมิส 2 : นำมนุษย์ 4 คน ไปถึงดวงจันทร์ แล้วกลับคืนมายังโลก โดยยังไม่มีมนุษย์ลงสู่ดวงจันทร์
(3) อาร์เทมิส 3 : ทดสอบระบบและการทำงานของยานเอชแอลเอส ที่จะรับมนุษย์ในยานโอไรออนเพื่อลงสู่ ดวงจันทร์ โดยเป็นการทดสอบในอวกาศรอบโลก
(4) อาร์เทมิส 4 : นำมนุษย์ 4 คน เดินทางไปถึงดวงจันทร์ด้วยยานโอไลออน แล้วมนุษย์ 2 คน ลงสู่ดวงจันทร์ด้วยยานแอลเอชเอส เป็นครั้งแรกของการเดินทางลงสู่ดวงจันทร์ หลัง อะพอลโล 17
(5) อาร์เทมิส 5 : เริ่มต้นแผนดำเนินการสร้างฐานดวงจันทร์ โดยตั้งเป้าจะเริ่มต้นในปี ค.ศ. 2028
อาร์เทมิส 2 : มนุษย์สู่ดวงจันทร์และกลับคืนสู่โลก
ก่อนอาร์เทมิส 2 นาซาได้เดินหน้าตามแผนคล้ายโครงการอะพอลโล ส่งอาร์เทมิส 1 ไปโคจรรอบดวงจันทร์ แล้วกลับคืนสู่โลก โดยยังไม่มีมนุษย์เดินทางไปด้วย ระหว่างวันที่ 10 พฤศจิกายน – 11 ธันวาคม ค.ศ. 2022
อาร์เทมิส 2 พร้อมมนุษย์ 4 คน ได้เดินทางออกจากโลกวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 2026 ถึงดวงจันทร์ แล้วก็อ้อม ดวงจันทร์กลับคืนสู่พื้นผิวโลก (มหาสมุทรแปซิฟิก) วันที่ 11 เมษายน ค.ศ. 2026
“ไฮไลต์” สำคัญผลงานของอาร์เทมิส 2 คือ
*อินเทกริตี (Integrity : ความถูกต้องสมบูรณ์) เป็นชื่อยานโอไรออนสำหรับผู้โดยสาร ตั้งโดยมนุษย์อวกาศ 4 คน ของอาร์เทมิส 2
*รีด ไวส์แมน (Reid Wlseman) เป็นผู้บัญชาการ (หัวหน้าทีม)
*คริสตินา โคค (Christina Koch) เป็นมนุษย์อวกาศหญิงคนแรก เดินทางไปถึงดวงจันทร์
*วิกเตอร์ โกลเวอร์ (Victor Glover) เป็นมนุษย์ผิวดำคนแรกเดินทางไปถึงดวงจันทร์
*เจเรมี แฮนเซน (Jeremy Hansen) เป็นมนุษย์อวกาศแคนาดาคนแรกเดินทางไปถึงดวงจันทร์
*ความสำเร็จของอาร์เทมิส 2 เปิดทางสำหรับก้าวต่อไปของนาซา ในการนำมนุษย์ชุดแรกเพื่อลงสู่ดวงจันทร์หลังอะพอลโล 17 กับอาร์เทมิส 3
*กำหนดแผนล่าสุดสำหรับการเดินทางของอาร์เทมิส 3 สู่ดวงจันทร์ คือ ปลายปี ค.ศ. 2027
ดวงจันทร์ : พรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์หรือสนามรบใหม่ ?!
หลังความสำเร็จของอาร์เทมิส 2 ในการนำมนุษย์ไปสู่ดวงจันทร์ เส้นทางการเดินทางของมนุษย์ระหว่างโลกกับดวงจันทร์ เปิดแล้วใช่ไหม ?
คำตอบอย่างตรงๆ ซึ่งก็ไม่เกินความคาดคิดใดๆ คือ ก็คงจะใช่ !
และถ้าไม่เกิดอุบัติเหตุใดๆ จากทางการเมืองสหรัฐ ทำให้นาซาต้องเปลี่ยนใจ ให้ “ยุติ” โครงการอาร์เทมิสไว้ก่อน แล้วให้นาซาตั้งเป้าหมายที่ใหญ่กว่า คือ เปลี่ยนจาก “ดวงจันทร์” (เพราะคิดว่า เป็นเรื่องเคยทำมาได้แล้วกับโครงการ อะพอลโล) ไปเป็น “ดาวอังคาร” ที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ เจ. ทรัมป์ “เคยกล่าว” เอาไว้ โครงการอาร์เทมิสก็น่าจะบรรลุเป้าหมาย เปิดเส้นทางการเดินทางระหว่างโลกกับดวงจันทร์ได้จริง...
แต่จะเป็นภายในปี ค.ศ. 2028 กับอาร์เทมิส 4 และอาร์เทมิส 5 หรือไม่ ก็ “ไม่มีหลักประกัน” ...
