รู้จัก เข้าใจ ไทยพีบีเอส
3. ความเป็นอิสระ & การกำกับดูแล
- คณะกรรมการนโยบาย ทำหน้าที่กำหนดนโยบาย ทิศทาง และกำกับดูแลองค์การ
- ผู้อำนวยการและคณะกรรมการบริหาร ทำหน้าที่บริหารงานประจำ พร้อมกลไกตรวจสอบภายในและภายนอก เพื่อถ่วงดุลและสร้างความโปร่งใส
- คณะกรรมการบริหารสถานีและกองบรรณาธิการ ทำหน้าที่ดูแลงานข่าวและเนื้อหาตามมาตรฐานวิชาชีพ รวมทั้งการเผยแพร่ผ่านสื่อต่างๆ
- สภาผู้ชมและผู้ฟังรายการ รวมถึงประชาชน สามารถมีส่วนร่วม สะท้อนความคิดเห็น และตรวจสอบการทำงาน
รัฐบาลจึงไม่ได้เป็นผู้บริหารหรือสั่งการไทยพีบีเอสโดยตรง แต่ไทยพีบีเอส ต้องอยู่ภายใต้กฎหมาย ระบบกำกับดูแล การตรวจสอบ และความรับผิดชอบต่อประชาชน
อ้างอิง: พ.ร.บ.ฯ (คณะกรรมการนโยบาย/บริหาร)
ความเป็นอิสระของไทยพีบีเอส หมายถึง การทำหน้าที่สื่อโดยไม่ถูกสั่งการหรือครอบงำจากรัฐบาล พรรคการเมือง หรือกลุ่มธุรกิจ สามารถเลือกและนำเสนอข่าวตามข้อเท็จจริง จริยธรรม และประโยชน์ของประชาชน ความเป็นอิสระนี้ได้รับการคุ้มครองผ่านกฎหมายเฉพาะที่กำหนดชัดว่าการรับการสนับสนุนใด ๆ ต้องไม่ทำให้องค์การขาดความเป็นอิสระหรือขัดกับวัตถุประสงค์ นอกจากนี้ ยังมีโครงสร้างคณะกรรมการที่มาจากการสรรหา แหล่งรายได้ที่ไม่ต้องพึ่งงบประมาณรายปีหรือโฆษณาเป็นหลัก และเสรีภาพทางวิชาชีพของกองบรรณาธิการ ขณะเดียวกัน ไทยพีบีเอสยังต้องโปร่งใส ถูกตรวจสอบ และรับผิดชอบต่อประชาชน เพราะความเป็นอิสระนี้คือหัวใจที่ทำให้ประชาชนเชื่อถือข่าวสารของสื่อสาธารณะ
ดังนั้นความเป็นอิสระไม่ใช่สิทธิพิเศษขององค์กรหรือคนทำงาน แต่เป็นหลักประกันของประชาชนที่จะได้รับข้อมูลข่าวสารและมีพื้นที่สาธารณะที่ไม่ถูกครอบงำจากอำนาจรัฐ อำนาจการเมือง หรืออำนาจทางธุรกิจ
อ้างอิง: พ.ร.บ.ฯ (เงื่อนไขการรับการสนับสนุน)
ไทยพีบีเอสไม่รับโฆษณาเชิงพาณิชย์แบบสื่อทั่วไป แต่สามารถรับการสนับสนุนหรือรายได้อื่นตามที่กฎหมายกำหนดได้ โดยมีเงื่อนไขสำคัญว่าการสนับสนุนต้องไม่เป็นการซื้อเวลาโฆษณา ไม่ส่งเสริมการขาย ไม่ทำให้ผู้สนับสนุนมีอำนาจกำหนดหรือแทรกแซงเนื้อหา และต้องไม่ทำให้องค์การขาดความเป็นอิสระ และต้องไม่ขัดหรือแย้งต่อวัตถุประสงค์ขององค์การ
อ้างอิง: พ.ร.บ.ฯ มาตรา 9–11
หลายฝ่ายกังวลว่าการต้องยื่นของบประมาณรายปีผ่าน ครม.และสภา ด้วยการเพิ่ม ลด หรือชะลองบประมาณ จึงอาจถูกใช้เป็นแรงกดดัน หรือทำให้เกิดการเซ็นเซอร์ตัวเองได้ ซึ่งเป็นการเปิดช่องให้ฝ่ายการเมืองใช้งบประมาณเป็นเงื่อนไขต่อรองหรือแทรกแซงการทำข่าว ซึ่งอาจบั่นทอนความเป็นอิสระที่เป็นหลักการพื้นฐานของสื่อสาธารณะ ทั้งนี้เป็นประเด็นที่อยู่ระหว่างการพิจารณาและรับฟังความคิดเห็น
อ้างอิง: ประเด็นร่างแก้ไขฯ (ก.ย.–ต.ค.2569)