ข่าวเกี่ยวกับ Pegasus (เพกาซัส) สปายแวร์ (Spyware) ระดับโลกถูกพูดถึงอีกครั้ง หลังจากที่ นักการเมืองไทย 2 คน ออกมาเปิดเผยว่า ได้รับคำเตือนจาก Apple ว่า โทรศัพท์ iPhone ตกเป็นเป้าของการโจมตีด้วยเครื่องมือจารกรรมไซเบอร์รับจ้างระดับสูง (Mercenary Spyware) ในตระกูลของ Pegasus
นอกจากประเทศไทยแล้ว The Financial Times และ TechCrunch ได้รายงานตรงกันว่า สมาชิกสภาและเจ้าหน้าที่รัฐบาลเยอรมนี เริ่มได้รับการแจ้งเตือนภัยคุกคามนี้จาก Apple เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ส่งผลให้สำนักงานความมั่นคงทางข้อมูลแห่งสหพันธรัฐของเยอรมนีออกคำเตือนเร่งด่วนในช่วงสุดสัปดาห์
ย้อนไปก่อนหน้านี้ Apple ได้รายงานเกี่ยวกับการแจ้งเตือนภัยคุกคาม และการป้องกันสปายแวร์ที่ได้รับการว่าจ้างให้ผลิต โดยมุ่งเป้าไปที่บุคคลกลุ่มเล็ก ๆ ซึ่งสปายแวร์ประเภทนี้ ใช้ต้นทุนสูงและมีอายุการใช้งานสั้น ซึ่งจากข้อมูลการศึกษาพบว่า มักเกี่ยวโยงกับบุคคลในภาครัฐ สื่อมวลชน นักกิจกรรม นักการเมือง และนักการทูต
ขณะที่ Apple ส่งการแจ้งเตือนภัยคุกคามระลอกใหม่ไปยังผู้ใช้งานใน 110 ประเทศทั่วโลก เพื่อแจ้งให้เจ้าของอุปกรณ์รู้ตัวว่า อุปกรณ์ของตนกำลังตกเป็นเป้าหมายของภัยคุกคามระดับสูง ซึ่งไม่ใช่ภัยไซเบอร์แบบที่คนทั่วไปเจอกันในชีวิตประจำวัน
Pegasus (เพกาซัส) คืออะไร?
Pegasus ม้ามีปีกในเทพนิยายกรีก ที่ในวงการไอทีจะเรียกสปายแวร์ว่า "ม้าโทรจัน" ตามตำนานม้าเมืองทรอยที่ลักลอบผ่านระบบป้องกันความปลอดภัยไปได้ แต่ Pegasus เป็นสปายแวร์ที่เหนือกว่านั้น
Pegasus พัฒนาขึ้นโดย NSO Group บริษัทเทคโนโลยีไซเบอร์จากประเทศอิสราเอล โดย Pegasus ถูกออกแบบมาให้เจาะระบบสมาร์ตโฟนหลายพันล้านเครื่องทั่วโลก ไม่ว่าเครื่องนั้นจะรันด้วยระบบปฏิบัติการ iOS หรือ Android ก็ตาม
ย้อนไปในยุคแรกช่วงปี ค.ศ. 2010 Pegasus ต้องอาศัยเทคนิค Phishing เช่น การส่ง SMS หรือ อีเมล แนบลิงก์หลอกลวงให้เป้าหมายกดคลิก เพื่อติดตั้งโปรแกรมลงในเครื่อง
ต่อมา NSO Group เริ่มพัฒนาสปายแวร์ Pegasus โดยอ้างว่าขายให้เฉพาะรัฐบาลและหน่วยงานความมั่นคงใช้สืบสวนคดีก่อการร้ายและอาชญากรรมข้ามชาติเพียงเท่านั้น
ในปี ค.ศ. 2016 Citizen Lab ค้นพบ Pegasus เป็นครั้งแรกหลังจากนักสิทธิมนุษยชนชาวสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ได้รับข้อความ SMS หลอกลวง และส่งให้ทีมวิจัยตรวจสอบ องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรด้านสื่อในปารีสพบว่า NSO Group นำ Pegasus ไปเสนอขายและทดสอบระบบในประเทศต่าง ๆ เช่น โมร็อกโกและเม็กซิโก
จนกระทั่งในปี ค.ศ. 2018-2019 NSO Group อัปเกรดระบบให้สามารถโจมตีแบบ Zero-Click อาศัยการเจาะผ่านช่องโหว่ Zero-Day หรือจุดอ่อนของระบบปฏิบัติการและแอปพลิเคชันที่ผู้พัฒนาก็ไม่ทราบว่ามีอยู่ จึงยังไม่มีการอัปเดต (Patch) ออกมาแก้ไข
Pegasus สามารถแฝงตัวเข้าสู่เครื่องเป้าหมายได้โดยตรงผ่านแอปพลิเคชันพื้นฐานที่ติดตั้งมากับเครื่องตั้งแต่โรงงาน อย่าง WhatsApp เพียงแค่ผู้แฮกส่งสัญญาณ โทร.เข้า สปายแวร์ก็จะถูกติดตั้งลงในเครื่องทันที โดยที่ปลายทาง ไม่ต้องกดรับสาย และประวัติการโทรเข้าจะถูกลบทิ้งในเสี้ยววินาทีเพื่อไม่ให้ทิ้งร่องรอย
หรืออย่างใน iMessage ที่ใช้วิธีส่งโค้ดแฝงผ่านโปรโตคอลส่งข้อความของ Apple เพื่อเข้าสู่ iPhone ทั่วโลก ซึ่งแอปฯ เหล่านี้มีอยู่ในสมาร์ตโฟนทุกเครื่อง โดยที่ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องดาวน์โหลดแอปฯ ภายนอกมาติดเครื่องเลยด้วยซ้ำ
Pegasus สายลับไซเบอร์ เข้าถึงทุกสิ่งในมือถือ
เมื่อ Pegasus แทรกซึมเข้าสู่สมาร์ตโฟนสำเร็จ สปายแวร์จะทำการยกระดับสิทธิ์ตัวเองจนได้รับสิทธิ์จัดการระบบขั้นสูงสุด ทำให้ข้ามระบบการเข้ารหัสความปลอดภัยทั้งหมดของเครื่อง และดูดข้อมูลทุกอย่างออกมาได้ เช่น
- อ่านข้อความ SMS, WhatsApp, Telegram และ Signal ได้แบบเรียลไทม์
- เข้าถึงประวัติการโทร., รายชื่อติดต่อ, ปฏิทินนัดหมาย, ไฟล์รูปภาพ, วิดีโอ, อีเมล และประวัติการท่องเว็บ
- รู้พิกัด GPS แบบเรียลไทม์ ว่าผู้ใช้อยู่ที่ไหน เคยไปที่ไหน และไปพบเจอกับใคร
- เปิดไมโครโฟนเพื่อดักฟังเสียงสนทนารอบตัวเครื่อง และสั่งเปิดกล้องถ่ายภาพและวิดีโอได้ โดยไม่มีไฟสัญญาณเตือนใด ๆ ปรากฏบนหน้าจอโทรศัพท์
แม้เจ้าของเทคโนโลยีอย่าง NSO Group จะยืนยันมาโดยตลอดว่าซอฟต์แวร์ดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อยับยั้งการก่อการร้าย ทลายแก๊งค้ายา และปราบปรามอาชญากรรมร้ายแรง โดยจำหน่ายให้แก่รัฐบาลและหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายก็ตาม
แต่ก็ข้อเท็จจริงที่สวนทาง เมื่อข้อมูลหมายเลขโทรศัพท์มากกว่า 50,000 หมายเลข ที่หลุดออกมาตั้งแต่ปี 2016 ชี้ให้เห็นว่า ลูกค้าภาครัฐนำอาวุธไซเบอร์ไปใช้เป็นเครื่องมือสอดแนมกลับไม่ใช่อาชญากร แต่เป็นสื่อมวลชน นักกิจกรรม ทนายความ นักการเมืองฝ่ายค้าน รวมถึงผู้นำประเทศ เช่น ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ของฝรั่งเศส และนายกรัฐมนตรี เปโดร ซานเชซ ของสเปน
สิ่งที่ทำให้ Pegasus กลายเป็น "สปายแวร์ไร้เงา" คือ การหลบหลีกการตรวจจับ โดยพบว่าในเวอร์ชันใหม่ๆ ถูกออกแบบให้ทำงานเฉพาะใน RAM ของโทรศัพท์เท่านั้น โดยหลีกเลี่ยงการเขียนไฟล์ลงในฮาร์ดดิสก์หลัก ทำให้เมื่อใดก็ตามที่โทรศัพท์ถูกปิดเครื่องหรือรีสตาร์ตเครื่องใหม่ ร่องรอยของ Pegasus ใน RAM จะหายไปทันที หรือทิ้งร่องรอยไว้เพียงเล็กน้อย ด้วยเหตุนี้ การตรวจหา Pegasus จึงเป็นเรื่องยาก
วิธีแก้ไขเบื้องต้น เมื่อเครื่องโดนสปายแวร์ Pegasus
- กรณีเป็นเครื่อง iOS จะมีระบบแจ้งเตือนภัยคุกคามขึ้นบนหน้าจอล็อกและในการตั้งค่า รวมทั้ง Apple จะส่งการแจ้งเตือนทางอีเมลไปยังที่อยู่อีเมลที่ผูกไว้กับบัญชี Apple ของผู้ใช้ โดยจะมาพร้อมคำแนะนำที่ผู้ใช้สามารถทำตามได้ รวมถึงการเปิดใช้งานโหมดล็อกดาวน์ และขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย เช่น Digital Security Helpline
- การรีสตาร์ตเครื่อง อาจจะลบ Pegasus ออกจาก RAM บน iPhone ได้ชั่วคราว แต่สำหรับ อุปกรณ์อย่าง Android รายงานวิจัยชี้ว่า สปายแวร์เปิดการทำงานและดึง Pegasus กลับมาอีกครั้งทันทีเมื่อเปิดเครื่องขึ้นมาใหม่
- การตั้งค่าโรงงาน แม้การล้างเครื่องจะกำจัดซอฟต์แวร์ออกไปได้ แต่หากผู้ใช้ทำการดึงข้อมูลสำรองชุดเดิมกลับมา ก็มีความเสี่ยงสูงที่จะนำภัยคุกคามกลับเข้ามาในเครื่องได้อีกครั้ง
คำแนะนำสำหรับผู้ใช้โทรศัพท์
- อัปเดตอุปกรณ์ให้เป็นซอฟต์แวร์เวอร์ชันล่าสุด รวมถึงการแก้ไขด้านความปลอดภัยล่าสุด กรณีอาจทำได้เพียงปิดช่องโหว่เดิมไม่ให้โดนเจาะซ้ำ แต่ไม่สามารถกำจัด Pegasus ที่ฝังตัวอยู่ก่อนหน้านี้ออกไปได้
- ปกป้องอุปกรณ์ด้วยรหัสผ่าน, Touch ID หรือ Face ID
- ใช้การตรวจสอบสิทธิ์สองปัจจัย (Two-Factor Authentication หรือ 2FA) และรหัสผ่านที่รัดกุมสำหรับบัญชี
- เปิดใช้คุณสมบัติการปกป้องอุปกรณ์ที่ถูกขโมย
- ติดตั้งแอปฯ จากแหล่งที่น่าเชื่อถือ อย่าง App Store หรือ Google Play
- ใช้รหัสผ่านที่รัดกุมและไม่ซ้ำกันในโลกออนไลน์ และการใช้ Passkey
- อย่าเปิดลิงก์หรือไฟล์แนบจากผู้ส่งที่ไม่รู้จัก
ปัจจุบัน Pegasus ถูกป้องกันจากระบบความปลอดภัยของบริษัทเทคโนโลยีต่าง ๆ เช่น Apple และ Google แต่เทคโนโลยีที่ก้าวล้ำขึ้นทุกวัน ก็ยากที่จะตอบได้ว่าจะอุดช่องโหว่ภัยไซเบอร์นี้ได้นานแค่ไหนหรือป้องกันได้ 100% หรือไม่
ชมคลิปเพิ่มเติม
ที่มาข้อมูล : The Guardian, Norton, Apple, Techspot, TechCrunsh, The Financial Times
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
