ตรวจสอบแล้ว โพสต์อ้าง “เล่าต๋า แสนลี่” ได้ลดโทษเพราะ “ท่องศีล 5”

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาของจาก: Facebook

ภาพเพจเฟซบุ๊กกล่าวว่า อดีตบิ๊กราชทัณฑ์สับเกณฑ์เลื่อนชั้นนักโทษหลวม แค่ท่องศีล 5 ได้ก็ลดโทษ ทำ “เล่าต๋า” ติดจริงแค่ 8 ปี

Thai PBS Verify พบเพจเฟซบุ๊ก Chimlang แชร์ข้อความระบุว่า 

“ศาลเป็นผู้กำหนดโทษ จะลดโทษควรมีระเบียบให้ถามศาลก่อน อดีตบิ๊กราชทัณฑ์สับเกณฑ์อภัยโทษ ท่อง ‘ศีล 5’ คล่อง = เลื่อนชั้นนักโทษ ปมปล่อย ‘เล่าต๋า’

ติดคุกตลอดชีวิต แต่ ‘เล่าต๋า แสนลี่’ เจ้าพ่อยาเสพติดวัย 85 ปี กลับก้าวออกจากเรือนจำ หลังโทษถูกลดเหลือเพียง 8 ปีเศษ ปรากฏการณ์นี้ทำให้ ‘กฤช กระแสร์ทิพย์’ อดีตรองอธิบดีกรมราชทัณฑ์ ออกมาโพสต์ตั้งคำถามตรงๆ ว่าเกณฑ์เลื่อนชั้นนักโทษของไทยหลวมเกินไปหรือไม่

เขาเปิดเผยว่า การเลื่อนขึ้นเป็น ‘นักโทษชั้นเยี่ยม’ แทบกลายเป็นระบบอัตโนมัติ บางครั้งเพียงท่องศีล 5 ธรรม 5 ได้คล่องปากก็ผ่าน แต่คำถามสำคัญคือ การท่องขึ้นใจกับการกลับตัวจริง เป็นคนละเรื่องกันหรือไม่ และการใช้ข้อสอบท่องจำมาตัดสินว่าใครสมควรได้รับอิสรภาพนั้น เชื่อถือได้เพียงใด

กฤชจึงเรียกร้องให้สังคายนาเกณฑ์ใหม่ แยกคดีโทษสูงออกมาพิจารณาเป็นการเฉพาะ ก่อนจะเกิดเคสซ้ำรอยเล่าต๋าอีก เสียงสะท้อนนี้ดังขึ้นเมื่อ 18 ส.ค. 2569 ท่ามกลางคำถามของสังคมว่า เรือนจำมีไว้ดัดนิสัยคน หรือมีไว้ให้ท่องหนังสือกันแน่

ที่มา: มติชน, ไทยพีบีเอส, เดลินิวส์”

ซึ่งโพสต์ดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 18 ส.ค. 69 ที่ผ่านมา มีการแสดงความรู้สึก 946 ครั้ง และมีการแสดงความคิดเห็น 546 ข้อความและมีการแชร์ 86 ครั้ง

ประเด็นท่องศีล 5 มาได้อย่างไร ? 

จากการตรวจสอบย้อนกลับด้วย Google Lens พบว่า ข่าวดังกล่าวถูกนำมาจาก เพจเฟซบุ๊ก Krit Krasaedhibaya ซึ่งเป็น อดีตอธิบดีกรมราชทัณฑ์ โพสต์ข้อความเกี่ยวกับ การแถลงของกรมราชทัณฑ์ที่จะปรับปรุงหลักเกณฑ์การบริหารการบังคับโทษ โดยระบุว่า

การเลื่อนชั้นนักโทษซึ่งยังขาดการพิจารณาเจตนารมณ์ตามคำพิพากษาของศาลอย่างแท้จริง เช่น โทษจำคุกตลอดชีวิต ที่ตั้งใจควบคุมผู้กระทำผิดร้ายแรงออกจากสังคมอย่างถาวร แต่ระบบการเลื่อนชั้นในเรือนจำกลับเกิดขึ้นอย่างเกือบเป็นระบบอัตโนมัติทุก 6 เดือน เพียงแค่ไม่ทำผิดวินัยและผ่านหลักสูตรอบรมพื้นฐาน เนื่องจากปัญหาข้อจำกัดเรื่องนักโทษล้นคุกและกำลังเจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอ 

