ไทยพีบีเอส – The Active ผนึกกำลังวุฒิสภา และภาคีเครือข่าย เปิดเวที “เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษ ปราจีนบุรี” เชื่อมเสียงความเดือดร้อนของชาวบ้าน จับตากลไกแก้ปัญหามลพิษ เร่งหาทางออกระยะสั้น–ระยะยาว หวั่นกระทบห่วงโซ่อาหารทั้งประเทศ
องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส โดยศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ (The Active) ร่วมกับคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา พร้อมภาคีเครือข่าย จัดเวที “Policy Forum : เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษ ปราจีนบุรี” เปิดพื้นที่รับฟังเสียงประชาชน แลกเปลี่ยนข้อมูล และร่วมกันเสนอแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่ จ.ปราจีนบุรี ทั้งในระยะเร่งด่วนและระยะยาว เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงเรียนบ้านเขาไม้แก้ว จ.ปราจีนบุรี
เวทีดังกล่าวจัดขึ้นท่ามกลางความกังวลของประชาชน หลังเกิดสถานการณ์น้ำท่วมในพื้นที่นานกว่า 1 เดือน ซึ่งได้เปิดเผยร่องรอยการปนเปื้อนมลพิษในลุ่มแม่น้ำปราจีนบุรีและลำน้ำสาขาอย่างต่อเนื่อง ทั้งคราบน้ำมันสีรุ้ง ปลาตาย กองขี้ไก่ปะปนสายไฟและขยะอิเล็กทรอนิกส์ในพื้นที่ไร่อ้อย ตลอดจนร่องรอยการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม สะท้อนความกังวลต่อปัญหามลพิษที่อาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และวิถีชีวิตของประชาชนในระยะยาว ดำเนินรายการโดย ณาตยา แวววีรคุปต์ ผู้อำนวยการศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ และ ทัศนีย์ ประกอบบุญ ผู้สื่อข่าว ศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ
สุนทร พฤกษพิพัฒน์ กรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมฯ วุฒิสภา เปิดเผยว่า จากการลงพื้นที่มาตรวจสอบจากข้อร้องเรียนของชาวบ้าน เนื่องจากมีความกังวลเรื่องผลผลิตทางการเกษตรข้าว อ้อย มีสารปนเปื้อนหรือไม่ ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญเร่งด่วน จึงนำเข้าที่ประชุมและเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาหารือและลงพื้นที่
“ประเด็นนี้ไม่ใช่แค่เรื่องสารพิษ มลพิษ จ.ปราจีนบุรี แต่เป็นเรื่องห่วงโซ่อาหารที่จะเข้าไปอยู่ในจานข้าว เป็นน้ำตาลที่จะไปอยู่ในแก้วกาแฟ มองว่าเป็นเรื่องใหญ่ระดับประเทศ จึงลงพื้นที่มาตั้งแต่วันที่ 10 พ.ย. โดยได้รับความร่วมมือจากภาควิชาการ ไม่ใช่แค่มาตรวจสอบ แต่จะเป็นจุดเริ่มต้นในการควบคุมมลพิษที่เกิดขึ้น”
ศิริพงษ์ โทบุญ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 1 (บ้านนาคลองกลาง) ต.เขาไม้แก้ว อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี ระบุว่า พบกองขี้ไก่ผสมกากอุตสาหกรรมอยู่ในพื้นที่ต้นน้ำ ต.เขาไม้แก้ว ที่ไหลไปคลองพระปรงไปรวมที่แม่น้ำปราจีน และแม่น้ำบางปะกง โดยพื้นที่หมู่ 1 เป็นพื้นที่ต้นน้ำมีป่า และแปลงไร่อ้อยจำนวนมาก หลังจากนั้นทางอบต.เขาไม้แก้ว ได้นำผ้าใบพลาสติกมาคลุมและทำคันดินรอบกองเพื่อป้องกันน้ำไหลเข้าแปลงเกษตร แต่ในช่วงที่ฝนตกหนักน้ำท่วมทำให้ฝนตกชะออกมา กรมควบคุมมลพิษ นำตัวอย่างน้ำที่ปนเปื้อนจากกองขี้ไก่ไปตรวจ พบว่า มีโลหะหนักประมาณ 4 ชนิดปนเปื้อนอยู่โดยเฉพาะทองแดง ในกองขี้ไก่ที่ตักไป 1 กิโลกรัม มีถึง 43 เท่า ซึ่งได้นำเรื่องนี้แจ้งความเอาผิดต่อเจ้าหน้าที่ โดยเริ่มต้นเห็นกองขี้ไก่เมื่อประมาณต้นเดือนกันยายน แต่ไม่ทราบว่าข้างในมีอะไร เพราะเมื่อก่อนฝนไม่ได้ตกหนัก แต่พอฝนตกเกิดการชะล้าง ทำให้ได้เห็นว่าข้างในมีอะไร
