พ.ร.บ.เรี่ยไรคืออะไร รับบริจาคต้องขออนุญาตไหม ?

เจาะลึก ! กฎหมายมูลนิธิและการตรวจสอบเงินบริจาค

ปลัดมหาดไทย ลั่น ! ถึงเวลาสังคายนามูลนิธิ รับเรี่ยไรผิดวัตถุประสงค์ กลายเป็นประเด็นร้อนแรงในสังคม เมื่อนายอรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ปลัดกระทรวงมหาดไทย ออกมาตรการขั้นเด็ดขาด สั่งตรวจสอบและจัดระเบียบมูลนิธิต่าง ๆ ทั่วประเทศ โดยเฉพาะกรณีที่มีการนำเงินบริจาคเข้าบัญชีส่วนตัวถือเป็นการเรี่ยไรที่ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์

ต้นตอของปัญหา “ดินพอกหางหมู”

ตามกฎหมาย การจดทะเบียนมูลนิธิจะต้องผ่านการกลั่นกรองจากสำนักสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง โดยมีข้อบังคับสำคัญคือ “ต้องส่งบัญชีรายรับรายจ่ายและงบดุลประจำปี” แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ หลายมูลนิธิเพิกเฉย ไม่รายงานงบดุลติดต่อกันเป็นเวลานาน เมื่อมีการร้องเรียนจึงพบความผิดปกติว่า เงินบริจาคไม่ได้เข้าบัญชีของมูลนิธิโดยตรง แต่กลับโอนเข้าบัญชีส่วนตัวของกรรมการหรือผู้ก่อตั้ง

ขีดเส้นตาย 10 พ.ย. และการดำเนินคดี

กรมการปกครองได้เข้าแจ้งความที่ สน.นางเลิ้ง เพื่อดำเนินคดีกับมูลนิธิที่ทำผิดระเบียบ พร้อมขีดเส้นตายให้ส่งบัญชีงบดุลภายในวันที่ 10 พฤศจิกายน หากพบว่ามีการนำเงินไปใช้ส่วนตัวจริง เจ้าหน้าที่ตำรวจจะดำเนินการตรวจสอบเส้นทางการเงิน  และดำเนินคดีฐานฉ้อโกงหรือฟอกเงินต่อไป

พ.ร.บ.เรี่ยไร คืออะไร ? เปิดรับบริจาคต้องขออนุญาตไหม 

พ.ร.บ.ควบคุมการเรี่ยไร พ.ศ. 2487 กำหนดให้ผู้ที่จะเรี่ยไรเงินหรือทรัพย์สินจากประชาชนต้องได้รับอนุญาตก่อน (มาตรา 6) ในกรุงเทพฯ ขอที่กรมการปกครอง ต่างจังหวัดขอที่ที่ว่าการอำเภอ ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 17) หากมีการหลอกลวงหรือใช้เงินผิดวัตถุประสงค์ อาจผิดฐานฉ้อโกงประชาชน จำคุกไม่เกิน 5 ปี

“การเรี่ยไร” ตามกฎหมาย หมายถึงอะไร

มาตรา 4 นิยามการเรี่ยไรไว้กว้าง ไม่ได้หมายถึงแค่การขอเงินตรง ๆ แต่รวมถึงการซื้อขาย แลกเปลี่ยน หรือบริการ ที่แสดงโดยตรงหรือโดยนัยว่าไม่ใช่การค้าธรรมดา แต่เพื่อรวบรวมเงินไปใช้ในกิจการใดกิจการหนึ่ง

ตัวอย่างที่เข้าข่าย: 

• โพสต์ “ร่วมบุญ” พร้อมเลขบัญชี
• ขายของโดยบอกว่ากำไรทั้งหมดช่วยน้ำท่วม
• ตั้งตู้รับบริจาคในที่สาธารณะ
• ไลฟ์ขอรับเงินเพื่อสร้างอาคาร

ข้อควรรู้: การขอเงินมาใช้เลี้ยงชีพตัวเองไม่ใช่การเรี่ยไร แต่อาจเข้าข่าย พ.ร.บ.ควบคุมการขอทาน พ.ศ. 2559 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท

ใครต้องขออนุญาต และขอที่ไหน

ผู้ที่จะจัดให้มีการเรี่ยไรต้องได้รับอนุญาตก่อนเริ่ม แม้วัตถุประสงค์จะเป็นการกุศลหรือสาธารณประโยชน์ กรมการปกครองยืนยันหลักนี้ในกรณีปี 2569 ว่าการเชิญชวนบริจาคช่วยผู้ประสบภัย ต่อให้เจตนาดี ก็ต้องได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการควบคุมการเรี่ยไรก่อน

ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ต้องไปยื่นขออนุญาตที่ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ในพื้นที่ต่างจังหวัด ต้องไปยื่นขออนุญาตที่ ที่ว่าการอำเภอ โดยคำขอต้องระบุ วัตถุประสงค์ วิธีการเรี่ยไร จำนวนเงินที่ต้องการ สถานที่ และวันเริ่มต้น เเละวันสิ้นสุดอย่างชัดเจน

คุณสมบัติของผู้เรี่ยไร (มาตรา 11)

ผู้ขออนุญาตต้องอายุไม่ต่ำกว่า 16 ปีบริบูรณ์ ไม่เคยต้องโทษในความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ เช่น ลักทรัพย์ ฉ้อโกง ยักยอก หรือทุจริตต่อหน้าที่ โดยพ้นโทษมายังไม่ครบ 5 ปี และไม่เป็นผู้มีความประพฤติหรือหลักฐานไม่น่าไว้ใจ

