เหตุการณ์กราดยิงในโรงเรียน หรือเหตุความรุนแรงที่เกิดในโรงเรียน หลาย ๆ สถานที่ในต่างประเทศ มีบุคลากรกลุ่มหนึ่งที่สามารถเข้าระงับเหตุก่อนเจ้าหน้าที่ตำรวจเดินทางมาถึง นั่นคือ ผู้ช่วยตำรวจ ขอบเขตการทำงานของพวกเขาเป็นอย่างไร และมีประสิทธิภาพแค่ไหน Thai PBS รวบรวมเรื่องราวน่ารู้ เพื่อทำความรู้จัก “ผู้ช่วยตำรวจ” กัน
นิยามความหมาย และภารกิจ “ผู้ช่วยตำรวจ”
ตามหลักสากล คำว่า ผู้ช่วยตำรวจ หมายถึง บุคลากรที่ปฏิบัติงานช่วยเหลือเจ้าหน้าที่ตำรวจประจำการ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาความสงบเรียบร้อยและอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน ทั้งนี้ผู้ช่วยตำรวจได้รับการเรียกหลายแบบ อาทิ Auxiliary Police หรือ Police Assistant หรือ Reserve Police
โดยลักษณะภารกิจของผู้ช่วยตำรวจ แบ่งออกเป็น 2 แบบ
- ลักษณะเป็นการสนับสนุนงานด้านธุรการ เน้นงานเอกสาร, งานธุรการ และการบริการประชาชน ณ สถานีตำรวจ วัตถุประสงค์เพื่อแบ่งเบาภาระงานเอกสาร งานด้านอำนวยการให้กับเจ้าหนาที่ตำรวจ เพื่อให้สามารถออกไปปฏิบัติหน้าที่ปราบปรามอาชญากรรมได้อย่างเต็มที่ ผู้ช่วยตำรวจลักษณะนี้ไม่มีอำนาจบังคับใช้กฎหมาย ไม่มีอำนาจจับกุม และไม่พกพาอาวุธ
- ลักษณะเป็นกองหนุนหรืออาสาสมัคร หรือเจ้าหน้าที่กึ่งประจำการที่ผ่านการฝึกอบรม มีภารกิจ เช่น สอดส่องดูแลความปลอดภัยในชุมชน, ช่วยงานจราจร, สนับสนุนการกู้ภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ ผู้ช่วยตำรวจลักษณะดังกล่าวอาจมีอำนาจใช้กฎหมาย หรือไม่มีก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่ที่การร่างบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่นั้น ๆ
สรุปหลักการของผู้ช่วยตำรวจ
- ไม่ใช่เจ้าหน้าที่ตำรวจหลัก
- ปฏิบัติงานภายใต้การกำกับของตำรวจจริง
- การแต่งกายแตกต่าง หรือมีเครื่องหมายที่แยกแยะชัดเจนจากเจ้าหน้าที่ตำรวจหลัก
- อำนาจทางกฎหมาย มีหรือไม่มี ขึ้นอยู่ที่กฎหมายของแต่ละประเทศ
ประเภทของผู้ช่วยตำรวจมีกี่แบบ
ในต่างประเทศที่มีการใช้งาน “ผู้ช่วยตำรวจ” มักแบ่งประเภทของผู้ช่วยตำรวจ ดังนี้
- ผู้ช่วยตำรวจที่มีอำนาจเต็ม ต้องผ่านการฝึกอบรมยุทธวิธีและกฎหมายอย่างเข้มงวด มีอำนาจจับกุม ที่สหรัฐอเมริกาเรียกผู้ช่วยตำรวจประเภทนี้ว่า Police Reserve Officer หรือ Reserve Deputy Police หรือที่สหราชอาณาจักรเรียกว่า Special Constable
- ผู้ช่วยตำรวจที่ไม่มีอาวุธ ที่สหรัฐอเมริกาเรียกว่า Auxiliary Police หรือ Volunteer Police หรือที่สหราชอาณาจักรเรียกว่า Police Community Support Officer (PCSO) ทำหน้าที่ป้องปรามและดูแลความสงบเรียบร้อยในระดับชุมชน โดยไม่มีอาวุธร้ายแรง
- ผู้ช่วยตำรวจสนับสนุนงานสถานีตำรวจ หรือเรียกว่า Community Service Officer (CSO) หรือ Police Aide ส่วนใหญ่เป็นลูกจ้างพลเรือนของสำนักงานตำรวจ จ้างมาทำหน้าที่เฉพาะทางเพื่อลดภาระงานของตำรวจจริง
