องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส ประกาศใช้หลักการ นโยบาย และแนวปฏิบัติการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2569 เพื่อเป็นกรอบการดำเนินงานของบุคลากรทั้งองค์กรในการประยุกต์ใช้ AI อย่างเหมาะสม ยึดมั่นในความถูกต้อง โปร่งใส และความรับผิดชอบต่อสังคมเป็นสำคัญในฐานะสื่อสาธารณะ
นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. ได้ลงนามอนุมัติประกาศกรอบการกำกับดูแลการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance) ของไทยพีบีเอส อย่างเป็นทางการ เพื่อให้บุคลากรทุกระดับมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนและเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งองค์กร ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ นโยบายการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Policy) กำหนดทิศทาง เป้าหมาย และขอบเขตการใช้ AI ขององค์กร, หลักการและแนวทางการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ (AI Principles) กำหนดหลักการสำคัญในการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม และแนวปฏิบัติการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Guidelines) ซึ่งกำหนดวิธีปฏิบัติ ข้อควรระวัง และแนวทางบริหารความเสี่ยงสำหรับบุคลากรทุกระดับ
จากพฤติกรรมการใช้งานจริง สู่การกำหนดนโยบายที่ชัดเจน
การกำหนดนโยบายในครั้งนี้มาจากการเตรียมความพร้อมภายในองค์กรอย่างเป็นระบบ โดยไทยพีบีเอสได้สำรวจพฤติกรรมการและความคิดเห็นการใช้ AI ของบุคลากร ระหว่างวันที่ 15 พฤษภาคม–18 มิถุนายน 2569 เพื่อศึกษารูปแบบการใช้งาน ความต้องการ ข้อกังวล และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการนำ AI มาใช้ในการปฏิบัติงานในฟังก์ชันต่าง ๆ ขององค์กร
ผลสำรวจพบว่า บุคลากรจำนวน 85.8% จากผู้ตอบแบบสำรวจทั้งหมด มีการนำ AI มาใช้ในการทำงานแล้ว โดยส่วนใหญ่เห็นตรงกันถึงข้อกังวลในความถูกต้องของข้อมูล ความปลอดภัยของข้อมูล และการละเมิดลิขสิทธิ์ และสะท้อนความเสี่ยงจากการใช้เครื่องมือ AI ภายนอก เช่น การเปิดใช้บัญชี AI อย่างอิสระจะส่งผลให้องค์กรไม่สามารถควบคุมมาตรการด้านความปลอดภัยได้ การนำข้อมูลส่วนบุคคลเข้าสู่ระบบ AI เป็นต้น นอกจากนี้ ยังระบุถึงความต้องการสำคัญ คือการกำหนดนโยบายการใช้ AI ที่ชัดเจนขององค์กร การจัดฝึกอบรมและพัฒนาทักษะ การกำหนดจริยธรรมและแนวทางปฏิบัติ และการจัดสรรงบประมาณหรือเครื่องมือเพื่อรองรับการใช้ AI ในการทำงาน
ข้อมูลจากผลสำรวจดังกล่าวจึงถูกนำมาใช้เป็นส่วนสำคัญในการกำหนดทิศทางและจัดทำ AI Policy, AI Principles และ AI Guidelines เพื่อให้สอดคล้องกับพฤติกรรมการใช้งานจริงของบุคลากร ตอบโจทย์ความต้องการในการพัฒนาทักษะ และลดความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อข้อมูล องค์กร และความน่าเชื่อถือของสื่อสาธารณะ รวมถึงมีการแต่งตั้ง “คณะทำงานกำหนดมาตรฐานและกำกับดูแลการใช้งานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์” เพื่อบูรณาการความเชี่ยวชาญจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กำหนดทิศทาง มาตรฐาน มาตรการควบคุม และกระบวนการกำกับดูแลการใช้ AI ให้ครอบคลุมทั้งด้านเนื้อหา เทคโนโลยีสารสนเทศ ความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล กฎหมาย และจริยธรรมวิชาชีพ
นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. เปิดเผยว่า “ในยุคที่ AI สามารถสร้างข้อมูล ภาพ เสียง และเนื้อหาได้อย่างรวดเร็ว ความน่าเชื่อถือยิ่งเป็นคุณค่าที่สำคัญของสื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอสจึงต้องมีกรอบการกำกับดูแลการใช้ AI ที่ชัดเจน เพื่อให้ทุกการนำเทคโนโลยีมาใช้ยังคงยึดมั่นในความถูกต้อง ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อประชาชน”