ศ.พวงรัตน์ แก้วล้อม ภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มช. กล่าวว่า ปัญหากองขี้ไก่ที่ถูกบริจาคในลักษณะดินฟรี ปุ๋ยฟรี ซึ่งไม่มีใครรู้ข้อมูลว่าพื้นที่ไร่อ้อยได้รับไปในปริมาณเท่าไหร่ แต่หากตรวจพบแล้วว่ามีสารเคมี อ้อยบริเวณนั้นจะควรนำเข้าโรงงานหรือไม่ เพราะจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร แต่ที่บริเวณโดยรอบเรายังตรวจทัน แต่ที่กระจายก่อนหน้านั้นไม่มีข้อมูล โดยสิ่งที่พบคือ ทองแดง ตะกั่ว สังกะสี นิกเกิล มีประมาณสูง และเกินมาตรฐาน
จุดที่มีกองขี้ไก่เป็นพื้นที่สูงการขุดล้อมและคลุมโดยพลาสติกจะแน่ใจได้อย่างไรว่าไม่มีการรั่วไหล หรือกระจายไปสู่ที่การเกษตรในบริเวณนั้นได้ หากมีฝนตกลงมาแล้วมีน้ำไหล บริเวณนั้นมีระบบคลองส่งน้ำ ที่จะไปเชื่อมกับระบบประปาในคลองตอนท้าย ซึ่งเป็นจุดที่น่าเป็นห่วง “มันคือระเบิดเวลาที่เรากำลังเลี้ยงดูมัน เพราะเราไม่ได้ทำอะไรที่ป้องกันไม่ให้มีการชะล้างไปที่อื่นอีก”
ยรรยง อินทฤทธิ์ ผอ. สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดปราจีนบุรี ระบุว่า มีอีก 18 แห่ง รวมกองขี้ไก่ ที่ยังไม่ได้กำจัด เนื่องจากติดในกระบวนการพิสูจน์ที่มา ซึ่ง กรมควบคุมมลพิษ ได้สำรวจ ประเมินการกำจัดและมีแผนกำจัดกากอุตสาหกรรมโดยเร็วที่สุด โดยมี อาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหมู่บ้าน (ทสม.) คอยแจ้งว่าตรงไหนที่พบการลักลอบ สิ่งที่กังวล คือ หากดูดซึมเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร จะจัดการอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ควรมีการจัดโซน Red zone, warm zone, cool zone หรือไม่ เพราะ จ.ปราจีนบุรี เป็นพื้นที่เกษตรอินทรีย์ พืชสมุนไพร ที่มีเกณฑ์ในการประเมินด้วย
นอกจากนี้ ยังมีโจทย์สำคัญที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมกันหาคำตอบ ทั้งการจัดการปัญหาที่ต้นตอ การตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนการวางระบบป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาการปนเปื้อนสารพิษจากพื้นที่อุตสาหกรรมซ้ำอีกในอนาคต
สุนทร พฤกษพิพัฒน์ ยังกล่าวขอบคุณภาคประชาสังคมและทีมวิชาการ ที่ร่วมสนับสนุนความรู้ความเชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมและการเก็บตัวอย่างทางวิทยาศาสตร์ เพื่อร่วมลงพื้นที่ตรวจสอบและรวบรวมข้อมูล โดยมุ่งหวังให้การดำเนินงานครั้งนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการแก้ไข ควบคุม และกำจัดมลพิษอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมขอบคุณสื่อสาธารณะอย่างไทยพีบีเอส ในบทบาทที่ช่วยเป็นสะพานเชื่อมและส่งเสียงความเดือดร้อนของประชาชนให้สังคมได้รับรู้
ณาตยา แวววีรคุปต์ ผู้อำนวยการศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ กล่าวว่า การลงพื้นที่ครั้งนี้เป็นการจำลองห้องประชุมมาไว้กลางพื้นที่จริง เพื่อเปิดโอกาสให้ชาวบ้านที่กำลังเคว้งคว้างได้ส่งเสียงสะท้อนความเดือดร้อนโดยตรงต่อกรรมาธิการวุฒิสภา นักวิชาการ และหน่วยงานภาครัฐ ซึ่งไม่เพียงช่วยหาทางออกเฉพาะหน้าเรื่องการจัดเก็บผลผลิตเกษตรปนเปื้อนเท่านั้น แต่ยังเป็นการตั้งหลักร่วมกันเพื่อขับเคลื่อนนโยบายฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
ติดตามเนื้อหาการปนเปื้อนมลพิษอุตสาหกรรม จ.ปราจีนบุรี ได้ที่ https://theactive.thaipbs.or.th/tag/industrial-toxic และ https://policywatch.thaipbs.or.th/policies/environment
ภาพบรรยากาศเวที “Policy Forum : เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษ ปราจีนบุรี”