ทั้งในอดีตขั้นตอนการสอบเลื่อนชั้น ก็ทำได้เพียงให้ทดสอบเรื่องง่าย ๆ เช่น การท่องศีล 5 ธรรม 5 การท่องคำปฏิญาณ หรือร้องเพลงชาติ ซึ่งไม่สะท้อนถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างมีคุณภาพ และเมื่อนักโทษได้ชั้นสูงง่าย ก็จะได้รับประโยชน์จากการลดโทษ พักโทษ หรือการขอพระราชทานอภัยโทษมากตามไปด้วย 

ดังนั้น จึงมีข้อเสนอแนะให้แยกพิจารณานักโทษคดีอัตราโทษสูงเป็นการเฉพาะ โดยนำโทษตามคำพิพากษามาตั้งต้นเพื่อกำหนดระยะเวลาที่ต้องติดคุกจริงก่อนเลื่อนชั้น ส่วนการยกร่างพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ ฝ่ายบริหารควรรอบคอบและคำนึงถึงผลกระทบอย่างถี่ถ้วน เพื่อปกป้องพระบรมเดชานุภาพและสร้างความอุ่นใจให้แก่สังคม เช่นเดียวกับกรณีของเล่าต๋า 

ภาพเพจเฟซบุ๊ก Krit Krasaedhibaya อดีตอธิบดีกรมราชทัณฑ์ โพสต์ข้อความเกี่ยวกับ การแถลงของกรมราชทัณฑ์ที่จะปรับปรุงหลักเกณฑ์การบริหารการบังคับโทษ

กรมราชทัณฑ์มีนโยบายเกี่ยวกับการท่องศีล 5 หรือไม่ ? 

Thai PBS Verify ใช้คำสำคัญ “ท่องศีล 5”  ใน พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 พบว่า ในมาตราที่ 52 และ 53 เกี่ยวกับประโยชน์ของผู้ต้องขัง ไม่พบมีการอนุญาตให้ปล่อยตัวหรือลดโทษด้วยการท่องศีล 5 

โดยในมาตรา 52 ระบุว่า 

“มาตรา 52 กำหนดให้นักโทษเด็ดขาดที่มีความประพฤติดี มีความอุตสาหะ ศึกษาหรือทำงานได้ผลดี หรือทำความชอบเป็นพิเศษ อาจได้รับประโยชน์ เช่น การเลื่อนชั้น การลาไม่เกิน 7 วัน การลดวันต้องโทษจำคุก การพักการลงโทษ หรือการออกไปฝึกวิชาชีพและศึกษาอบรมนอกเรือนจำ โดยต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กำหนด และคำนึงถึงลักษณะและความรุนแรงของความผิดประกอบการพิจารณา 

พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560

นอกจากนี้ ในพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479 ซึ่งเป็นพระราชบัญญัติฉบับแรกที่ประกาศบังคับใช้ พบว่า ในมาตราที่  32 และ 48 ก็ไม่พบการระบุถึงการลดโทษผู้ต้องขังด้วยการท่องศีล 5 เช่นเดียวกัน

พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479

กรมราชทัณฑ์แจง “ท่องศีล 5 – ร้องเพลงชาติ” ไม่ใช่หลักเกณฑ์หลักเลื่อนชั้นผู้ต้องขัง 

ทั้งนี้ กรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม ได้ยืนยันกับ ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ว่า การเลื่อนชั้นผู้ต้องขังเป็นกระบวนการที่พิจารณาจากหลายปัจจัย ทั้งความประพฤติ การปฏิบัติตามระเบียบวินัย การเข้าร่วมกิจกรรม การพัฒนาพฤตินิสัย ตลอดจนคุณสมบัติและเงื่อนไขตามที่กฎหมายและระเบียบของกรมราชทัณฑ์กำหนด โดยมีหลักเกณฑ์และขั้นตอนในการพิจารณาอย่างเป็นระบบ

สำหรับกรณี การท่องศีล 5 และการร้องเพลงชาติ เป็นรูปแบบกิจกรรมที่เคยปรากฏในแนวทางการปฏิบัติเพื่อประกอบการพิจารณาผู้ต้องขังในอดีต แต่อาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของกิจกรรมในช่วงเวลานั้น ไม่ใช่หลักเกณฑ์หรือเงื่อนไขหลักที่ใช้พิจารณาการเลื่อนชั้นผู้ต้องขังในปัจจุบัน

ดังนั้น การเลื่อนชั้นผู้ต้องขังในปัจจุบันไม่ได้พิจารณาจากการท่องจำหรือการร้องเพลงเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ต้องพิจารณาภาพรวมตามหลักเกณฑ์และระเบียบของกรมราชทัณฑ์ โดยให้ความสำคัญกับ ความประพฤติ การมีวินัย การเข้าร่วมกิจกรรม และการพัฒนาตนเองของผู้ต้องขัง เป็นสำคัญ

เล่าต๋า แสนลี่ ได้ลดโทษเพราะอะไร ?