- ผู้ช่วยตำรวจดูแลความปลอดภัยเฉพาะพื้นที่ เป็นเจ้าหน้าที่หรืออาสาสมัครที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลความปลอดภัยในพื้นที่หรือกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ เช่น School Resource Officer (SRO) หรือ School Safety Officer หรือ Koban Volunteers ที่เป็นอาสาสมัครช่วยดูแลป้อมตำรวจและความปลอดภัยรอบโรงเรียนหรือชุมชนในญี่ปุ่น
- ผู้ช่วยตำรวจภาคเอกชน หรือ Contracted Auxiliary Police เป็นรูปแบบพิเศษในบางประเทศที่อนุญาตให้บริษัทเอกชนจัดตั้งหน่วยงานเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยที่มีอำนาจแบบตำรวจเฉพาะพื้นที่ ส่วนใหญ่มักได้รับมอบหมายดูแลสถานที่สำคัญ เช่น สนามบิน ธนาคาร ด่านตรวจคนเข้าเมือง หรือสถานที่สำคัญของรัฐ
ผู้ช่วยตำรวจดูแลความปลอดภัยโรงเรียน ลักษณะเป็นอย่างไร
การดูแลความปลอดภัยในโรงเรียน ถือเป็นหนึ่งในลักษณะงานของผู้ช่วยตำรวจ ปัจจุบันหลาย ๆ ประเทศ มีผู้ช่วยตำรวจไว้คอยตรวจตราเรื่องความปลอดภัยในโรงเรียน โดยมีระเบียบการปฏิบัติแตกต่างกันไปตามข้อบังคับทางกฎหมาย เช่น
- สหรัฐอเมริกา เรียกผู้ช่วยตำรวจที่มีภารกิจดูแลด้านความปลอดภัยในโรงเรียนว่า School Resource Officer (SRO) หรือ School Police Officer มีภารกิจดูแลความปลอดภัย ป้องกันเหตุอาชญากรรม โดยเฉพาะเหตุกราดยิงในโรงเรียน รวมถึงให้ความรู้เรื่องกฎหมาย และเป็นที่ปรึกษาเบื้องต้นให้แก่เด็กนักเรียน
- แคนาดา มีชื่อเรียกผู้ช่วยตำรวจว่า Youth Liaison Officer ปฏิบัติงานร่วมกับโรงเรียน โดยเน้นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างตำรวจกับเยาวชน รวมทั้งให้ความรู้เกี่ยวกับการบุลลี่ เรื่องยาเสพติด และดูแลความปลอดภัยรอบบริเวณโรงเรียน
- นิวซีแลนด์ เรียกผู้ช่วยตำรวจที่ดูแลความปลอดภัยในโรงเรียนว่า School Community Officer (SCO) โดยเป็นเจ้าหน้าที่ที่ผ่านการฝึกอบรมมาเฉพาะทาง เพื่อทำงานร่วมกับสถานศึกษา ภารกิจหลัก ๆ คือ การป้องกันพฤติกรรมความรุนแรงในเด็ก รวมทั้งให้ความรู้เรื่องความปลอดภัยบนท้องถนน
- สหราชอาณาจักร มีชื่อเรียกว่า Safer Schools Officer (SSO) หรือ Police Community Support Officer (PCSO) มีทั้งตำรวจจริงประจำโรงเรียน และเจ้าหน้าที่สนับสนุนตำรวจชุมชนที่เป็นพลเรือนแต่งเครื่องแบบ คอยเดินตรวจรอบโรงเรียน ประสานงานระหว่างครูกับตำรวจเมื่อเกิดเหตุความรุนแรง
- สิงคโปร์ เรียกว่า Auxiliary Police Officer (APO) ส่วนใหญ่มักเป็นผู้ช่วยตำรวจจากสังกัดบริษัทเอกชน โดยได้รับมอบอำนาจจากรัฐ เพื่อปฏิบัติหน้าที่รักษาความปลอดภัยตามโรงเรียน หรือมหาวิทยาลัย มีอำนาจระงับเหตุรุนแรง ตรวจค้น และควบคุมตัวผู้ก่อเหตุส่งตำรวจหลักได้ทันที
เมื่อเกิดเหตุความรุนแรงในโรงเรียน ผู้ช่วยตำรวจมีวิธีการปฏิบัติอย่างไร
หากต้องเผชิญเหตุการณ์ความรุนแรงในโรงเรียน อาทิ เหตุการณ์กราดยิง ผู้ช่วยตำรวจมีแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ โดยแบ่งเป็น 2 ลักษณะ
1.กรณีเป็นผู้ช่วยตำรวจที่มีอาวุธและอำนาจเต็ม เช่น ผู้ช่วยตำรวจ SRO ในสหรัฐฯ หรือผุ้ช่วยตำรวจ APO ในสิงคโปร์
- สามารถเข้ายับยั้งเหตุในทันทีเพื่อหยุดยั้งความสูญเสีย
- ประสานขอความช่วยเหลือ ระบุพิกัด จำนวนผู้ก่อเหตุ และประเภทอาวุธให้ศูนย์วิทยุรับทราบ
- จัดระเบียบพื้นที่ปลอดภัย