“หัวใจสำคัญของการนำ AI มาช่วยทำงานในยุคดิจิทัล คือการใช้ AI ในฐานะ ‘ผู้ช่วย’ ไม่ใช่ ‘ผู้ตัดสินใจ’ เพราะ AI ไม่อาจทดแทนดุลยพินิจ จริยธรรม และความรับผิดชอบของมนุษย์ได้ โดยเฉพาะในฐานะสื่อสาธารณะ การใช้ AI ต้องตั้งอยู่บนหลักความถูกต้อง ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อสังคม ขณะที่การตัดสินใจเชิงบรรณาธิการ การตรวจสอบข้อเท็จจริง และการรับผิดชอบต่อเนื้อหาที่เผยแพร่ ยังคงเป็นหน้าที่ของบุคลากรไทยพีบีเอสทุกคน เพื่อรักษาความน่าเชื่อถือขององค์กรและความเชื่อมั่นของประชาชน”
ทั้งนี้ ไทยพีบีเอส ได้กำหนดหลักการสำคัญในการใช้ AI 7 ประการ หรือ “THAI PBS Model” นับเป็นหัวใจสำคัญของการใช้ AI สำหรับองค์กรสื่อสาธารณะ ที่มุ่งกำหนดให้องค์กรสามารถใช้ AI เป็น “ผู้ช่วย” เพื่อเสริมประสิทธิภาพการทำงาน โดยมีมนุษย์กำกับดูแล (Human Oversight) ประกอบด้วย
- T – Public Trust First ยึดถือความไว้วางใจของสาธารณะหรือประชาชนเป็นสำคัญ ไม่กระทบต่อความถูกต้อง ความเป็นกลาง และมีความรอบด้านของเนื้อหา
- H – Human-in-the-Loop มนุษย์เป็นผู้กำกับ ควบคุม และตัดสินใจในขั้นสุดท้าย เนื้อหาทุกชิ้นจำเป็นต้องผ่านการพิจารณา กลั่นกรอง ตรวจสอบข้อเท็จจริง ก่อนเผยแพร่สู่สาธารณะ
- A – Accountability & AI as Assistant ความรับผิดชอบและการใช้ AI ในฐานะผู้ช่วย เพื่อสนับสนุนการทำงาน ไม่ใช่เพื่อทดแทน
- I – Intellectual Property Rights เคารพสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาและจริยธรรมทางวิชาชีพ ไม่นำ AI มาใช้ลักษณะละเมิดสิทธิเจ้าของผลงาน
- P – Privacy & Public Interest การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและประโยชน์สาธารณะ ไม่นำข้อมูลลับหรือข้อมูลส่วนบุคคลเข้าสู่ AI ที่ไม่มีมาตรการคุ้มครองข้อมูลที่เพียงพอ
- B – Balance & Un-Bias ความสมดุลและความเป็นธรรม ผลลัพธ์จาก AI ต้องปราศจากอคติ รวมถึงไม่ใช้ AI สร้างเนื้อหาที่ชี้นำความคิดเห็นทางการเมือง หรือขัดต่อหลักความน่าเชื่อถือ
- S – Standards of Integrity ยึดมั่นมาตรฐานความซื่อสัตย์สุจริตในวิชาชีพ ความโปร่งใส และตรวจสอบได้
ในส่วนของแนวปฏิบัติไทยพีบีเอส หรือ AI Guidelines ได้กำหนดรายละเอียดการนำหลักการไปใช้ในงานแต่ละด้าน อาทิ งานบรรณาธิการ ซึ่งกำหนดให้ทุกการใช้ AI ต้องผ่านการตรวจสอบข้อเท็จจริงจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ และห้ามพึ่งพาผลลัพธ์จาก AI เพียงแหล่งเดียว การใช้ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ในการผลิตเนื้อหา ซึ่งต้องมีมนุษย์ปรับแก้และมีส่วนร่วมอย่างมีนัยสำคัญ จึงจะถือเป็นผลงานที่องค์กรสามารถอ้างสิทธิความเป็นเจ้าของได้ และหากมีบทบาทสำคัญต่อเนื้อหาที่นำเสนอ ต้องมีการเปิดเผยการใช้ AI ในระดับที่เหมาะสม
สำหรับเนื้อหาที่มีความอ่อนไหว เช่น ประเด็นการเมือง ศาสนา เพศ และสิทธิมนุษยชน รวมถึงสถานการณ์ข่าวเร่งด่วน แนวปฏิบัติกำหนดให้ยึดความถูกต้องและความครบถ้วนของข้อมูลเป็นสำคัญ มากกว่าความรวดเร็วในการเผยแพร่ และห้ามใช้ AI สร้างหรือเผยแพร่ข่าวสารโดยปราศจากการตรวจสอบจากมนุษย์
ประกาศดังกล่าวยังเน้นย้ำถึงข้อห้ามสำคัญในการนำข้อมูลลับขององค์กร ข้อมูลเชิงกลยุทธ์ หรือข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ป้อนเข้าสู่ระบบ External AI Tools ที่ไม่ได้รับการรับรองความปลอดภัยทางเทคโนโลยีสารสนเทศ รวมถึงต้องระมัดระวังประเด็นความอคติของระบบ (AI Bias) และข้อมูลเท็จที่สร้างโดยระบบ (Hallucination) โดยเฉพาะในประเด็นอ่อนไหวทางการเมือง ศาสนา เพศ และสิทธิมนุษยชน
ในกรณีที่เกิดความผิดพลาดจากการใช้ AI ในการสื่อสาร ไทยพีบีเอส ได้วางมาตรการแก้ไขอย่างโปร่งใส และพร้อมชี้แจงข้อเท็จจริงต่อสาธารณชนทันที โดยบุคลากรทุกระดับจะต้องสามารถตรวจสอบย้อนหลัง (Traceability) ประวัติการใช้งานและการสั่งงาน (Prompt) ได้เสมอ เพื่อรักษาความเชื่อมั่นในฐานะสื่อสาธารณะที่พึ่งพาได้ของสังคมต่อไป โดยไทยพีบีเอส กำหนดให้มีการติดตาม ตรวจสอบ และทบทวนนโยบายและแนวปฏิบัติดังกล่าวอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญด้านเทคโนโลยี กฎหมาย หรือบริบทการดำเนินงานขององค์กร
ขณะเดียวกัน ไทยพีบีเอสยังให้ความสำคัญกับการสร้างความเข้าใจภายในองค์กร โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพของบุคลากรทุกระดับให้สามารถใช้ AI ได้อย่างเหมาะสม มีวิจารณญาณ และตระหนักถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ผ่านการสื่อสารนโยบายหลักการ THAI PBS การเผยแพร่แนวปฏิบัติ และการสร้างวัฒนธรรมการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ รวมถึงการวางแผนจัดอบรมภายในเสริมสร้างทักษะ เพื่อให้พนักงานซึ่งเป็นกำลังสำคัญขององค์กร สามารถประยุกต์ใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้กรอบ AI Policy และ AI Guidelines เดียวกันทั้งองค์กร
แนวทางทั้งหมดในข้างต้นนี้ยังสอดคล้องกับการพัฒนานวัตกรรม AI ที่ไทยพีบีเอสนำมาใช้เพื่อยกระดับการให้บริการประชาชนอย่างต่อเนื่อง เช่น AI Voice (Text-to-Speech) หรือบริการ “อ่านให้ฟัง” ที่ช่วยแปลงเนื้อหาข่าวเป็นเสียง เพื่อเพิ่มโอกาสการเข้าถึงข้อมูลของประชาชนทุกกลุ่ม, AI Chatbot บริการ “ถามตอบอัตโนมัติ” ช่วยค้นหาข่าว รายการ และข้อมูลต่าง ๆ ได้อย่างสะดวกและรวดเร็วทาง Inbox Facebook และ LINE @ThaiPBS, AI in Brief บริการ “AI สรุปให้” ย่อเนื้อหาให้กระชับ อ่านเข้าใจครบถ้วนในย่อหน้าเดียว, AI Vertical Live บริการ “ชมสดแนวตั้งอัตโนมัติ” ที่นำเสนอข่าวและรายการของไทยพีบีเอสในรูปแบบเต็มจอทาง www.thaipbs.or.th/Live และแอปพลิเคชัน Thai PBS ซึ่งสอดรับกับเทรนด์พฤติกรรมการรับชมออนไลน์บนมือถือในแนวตั้ง รวมถึงการประยุกต์ใช้ AI เพื่อสนับสนุนการทำงานของกองบรรณาธิการ การวิเคราะห์ข้อมูล และการพัฒนานวัตกรรมบริการสาธารณะรูปแบบใหม่ โดยทุกการใช้งานยังคงยึดหลัก “AI เป็นผู้ช่วย – มนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจ” เพื่อให้เทคโนโลยีช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ควบคู่กับการรักษามาตรฐานวิชาชีพ ความถูกต้อง และความรับผิดชอบต่อสังคม
การประกาศนโยบายและหลักการดังกล่าว ถือเป็นอีกก้าวสำคัญของไทยพีบีเอสในการเตรียมความพร้อมสู่การเป็นองค์กรสื่อที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลและเทคโนโลยี (Data & AI-Driven Organization) โดยมุ่งใช้ศักยภาพของ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ควบคู่กับการรักษาคุณค่าหลักขององค์กรด้านความน่าเชื่อถือ ความโปร่งใส และจริยธรรมวิชาชีพ เพื่อให้ประชาชนมั่นใจได้ว่าจะได้รับข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง รอบด้าน และพึ่งพาได้ โดยสามารถติดตามอ่านและดาวน์โหลดเอกสารได้ที่
- นโยบายการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Policy)
www.thaipbs.or.th/AIPolicy - หลักการและแนวทางการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ (AI Principles)
www.thaipbs.or.th/AIPrinciples - แนวปฏิบัติการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Guidelines)
www.thaipbs.or.th/AIGuidelines
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
- ไทยพีบีเอส เดินหน้ากำกับใช้ AI อย่างมีจริยธรรม ควบคู่บริการดิจิทัลสาธารณะ
www.thaipbs.or.th/org/corporate/55693