ได้รับอนุญาตแล้ว ต้องทำอะไร

1. พกใบอนุญาตติดตัวขณะเรี่ยไร และแสดงเมื่อเจ้าหน้าที่หรือผู้บริจาคขอดู
2. ออกใบรับให้ผู้บริจาค เก็บต้นขั้วไว้เป็นหลักฐาน
3. ประกาศแจกแจงการใช้เงินทุกครั้งจนกว่าจะปิดยอดบัญชี
4. ใช้เงินตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้เท่านั้น ยกเว้นค่าใช้จ่ายพอสมควรในการเรี่ยไร
5. เงินที่ใช้ไม่ได้หรือเหลือ ต้องรายงานคณะกรรมการควบคุมการเรี่ยไรหรือเจ้าหน้าที่ ซึ่งมีอำนาจสั่งให้นำไปใช้ในการกุศลอื่น

โทษตามกฎหมาย

เรี่ยไรโดยไม่ได้รับอนุญาต กฎหมาย  พ.ร.บ.ควบคุมการเรี่ยไร ม.6, ม.17  จำคุก 1 เดือน หรือปรับ 200 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หลอกลวง ใช้เงินบริจาคผิดวัตถุประสงค์ กฎหมาย  ป.อาญา ม.341, ม.343 (ฉ้อโกงประชาชน) จำคุก 5 ปี หรือปรับ 100,000 บาท

นำข้อมูลเท็จเข้าระบบคอมพิวเตอร์  กฎหมาย  พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14(1) จำคุก 5 ปี ปรับ 100,000 บาท

ทรัพย์สินที่ได้จากการกระทำผิด กฎหมายป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน อาจถูกตรวจสอบ หรือ ยึดทรัพย์

กรณีหลายกระทง ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 91(2) กำหนดเพดานรวมโทษจำคุกไว้ไม่เกิน 20 ปี เมื่อความผิดกระทงที่หนักที่สุดมีโทษจำคุกสูงสุดเกิน 3 ปีแต่ไม่เกิน 10 ปี 

ทำไมกฎหมายอายุ 82 ปีถึงยังสำคัญ

พ.ร.บ.นี้มี 21 มาตรา และใช้มาโดยไม่เคยแก้ไขปรับปรุง ทำให้โทษตามมาตรา 17 ดูเบามากเมื่อเทียบค่าเงินปัจจุบัน และตัวบทไม่ได้เขียนถึงโซเชียลมีเดียโดยตรง เคยมีการยกร่างแก้ไขเรื่องการเรี่ยไรผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์เมื่อปลายปี 2565 แต่ ณ วันที่เขียนบทความนี้ยังไม่พบว่าประกาศใช้

Image Name

มิจฉาชีพใช้ช่องว่างนี้อย่างไร

• ตั้งเพจใหม่หรือเปลี่ยนชื่อเพจทันทีที่เกิดภัยพิบัติ
• ใช้ภาพผู้ประสบภัยจากข่าวจริงมาประกอบโพสต์
• ใช้บัญชีชื่อบุคคล หรือบัญชีม้า แทนบัญชีองค์กร
• เร่งเร้าด้วยคำว่า “ด่วน” “ปิดยอดคืนนี้” เพื่อไม่ให้เหยื่อมีเวลาเช็ก
• ส่งลิงก์บริจาคทาง SMS หรือแชต ซึ่งอาจเป็นลิงก์ฟิชชิง

เช็กลิสต์ 6 ข้อก่อนบริจาค

1. ขอดูใบอนุญาตเรี่ยไร ดูวัตถุประสงค์ ยอดเงิน วันสิ้นสุด
2. ชื่อบัญชีต้องตรงกับชื่อองค์กร
3. องค์กรต้องมีประวัติจริง ไม่ใช่เพิ่งเกิดตอนเกิดภัย
4. ต้องได้รับใบรับ (ใบเสร็จ)
5. องค์กรต้องประกาศรายรับ–รายจ่าย
6. ไม่บริจาคผ่านลิงก์ที่ถูกส่งมาเอง

ถ้าโอนไปแล้วและสงสัยว่าถูกหลอก

1. เก็บหลักฐานทั้งหมด สลิป ภาพหน้าจอ ลิงก์ เลขบัญชี
2. แจ้งธนาคารทันที
3. แจ้งความออนไลน์ที่ thaipoliceonline.go.th หรือโทร AOC 1441
4. ร้องเรียนเรื่องเรี่ยไรไม่ได้รับอนุญาตที่ศูนย์ดำรงธรรม 1567 หรือที่ว่าการอำเภอ

คำถามที่พบบ่อย

โพสต์ขอรับบริจาคในเฟซบุ๊กต้องขออนุญาตไหม ?

กรมการปกครองถือว่าการเชิญชวนประชาชนบริจาคผ่านเฟซบุ๊กอยู่ภายใต้ พ.ร.บ.ควบคุมการเรี่ยไร และได้ร้องทุกข์กล่าวโทษในกรณีเช่นนี้เมื่อ พ.ย. 2569

ขออนุญาตเรี่ยไรที่ไหน ?

กรุงเทพฯ ที่กรมการปกครอง ต่างจังหวัดที่ที่ว่าการอำเภอ เรี่ยไรไม่ขออนุญาตโทษเท่าไร ? ตอบ: จำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา 17

เอาเงินบริจาคไปใช้ส่วนตัว ผิดอะไร ?

อาจเข้าข่ายฉ้อโกงประชาชนตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 341 และ 343 จำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท

ข้อมูลนี้เป็นการให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย หากมีกรณีเฉพาะ ควรปรึกษาทนายความหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง