รู้หรือไม่…วันที่ 30 มิถุนายน ของทุกปี ตรงกับ “วันโซเชียลมีเดีย” ก่อตั้งขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองอิทธิพลของโซเชียลมีเดียต่อการสื่อสารของคนทั่วโลก ทุกวันนี้สื่อออนไลน์ได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของเรามากขึ้น แต่ละวันเราใช้เวลาอยู่บนหน้าฟีดของแพลตฟอร์มต่าง ๆ อย่าง TikTok Instagram หรือ Facebook ไม่ว่าจะเพื่อติดตามข้อมูลใหม่ ๆ หรือเพื่อพักผ่อนหย่อนใจ ซึ่งแน่นอนว่าเนื้อหาที่ปรากฏขึ้นมาส่วนใหญ่มักจะเป็นสิ่งที่เรากำลังสนใจอยู่ ณ ขณะนั้น
แต่เมื่อเราอยู่บนโลกโซเชียลมีเดียนานวันเข้า…เคยรู้สึกไหมว่า หน้าฟีดของเราเริ่มมีแต่เรื่องคล้ายเดิมวนกลับมาให้ดูซ้ำอีก ? ยกตัวอย่างเช่น ถ้าเราชอบดูคลิปวิดีโอกินไก่ทอด หน้าฟีดก็จะเต็มไปด้วยกองทัพไก่ทอด เมื่อเราค้นหาคลิปรีวิวสินค้าชนิดหนึ่ง สินค้าประเภทนั้นก็จะตามหลอกหลอนเราไปในทุกแพลตฟอร์ม จนบางครั้งก็รู้สึกเบื่อหรือหงุดหงิด เพราะเราเองก็เริ่มไม่อยากดูหรือไม่ได้สนใจเรื่องนั้นแล้ว
“อัลกอริทึม” เพื่อนใกล้ตัวที่ “รู้ใจ” (มากเกินไป)
เบื้องหลังหน้าฟีดที่จำเจนี้ เป็นผลมาจากการทำงานอย่างขยันขันแข็งของชุดคำสั่งที่เรียกว่า “อัลกอริทึม” นี่เอง
“อัลกอริทึม” ในโซเชียลมีเดียเป็นเหมือนเพื่อนที่แอบซ่อนอยู่และคอยทำหน้าที่คัดเลือกคอนเทนต์ให้เหมาะสมกับผู้ใช้แบบเรา ผ่านการเก็บข้อมูลจากพฤติกรรมการใช้งานและการมีปฏิสัมพันธ์บนแพลตฟอร์ม อย่างการกดถูกใจ กดแชร์ แสดงความคิดเห็น หรือแม้กระทั่งเวลาที่เราหยุดดูคลิปใดคลิปหนึ่ง
จากนั้นระบบจะนำข้อมูลเหล่านี้ไปประมวลผลเพื่อเลือกเนื้อหาที่คาดว่าเราจะชอบมาเสิร์ฟให้ถึงหน้าจอ พูดง่าย ๆ ว่า ถ้าเราสนใจเรื่องอะไรหรือมีความเกี่ยวข้องกับอะไร อัลกอริทึมก็จะเลือกสิ่งนั้นมาให้ดูอยู่ตลอด ราวกับเพื่อนที่รู้ใจเรานั่นเอง ในขณะเดียวกันระบบนี้ก็ช่วยให้คนทำคอนเทนต์เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้อย่างแม่นยำด้วย
เมื่อความรู้ใจ กลายเป็น “Algorithm Fatigue”
ความน่ากลัวคือ อะไรที่จำเจหรือตรงใจมากเกินไป…อาจไม่ใช่สิ่งที่เราต้องการ เมื่ออัลกอริทึมทำงานดีเกินไปจนเสิร์ฟแต่คอนเทนต์รูปแบบเดิม ทำให้จิตใจของเราเริ่มเผชิญกับ “ภาวะเหนื่อยล้าจากอัลกอริทึม (Algorithm Fatigue)” หรือความรู้สึกหมดพลังจากความซ้ำซาก
หลายคนเริ่มมีคำถามในใจว่า “นี่เรากำลังโดนสะกดรอยตามอยู่หรือเปล่า ? ” เพราะหน้าฟีดที่รู้ใจไปเสียทุกอย่างเริ่มทำให้สูญเสียความเป็นส่วนตัว เหมือนมีคนรับรู้ความคิดหรือความเคลื่อนไหวของเรามากจนเกินไป ราวกับถูกสตอล์กเกอร์ตามอยู่
ปฏิเสธไม่ได้ว่า บางครั้งเราเองก็สนใจเรื่องราว “ดรามา” ของผู้อื่นที่เกิดขึ้นบนโลกออนไลน์ และเผลอกดดูดรามานั้นอยู่เรื่อย ๆ แต่อัลกอริทึมผู้รู้ใจกลับตรวจจับพฤติกรรมนั้นแล้วส่งคอนเทนต์ดรามาเข้มข้นมาให้เราเสพอย่างต่อเนื่อง จนทำให้จมดิ่งอยู่กับพลังงานลบ ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตของเราในระยะยาว
“ห่างกันสักพักนะ…อัลกอริทึม”
หากคุณเริ่มรู้สึกเบื่อหน่ายหรือจมอยู่กับเนื้อหาซ้ำซากบนโลกออนไลน์มากเกินไป ถึงเวลาที่ต้องจัดระเบียบระบบการทำงานของอัลกอริทึมและทวงคืนหน้าฟีดของเราให้กลับมาสนุกอีกครั้ง แต่เราจะรับมืออย่างไรดี ?