ส่วนการนำภาพของ นายเล่าต๋า แสนลี่ อายุ 85 ปี ซึ่งเป็นอดีตผู้ต้องขังคดียาเสพติดรายสำคัญ ซึ่งถูกดำเนินคดีในความผิดเกี่ยวกับการสมคบกันกระทำความผิดร้ายแรงด้านยาเสพติด มาใช้ในข่าวนั้น

จากการตรวจสอบพบว่า นายเล่าต๋า ถูกควบคุมตัวตั้งแต่วันที่ 11 ตุลาคม 2559 ก่อนที่ศาลอาญาจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2562 ให้ลงโทษ จำคุกตลอดชีวิต พร้อมกักขังแทนค่าปรับจำนวน 2,500,000 บาท

ทั้งนี้ตลอดระยะเวลาที่ถูกคุมขัง นายเล่าต๋า ได้รับพระราชทานอภัยโทษรวม 6 ครั้ง จากโทษจำคุกตลอดชีวิต ถูกปรับลดเป็นโทษจำคุก 50 ปี ก่อนจะได้รับการลดโทษตามหลักเกณฑ์ของพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษในแต่ละครั้ง ซึ่งเนื่องจากเป็นผู้ต้องขังสูงอายุ หรือมีอายุเกิน 70 ปี จึงได้รับการพิจารณาลดโทษตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม โดยได้รับพระราชทานอภัยโทษ

• ครั้งที่ 1 และ 2 ในปี 2563
• ครั้งที่ 3 และ 4 ในปี 2564
• ครั้งที่ 5 ในปี 2568
• ครั้งที่ 6 ในปี 2569

หลังการพระราชทานอภัยโทษครั้งล่าสุด โทษคงเหลือ 8 ปี 3 เดือน 28 วัน

อย่างไรก็ตาม นายเล่าต๋า ถูกคุมขังมาตั้งแต่วันที่ 11 ตุลาคม 2559 ถึงวันที่ 14 สิงหาคม 2569 รวมระยะเวลาประมาณ 9 ปี 10 เดือน 8 วัน จึงเข้าสู่กระบวนการปล่อยตัวตามกฎหมาย

การปล่อยตัวกลายเป็นประเด็นได้อย่างไร ?

กรณีการปล่อยตัวนายเล่าต๋าได้รับความสนใจ เนื่องจากเกี่ยวข้องกับผู้ต้องขังคดียาเสพติดรายสำคัญ ซึ่งเดิมได้รับโทษจำคุกตลอดชีวิต แต่ระยะเวลาการรับโทษจริงลดลงอย่างมาก จากกระบวนการลดโทษและการพระราชทานอภัยโทษ

ประเด็นนี้นำไปสู่คำถามเกี่ยวกับ หลักเกณฑ์และระเบียบในการลดโทษสำหรับผู้ต้องขังคดีร้ายแรง โดยเฉพาะกรณีผู้ต้องขังสูงอายุ

รายงานข่าวของ Thai PBS ระบุว่า พล.ต.ท. รุทธพล เนาวรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ยอมรับว่า หลักเกณฑ์หรือระเบียบการลดโทษเดิมอาจมีข้อบกพร่อง และได้มีการตั้งคณะกรรมการเพื่อทบทวนและปรับปรุงหลักเกณฑ์การพิจารณาอภัยโทษ เพื่อใช้เป็นแนวทางสำหรับการพิจารณาในอนาคต

กรณีนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการปล่อยตัวผู้ต้องขังรายหนึ่งเท่านั้น แต่ยังเปิดคำถามสำคัญว่า ระบบการลดโทษควรสร้างสมดุลระหว่างหลักมนุษยธรรมสำหรับผู้ต้องขังสูงอายุ กับความร้ายแรงของความผิดและความคาดหวังต่อความยุติธรรมของสังคมอย่างไร

การลดโทษปัจจุบันเป็นอย่างไร ? 

