โรคแมวข่วน (Cat Scratch Disease) คืออะไร และอันตรายแค่ไหน

หลายบ้านเลี้ยงแมวไว้เป็นเพื่อนแก้เหงา นี่เป็นหนึ่งในความสุขของวัยเกษียณ แต่คุณผู้ชมเคยเล่นกับแมวเพลินๆ แล้วโดน “เล็บแมวข่วน” หรือโดนงับเบา ๆ จนเป็นรอยไหม ? หลายคนมองว่าเป็นเรื่องธรรมดา เดี๋ยวก็หาย แต่รู้ไหมว่ารอยขีดข่วนเล็ก ๆ นี้อาจพาเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายจนกลายเป็นแผลติดเชื้อรุนแรงได้

โรคแมวข่วนเกิดจากแบคทีเรียชื่อ Bartonella henselae ซึ่งมีแหล่งกำเนิดอยู่ที่ลำไส้ของหมัดแมว เมื่อหมัดถ่ายมูลออกมาบนขนแมว แมวก็จะเกาและเลียทำให้เชื้อเข้าสู่เล็บและน้ำลาย เมื่อแมวข่วนหรือเลียแผลบนร่างกายคนก็จะถ่ายทอดเชื้อได้ แมวที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดในการแพร่เชื้อคือ แมวที่อายุน้อยกว่า 1 ปี และแมวจรจัด เนื่องจากแมวกลุ่มนี้ยังไม่มีภูมิคุ้มกันในร่างกายเพียงพอ ส่วนแมวโตที่เคยได้รับเชื้อมาแล้วจะสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา ทำให้โอกาสแพร่เชื้อน้อยลง นอกจากแมว สุนัขก็อาจเป็นพาหะของแบคทีเรียชนิดนี้ได้เช่นกัน แต่พบได้น้อยกว่ามาก คิดเป็นประมาณ 10–20%

อาการของโรคจะเริ่มปรากฏหลังได้รับเชื้อประมาณ 3–10 วัน โดยจะมีตุ่มแดงบริเวณแผลที่โดนข่วน ลักษณะคล้ายรอยยุงกัด จากนั้นเชื้ออาจลุกลามเข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียง เช่น รักแร้ถ้าโดนข่วนที่แขน หรือขาหนีบถ้าโดนที่ขา จนทำให้ต่อมน้ำเหลืองโต บวม และเจ็บ อาการอื่น ๆ ที่อาจพบร่วมกันคือ มีไข้ ปวดเมื่อยตามตัว คลื่นไส้ และอาเจียน กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงที่อาการจะรุนแรง ได้แก่ ผู้ที่ติดเชื้อ HIV ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกันหลังการปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวานหรือความดัน และหญิงตั้งครรภ์ กลุ่มเหล่านี้ควรระวังเป็นพิเศษและรีบพบแพทย์ทันทีหากโดนแมวข่วน

วิธีดูแลตัวเองและป้องกันโรคหลังโดนแมวข่วน

สิ่งแรกที่ต้องทำทันทีหลังโดนแมวข่วนหรือเลียคือล้างแผลด้วยน้ำสบู่หรือแอลกอฮอล์ให้สะอาด อย่าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ทำความสะอาด เพราะเชื้อแบคทีเรียจะยิ่งมีโอกาสเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น ถ้าแผลเล็กมากและล้างแผลทันทีก็ลดความเสี่ยงได้ระดับหนึ่ง แต่ถ้ามีอาการผิดปกติตามมาควรพบแพทย์

นอกจากแบคทีเรีย Bartonella henselae แล้ว การโดนแมวข่วนหรือกัดยังมีความเสี่ยงต่อโรคอื่น ๆ อีกด้วย ได้แก่ โรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งยังไม่มีวิธีรักษาหากเริ่มแสดงอาการแล้ว และโรคบาดทะยัก ซึ่งสามารถป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีนให้ครบคอร์สและฉีดกระตุ้นเมื่อมีบาดแผล สำหรับการฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้านั้น ต้องฉีดเป็นชุดหลายเข็มตามโปรแกรมที่แพทย์กำหนด และไม่มีผลเสียต่อสุขภาพแต่อย่างใด ควรทำตามที่แพทย์แนะนำและอย่าข้ามเข็มเด็ดขาด