รวม 5 วิธี สุดเฉียบ ! บอกลาความจำเจจาก “อัลกอริทึม” ในโซเชียล
- “ลบ” เรื่องที่ไม่อยากให้จำ การกดลบประวัติบนแพลตฟอร์ม ไม่ว่าจะเป็นประวัติการรับชมหรือประวัติการค้นหา จะช่วยล้างข้อมูลที่อัลกอริทึมเก็บไว้ได้
- บอกลา “หน้าฟีดเก่า” ปัจจุบันหลายแพลตฟอร์มมีฟังก์ชัน “รีเซ็ต" หน้าฟีดหรือเนื้อหาแนะนำ หากหน้าฟีดของเราเริ่มน่าเบื่อ การใช้งานฟังก์ชันนี้สามารถช่วยให้อัลกอริทึมหยุดป้อนเนื้อหาจากการเก็บข้อมูลเก่าลงบนหน้าฟีดได้
- “ไม่สนใจ” ก็บอกเลยตรง ๆ หากเนื้อหาที่เราไม่ต้องการปรากฏขึ้นบนหน้าฟีด การกดปุ่ม “ไม่สนใจ” สามารถช่วยให้อัลกอริทึมรับรู้ความต้องการของเราในปัจจุบันและทำให้เนื้อหานั้น ๆ มาปรากฏบนหน้าฟีดของเราน้อยลง
- คนที่ไม่ใช่ ก็ “อันฟอลโลว์” ซะ คอยตรวจสอบและปรับบัญชีที่กำลังติดตามอยู่ให้ตรงกับความต้องการในขณะนั้น เนื่องจากเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับบางบัญชีที่เราติดตามอยู่ อาจไม่ใช่เนื้อหาที่เราต้องการรับชมอีกต่อไป การเลิกติดตามจะช่วยให้เนื้อหานั้น ๆ ปรากฏบนหน้าฟีดของเราน้อยลง
- “พักโซเชียล” บ้างก็ดีนะ ถ้าการอยู่กับหน้าฟีดโซเชียลมีเดียทำให้เรารู้สึกเหนื่อยล้า การทำ “Social Detox” หรือการพักจากสื่อออนไลน์เหล่านี้ก็สามารถช่วยลดการป้อนข้อมูลของระบบและช่วยฟื้นฟูสภาพจิตใจของเราได้เป็นอย่างดี
แม้ “อัลกอริทึม” จะฉลาดจนเดาใจเราได้ทุกอย่าง แต่การปรับสมดุลระหว่างเทคโนโลยีกับการเปิดรับความสนใจใหม่ ๆ ก็อาจทำให้การใช้งานโซเชียลมีเดียของเรากลับมามีชีวิตชีวาและลงตัวมากขึ้นนั่นเอง
หากคุณต้องการสำรวจเรื่องราวเพิ่มเติมเกี่ยวกับ “อัลกอริทึม” ในโซเชียลมีเดียและผลกระทบของโซเชียลมีเดียต่อสุขภาพจิต สามารถติดตามเนื้อหาดี ๆ จาก Thai PBS ได้ ดังนี้
- อัลกอริทึมของโซเชียลมีเดียทำงานอย่างไร | Thai PBS Podcast
- ล้างพิษโซเชียลมีเดีย | So เชี่ยว
- เครียดเพราะ “โซเชียลมีเดีย” | Tic Tac Tech
ที่มา: ComputerUser, The University of Melbourne, Medium
คอลัมน์ต่อยอด l เสริมความคิด ต่อยอดความรู้ สื่อสารความเข้าใจ โดย ศูนย์สื่อสารและส่งเสริมการตลาดเพื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส (CCM)