- บล็อกเส้นทางไม่ให้ผู้ก่อเหตุเคลื่อนที่ไปยังอาคารที่มีนักเรียนซ่อนตัวอยู่
2.กรณีเป็นผู้ช่วยตำรวจฝ่ายพลเรือน หรือเป็นอาสาสมัคร ไม่มีอำนาจจับ หรือพกอาวุธปืน
- ส่งสัญญาณเตือนภัย เพื่อให้ครูและนักเรียนล็อกประตูห้องเรียน ปิดไฟ และห่างจากหน้าต่าง
- อพยพและซ่อนตัว ช่วยเหลือนักเรียนในพื้นที่ เช่น โรงอาหาร สนามกีฬา นำทางไปยังพื้นที่หลบภัยหรือทางออกที่ปลอดภัย
- ประสานงานตำรวจหลัก นำทางทีมตำรวจหลักเข้าสู่จุดเกิดเหตุ รวมถึงแจ้งแบบแปลนอาคารและจุดกล้องวงจรปิด
ก่อนการปฏิบัติงาน ผู้ช่วยตำรวจ ทั้ง 2 แบบ จำเป็นต้องผ่านการฝึกการเผชิญเหตุ ตามยุทธวิธีที่เป็นมาตรฐาน โดยแบ่งเป็น 4 ด้านที่ต้องเรียนรู้และฝึกฝนให้เกิดความเข้าใจ
1.ด้านยุทธวิธีและการต่อสู้
- ฝึกการใช้อุปกรณ์ป้องกันตัว กระบอง สเปรย์พริกไทย และอาวุธปืน (สำหรับหน่วยที่มีอาวุธ)
- ฝึกยุทธวิธีเข้าค้นหาและระงับเหตุในอาคาร
2.ด้านการเจรจาและจิตวิทยาเด็ก
- เรียนรู้เทคนิคการพูดเพื่อลดระดับความรุนแรง
- เรียนรู้การไกล่เกลี่ยผู้ที่มีอาการคลั่งหรือเสียสติ
- ฝึกการสังเกตสัญญาณเตือนพฤติกรรมความรุนแรง เช่น การโพสต์ขู่บนโซเชียลมีเดีย หรือการถูกบุลลีอย่างหนัก
3.การปฐมพยาบาลในภาวะวิกฤต
- เรียนรู้วิธีการห้ามเลือดจากบาดแผลฉกรรจ์
- การประเมินและคัดแยกผู้บาดเจ็บ
4.การซ้อมแผนเผชิญเหตุจำลอง
ผู้ช่วยตำรวจต้องมีการซ้อมแผนร่วมกับครู นักเรียน ตำรวจท้องที่ และทีมกู้ชีพ อย่างน้อยปีละ 1-2 ครั้ง เพื่อทดสอบระบบแจ้งเตือนและการตอบสนองของบุคลากรในสถานศึกษา
ประเทศไทยกับ “ผู้ช่วยตำรวจ”
สำหรับประเทศไทย ประเภทของ “ผู้ช่วยตำรวจ” สามารถแบ่งได้ 2 แนวทาง
1.ผู้ช่วยตำรวจที่เป็นข้าราชการตำรวจ ภารกิจหน้าที่คือ ช่วยเหลือพนักงานสอบสวน ในการรวบรวมพยานหลักฐาน ตรวจสอบที่เกิดเหตุ และทำเอกสารธุรการคดี นอกจากนี้ยังมีหน้าที่ลงบันทึกประจำวัน ตรวจพิมพ์ลายนิ้วมือ และดูแลการเปรียบเทียบปรับ ปฏิบัติงานภายใต้การกำกับดูแลของพนักงานสอบสวนโดยตรง
2. ผู้ช่วยตำรวจที่เป็นอาสาสมัครภาคประชาชน โดยเป็นประชาชนทั่วไปที่ผ่านการอบรมและได้รับแต่งตั้ง เช่น อาสาสมัครตำรวจชุมชน (อส.ตร.), อาสาสมัครตำรวจบ้าน เจ้าหน้าที่เหล่านี้จะคอยช่วยอำนวยความสะดวกด้านการจราจรตามงานหรือสถานศึกษา สอดส่องดูแลความปลอดภัย แจ้งเบาะแสเหตุอาชญากรรมในชุมชน รวมถึงช่วยตั้งด่านตรวจร่วมกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ ทั้งนี้ผู้ช่วยตำรวจลักษณะดังกล่าวจะไม่มีอำนาจตำรวจเต็มรูปแบบ เว้นแต่จะได้รับการร้องขอให้ช่วยเหลือจากเจ้าพนักงานตำรวจในขณะปฏิบัติหน้าที่ หรือเป็นเหตุซึ่งหน้าตามที่กฎหมายอนุญาต
อาจกล่าวได้ว่า “ผู้ช่วยตำรวจ” คือบุคลากรที่สนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจหลัก แม้จะมีกฎหมายบังคับใช้แตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่ ทว่าการมีบุคลากรที่ช่วยสอดส่อง หรือป้องปราม เพื่อลดความรุนแรง ถือเป็นภารกิจที่มีความสำคัญ โดยเฉพาะกับโลกปัจจุบัน ที่ความรุนแรงแพร่กระจายตัวไปทุกหย่อมหญ้า โดยไม่เว้นแม้แต่พื้นที่โรงเรียน…
อ่านเนื้อหาอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
