ไทยพีบีเอสเข้าชี้แจงต่อคณะกรรมาธิการกิจการศาล องค์กรอิสระฯ สภาผู้แทนราษฎร เปิดข้อมูลแหล่งทุนและสถานะทางการเงิน แลกเปลี่ยนมุมมองต่อหลักประกันความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ การบริหารเงินสะสม และบทบาทการผลิตเนื้อหาที่ตอบสนองประโยชน์สาธารณะ พร้อมรับข้อเสนอจากกรรมาธิการเพื่อเพิ่มความคุ้มค่า และประโยชน์ต่อสาธารณะ
วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส พร้อมด้วยนายพิเศษ จียาศักดิ์ รองผู้อำนวยการไทยพีบีเอส ด้านบริหาร และทีมผู้บริหาร เข้าชี้แจงต่อคณะกรรมาธิการกิจการศาล องค์กรอิสระ องค์กรอัยการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และกองทุน สภาผู้แทนราษฎร ในการพิจารณาเรื่องการดำเนินงานและการกำกับดูแลองค์กรสื่อของรัฐด้านความเป็นอิสระของสื่อและความมั่นคงทางการเงิน กรณีศึกษา บริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) และไทยพีบีเอส
ทั้งนี้ การประชุมครั้งนี้มี น.ส.พนิดา มงคลสวัสดิ์ รองประธานกรรมาธิการคนที่ 1 ทำหน้าที่ประธานการประชุมแทน นายวาโย อัศวรุ่งเรือง ประธานกรรมาธิการ โดยกรรมาธิการได้เชิญผู้แทนจากหน่วยงานต่าง ๆ เข้าร่วมให้ข้อมูลและแสดงความคิดเห็น ได้แก่ ผู้แทนจากสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ ซึ่งได้รับมอบหมายจากกระทรวงการคลัง คณะผู้บริหารจากบริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) สถานีโทรทัศน์แห่งประเทศไทย (NBT) และไทยพีบีเอส
อย่างไรก็ตาม สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ซึ่งได้รับเชิญให้เข้าร่วมประชุมด้วย ไม่ได้เข้าร่วมประชุม โดยมีหนังสือด่วนที่สุดลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 แจ้งว่า ผู้มีหน้าที่โดยตรงติดภารกิจสำคัญ และไม่สามารถจัดส่งผู้แทนเข้าร่วมชี้แจงได้ กรรมาธิการจึงเห็นว่า เนื่องจาก สตง. เป็นหน่วยงานสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบการใช้จ่ายและการบริหารเงินสะสมขององค์กร จึงควรได้รับข้อมูลจากหน่วยงานโดยตรง โดยเตรียมพิจารณาใช้กลไกตามพระราชบัญญัติอำนาจเรียกของคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา พ.ศ. 2568 เพื่อเชิญผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเข้าชี้แจงด้วยตนเองในการประชุมครั้งถัดไป
การประชุมครั้งนี้มุ่งศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบการดำเนินงานและการกำกับดูแลสื่อของรัฐและสื่อสาธารณะ โดยให้ความสำคัญกับหลักประกันความเป็นอิสระจากฝ่ายการเมืองและหน่วยงานภาครัฐ โครงสร้างแหล่งทุน ผลการดำเนินงานทางการเงิน และแนวทางการปรับตัวต่อการแข่งขันในยุคดิจิทัล เพื่อประกอบการพิจารณาแนวทางพัฒนาระบบสื่อของประเทศในระยะต่อไป
นายวันชัย ได้กล่าวถึงที่มาของงบประมาณไทยพีบีเอส ซึ่งได้รับเงินบำรุงจากภาษีสรรพสามิตสุราและยาสูบในอัตราร้อยละ 1.5 ตั้งแต่ปี 2551 โดยมีเพดานไม่เกิน 2,000 ล้านบาทต่อปี พร้อมยืนยันความสำคัญของการคงแหล่งรายได้ที่เป็นอิสระจากการจัดสรรงบประมาณประจำปีของรัฐบาล เพื่อให้การทำหน้าที่สื่อสาธารณะสามารถตรวจสอบการทำงานของภาครัฐได้โดยไม่ต้องกังวลต่อผลกระทบจากการจัดสรรงบประมาณ
ด้านนายพิเศษชี้ว่า การเปลี่ยนแหล่งรายได้กลับไปเป็นงบประมาณแผ่นดินอาจทำให้เกิดความเสี่ยงจากกลไก Power of the Purse หรืออำนาจในการจัดสรรงบประมาณ ซึ่งอาจส่งผลต่อความเป็นอิสระในการนำเสนอข่าว โดยเฉพาะข่าวสืบสวนสอบสวนที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลและหน่วยงานภาครัฐ พร้อมเรียกการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวว่าเป็น Structural Regression หรือการถอยหลังเชิงโครงสร้างจากหลักการที่วางไว้ตั้งแต่ก่อตั้งองค์กร
นายพิเศษ ยังยืนยันถึงเรื่องความโปร่งใสและกลไกกำกับดูแลไทยพีบีเอสว่า ไทยพีบีเอสมีกลไกตรวจสอบหลายระดับ ทั้งคณะกรรมการนโยบาย (กนย.) การตรวจสอบภายใน สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) สภาผู้ชมและผู้ฟังรายการไทยพีบีเอส และการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) พร้อมเปิดเผยว่ากำลังจัดตั้งคณะทำงานเพื่อการปฏิรูปไทยพีบีเอส โดยมีบุคคลภายนอกเข้ามามีส่วนร่วม เพื่อพิจารณาแนวทางพัฒนาองค์กรในระยะต่อไป
นายวันชัย ยังกล่าวถึงภารกิจสำคัญของไทยพีบีเอสในการผลิตเนื้อหาที่ตลาดเอกชนอาจไม่สามารถลงทุนหรือให้ความสำคัญได้อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะข่าวสืบสวนสอบสวน (Investigative Journalism) อาทิ การติดตามปัญหาปลาหมอคางดำ จีนเทา สแกมเมอร์ และปัญหามลพิษในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย รวมถึงการผลิตรายการสำหรับเด็กและเยาวชนที่เชื่อมโยงกับสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) เพื่อนำไปใช้เป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรการศึกษา รายการและบริการสำหรับคนพิการ เช่น รายการเหนือพรสวรรค์ และ บริการ Big Sign ซึ่งเป็นตัวอย่างของเนื้อหาและบริการเฉพาะกลุ่มที่ตอบสนองความต้องการของประชาชนในมิติที่กลไกตลาดอาจยังเข้าไม่ถึง หรือไม่สามารถให้ความสำคัญได้อย่างต่อเนื่อง
ในส่วนของกรรมาธิการ ได้มีข้อซักถามและข้อสังเกตในหลายประเด็น ทั้งความเป็นอิสระ การตรวจสอบ และบทบาทสื่อรัฐ รวมถึงความคุ้มค่าของการดำเนินงาน โดยนายพริษฐ์ วัชรสินธุ กรรมาธิการ ตั้งคำถามเกี่ยวกับการประเมินความคุ้มค่าของการดำเนินงานไทยพีบีเอส ได้เสนอให้มีการเปรียบเทียบกับภาคเอกชน (Benchmarking) รวมถึงพิจารณาว่ามีภารกิจใดที่ซ้ำซ้อนกับกลไกตลาดและสามารถปรับลดได้หรือไม่ เพื่อให้การใช้ทรัพยากรเกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ด้านนายเท่าพิภพ ลิ้มจิตรกร กรรมาธิการ ได้กล่าวชื่นชมในคุณภาพและเสน่ห์ของรายการอาหาร และสารคดีของไทยพีบีเอส แต่ก็ได้ตั้งข้อสังเกตถึงความจำเป็นในการลงทุนพัฒนาแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งเพิ่มเติม โดยมองว่า ปัจจุบันมีผู้ให้บริการและสถานีโทรทัศน์หลายแห่งพัฒนาแพลตฟอร์มของตนเองอยู่แล้ว จึงควรพิจารณาว่าการลงทุนดังกล่าวมีความคุ้มค่าและตอบโจทย์ผู้ชมมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อไทยพีบีเอสมีฐานผู้ชมผ่าน YouTube และช่องทางออนไลน์อยู่แล้ว
ส่วนนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ กรรมาธิการ ตั้งคำถามถึงแนวทางการปรับปรุงกติกาการบริหารจัดการเงินสะสมของไทยพีบีเอส เพื่อให้ประชาชนเกิดความมั่นใจว่าการบริหารจัดการเงินดังกล่าวมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และเป็นไปเพื่อประโยชน์ของภารกิจสื่อสาธารณะ
การประชุมครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาบทบาทและแนวทางกำกับดูแลสื่อของรัฐและสื่อสาธารณะ ซึ่งมีประเด็นสำคัญที่ต้องพิจารณาควบคู่กัน ทั้งหลักประกันความเป็นอิสระในการทำหน้าที่ แหล่งทุนและความมั่นคงทางการเงิน ความโปร่งใสในการบริหารเงินสะสม ตลอดจนความคุ้มค่าของการใช้ทรัพยากรและการตอบสนองต่อประโยชน์สาธารณะ โดยกรรมาธิการจะนำข้อมูลและข้อคิดเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มาประกอบการพิจารณาเพื่อดำเนินการต่อไป