เพราะเส้นทางการเดินทางระหว่างโลกกับดวงจันทร์ ถึงแม้จะไม่ใช่เส้นทางที่ “ยากเกินไป” แล้ว แต่ก็ “ยังไม่ง่ายอยู่ดี !”
แล้ว “พรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์” หรือ “สนามรบใหม่ของมนุษย์” เป็นอย่างไร ? จะเกิดขึ้นได้อย่างไร ?
ผู้เขียนกำลังมองไกลออกไปถึงอนาคต ที่ดวงจันทร์ได้กลายเป็น “ฐานที่อยู่ใหม่ของมนุษย์” ซึ่งผู้เขียนเชื่อว่า จะต้องเกิดขึ้นอย่างแน่นอน
เมื่อไร ?
ผู้เขียนมองไปไกลถึงกลางศตวรรษที่ 21 คือ ประมาณตั้งแต่ปี ค.ศ. 2050 ซึ่งผู้เขียนเชื่อว่า ดวงจันทร์จะเป็น “พรมแดนใหม่” ที่จะ “พลุกพล่าน” ด้วยมนุษย์...
เพราะถึงขณะนี้ (ค.ศ. 2026) ก็มีอีกหลายประเทศนอกเหนือไปจากสหรัฐอเมริกา ซึ่งแสดงความตั้งใจ และความทุ่มเท ในการตั้งฐานที่อยู่หรืออาณานิคมมนุษย์บนดวงจันทร์ เช่น รัสเซีย, จีน, อินเดีย, สหภาพยุโรป และญี่ปุ่น
แล้วอย่างไร ?
ผู้เขียนกำลังมองเห็น “ฉากทัศน์” ที่มีความขัดแย้งกันอย่างสุดขั้วบนดวงจันทร์ 2 ฉากทัศน์
สุดขั้วอย่างไร ?
ฉากทัศน์หนึ่ง : ดวงจันทร์เป็นพรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์ !
อีกฉากทัศน์หนึ่ง : ดวงจันทร์เป็นสนามรบใหม่ของมนุษย์ !
ดวงจันทร์ : พรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์ !
อย่างรวบรัดที่สุดที่ผู้เขียนมองเห็น สามปัจจัยสำคัญส่งเสริมและสนับสนุน คือ
(1) ทรัพยากร แร่ธาตุหายาก ที่กำลังขาดแคลนบนโลก แต่มีมากบนดวงจันทร์
(2) ฐานหรือห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์บนดวงจันทร์ ที่เปิดจักรวาลกว้างแก่มนุษยชาติ และสภาพแวดล้อมที่ท้าทาย สำหรับการศึกษาวิจัย-พัฒนา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีใหม่
(3) หอดูดาวบนดวงจันทร์ ที่ไม่มีบรรยากาศและเมฆ เป็นอุปสรรคในการศึกษาจักรวาล
ดวงจันทร์ : สนามรบใหม่ของมนุษย์ !
2 ปัจจัยสำคัญกระตุ้นและจุดชนวนที่ผู้เขียนมองเห็นและเป็นห่วง คือ
(1) การแย่งชิงทรัพยากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งแร่ธาตุหายาก ที่เหลืออยู่น้อยบนโลก
(2) การแข่งขันและความขัดแย้งในผลประโยชน์ และการดำรงอยู่ร่วมกันของมนุษย์ ที่ยังไม่มีกฎกติกาหรือกฎหมายใดๆ ซึ่งเป็นที่ยอมรับ แม้แต่กฎหมายอวกาศ ดังเช่น ของสหประชาชาติ ก็ (คงจะ) ไม่มีผลบังคับใช้ได้อย่างเต็มที่
อนาคตดวงจันทร์...ที่อยากให้เป็น !
แล้วอนาคตของดวงจันทร์ หลังการถูกเปิดเป็นพรมแดนใหม่ของมนุษย์ จะเป็นอย่างไรจริงๆ ?
ถึงแม้ฉากทัศน์ที่สอง คือ ดวงจันทร์จะเป็น “สนามรบใหม่” ดูอาจมีแนวโน้มเกิดขึ้นได้มากกว่าฉากทัศน์แรก คือ ดวงจันทร์เป็นพรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์ จากธรรมชาติ “การอยากได้อยากมี” “การเอาตัวรอด” ของมนุษย์โดยทั่วไป...
แต่อย่างลึกๆ ผู้เขียนก็ยังเชื่อในที่สุดแห่งจิตวิญญาณความเป็นมนุษย์ ที่ได้ชื่อเป็น “สัตว์ประเสริฐ” ว่า ฉากทัศน์แรก คือ ดวงจันทร์จะเป็นพรมแดนใหม่เพื่อมนุษย์ ก็ยังมีโอกาสจะเกิดขึ้นได้จริง !
แล้วท่านผู้อ่านล่ะครับ คิดอย่างไร ?
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