ในส่วนของการป้องกันเชิงรุก ควรดูแลแมวที่เลี้ยงให้ปลอดหมัด ด้วยการอาบน้ำสม่ำเสมอ และปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องผลิตภัณฑ์กำจัดหมัดที่เหมาะสม อย่าเล่นแบบรุนแรงกับแมวจนโดนข่วนหรือกัด และควรระวังเป็นพิเศษกับแมวลูกหรือแมวจรจัดที่ยังไม่มีประวัติสุขภาพชัดเจน สำหรับคำถามที่ว่าให้แมวนอนด้วยกันบนเตียงได้ไหม ถ้าแมวตัวนั้นได้รับการดูแลสุขภาพและกำจัดหมัดอย่างสม่ำเสมอ ความเสี่ยงก็จะน้อยลงมาก แต่ถ้าเป็นแมวลูกหรือแมวที่ไม่แน่ใจในสุขภาพ ก็ควรระวังไว้ก่อน ส่วนเรื่องขนแมวเข้าปอดนั้น เป็นเรื่องของมลภาวะและความสะอาดในสภาพแวดล้อมมากกว่าโรคจากแมวโดยตรง

Fact Check : เจาะปลายนิ้วทั้ง 10 ช่วยลดความดันเลือดในสมอง จริงหรือ ?

ข่าวที่แชร์: มีความเชื่อที่แชร์กันว่า หากพบคนที่มีอาการวูบ สลบ ปากเบี้ยว เพราะต้องสงสัยว่า เส้นเลือดสมองตีบหรือแตก ให้รีบเอาเข็มเจาะปลายนิ้วทั้ง 10 และบีบให้เลือดออก จะช่วยลดความดันเลือดในสมองและช่วยชีวิตผู้ป่วยได้ เอ๊ะ ! วิธีนี้จะช่วยปฐมพยาบาลผู้ป่วยได้จริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบ

คำตอบ: ไม่จริง

ไม่มีงานวิจัยใดยืนยันว่าการเจาะเลือดที่ปลายนิ้วช่วยรักษาหรือบรรเทาอาการโรคหลอดเลือดสมองได้ การทำแบบนี้จะทำให้เสียเวลาและอาจทำให้ผู้ป่วยไปถึงโรงพยาบาลช้าจนสูญเสียโอกาสในการรักษา นอกจากนี้ยังอาจเกิดภาวะโลหิตจางซึ่งส่งผลให้ออกซิเจนไปเลี้ยงสมองได้น้อยลง

โรคหลอดเลือดสมอง รีบถึงมือหมอคือสิ่งสำคัญที่สุด

เมื่อพบผู้ป่วยล้มหมดสติคล้ายโรคหลอดเลือดสมอง ให้ใช้เข็มเจาะปลายนิ้วทั้ง 10 นิ้วเพื่อลดความดันเลือดในสมอง ซึ่งข้อมูลนี้ไม่เป็นความจริงและอันตรายมากโรคหลอดเลือดสมองแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ กลุ่มเส้นเลือดสมองตีบตันจากลิ่มเลือดอุดตัน และกลุ่มเส้นเลือดสมองแตกจากความผิดปกติของผนังหลอดเลือด ปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อยในทั้ง 2 กลุ่มคือ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน และการสูบบุหรี่อาการที่ควรระวังและสังเกตในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ แขนขาอ่อนแรง การมองเห็นผิดปกติ ทรงตัวไม่ได้ พูดหรือฟังไม่รู้เรื่อง รวมถึงหมดสติ สิ่งที่ต้องทำทันทีคือพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด เพราะภายใน 4.5 ชั่วโมงแรก ยังสามารถให้ยาทางหลอดเลือดดำได้ และแม้จะเกินช่วงเวลาดังกล่าวแต่ยังไม่เกิน 24 ชั่วโมง ก็ยังมีเทคโนโลยีสวนหลอดเลือดเพื่อเปิดเส้นเลือดสมองได้อยู่ ยิ่งถึงมือแพทย์เร็ว โอกาสฟื้นตัวยิ่งสูง

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพฤหัสบดีที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live