ข้อมูล ณ วันที่ 24 ส.ค. 69 พบว่า คณะทำงานทบทวนและพัฒนาประสิทธิภาพการบังคับโทษทางอาญา และทบทวนมาตรการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ จัดประชุมครั้งที่ 2/2569  กระทรวงยุติธรรม เพื่อพิจารณาแนวทางจัดทำร่างกฎกระทรวงว่าด้วยการกำหนดประโยชน์ของนักโทษเด็ดขาด รวมถึงเงื่อนไขการลดวันต้องโทษจำคุกหรือการพักการลงโทษ

การประชุมมี พล.ต.ท. สายเพชร ศรีสังข์ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม เป็นประธาน โดยใช้เวลาหารือประมาณ 1 ชั่วโมง 30 นาที มี พ.ต.ท. ประวุธ วงศ์สีนิล อธิบดีกรมราชทัณฑ์ และ ร.ต.อ. สุรวุฒิ รังไสย์ รองอธิบดีกรมราชทัณฑ์ พร้อมคณะผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม

ภายหลังการประชุม พ.ต.ท. ประวุธ เปิดเผยเพียงว่า ผลการหารือในวันนี้ยังไม่ถือเป็นข้อยุติ เนื่องจากรายละเอียดของร่างกฎกระทรวงยังอยู่ระหว่างการจัดทำและยังไม่สมบูรณ์

อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่า ที่ประชุมได้พิจารณาข้อเสนอเกี่ยวกับการกำหนดระยะเวลารับโทษขั้นต่ำสำหรับผู้ต้องขังคดีที่มีอัตราโทษสูง โดยกรณีผู้ที่ศาลมีคำพิพากษาประหารชีวิต เสนอให้ต้องถูกคุมขังมาแล้วไม่น้อยกว่า 25 ปี นับตั้งแต่วันที่คดีถึงที่สุด จึงจะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาเลื่อนชั้นนักโทษเด็ดขาด

ส่วนกรณีผู้ต้องขังที่ศาลพิพากษาจำคุกตลอดชีวิต มีข้อเสนอให้รับโทษจริงมาแล้วไม่น้อยกว่า 20 ปี ก่อนเข้าสู่การพิจารณาเลื่อนชั้น

นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอเกี่ยวกับผู้ต้องขังคดีอุกฉกรรจ์ คดีสะเทือนขวัญ หรือคดีที่อยู่ในความสนใจของประชาชน ซึ่งเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 91 แห่งประมวลกฎหมายอาญา โดยอาจกำหนดระยะเวลารับโทษขั้นต่ำแตกต่างกันตามระดับโทษ ได้แก่ 5 ปี 10 ปี และ 20 ปี

ทั้งนี้ หลักเกณฑ์ดังกล่าวยังเป็นเพียงข้อเสนอของคณะทำงานและยังไม่มีข้อยุติ โดยต้องผ่านการพิจารณาในขั้นตอนที่เกี่ยวข้องก่อน หากจัดทำร่างกฎกระทรวงแล้วเสร็จ จึงจะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาตามกฎหมายต่อไป

อีกประเด็นที่มีการติดตาม คือ บทบาทของกรมราชทัณฑ์ภายหลังพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 หรือกฎหมายนิรโทษกรรม มีผลใช้บังคับ

ร.ต.อ. สุรวุฒิ กล่าวว่า กรมราชทัณฑ์จะมีหน้าที่รวบรวมรายชื่อและรับเรื่องร้องขอการนิรโทษกรรมจากผู้ที่เกี่ยวข้อง ทั้งผู้ต้องขังและญาติของผู้ต้องขังที่มีคุณสมบัติตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

เบื้องต้น ผู้ต้องขังที่อาจเข้าข่ายจะเกี่ยวข้องกับคดีทางการเมืองและคดีการชุมนุมในช่วงระหว่างวันที่ 1 ม.ค. 2548 ถึง 16 ก.ค. 2568 อย่างไรก็ตาม กรมราชทัณฑ์ยังไม่สามารถดำเนินการตามขั้นตอนได้ทันที เนื่องจากต้องรอหลักเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติจากคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุขก่อน

ตามกฎหมาย คณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุขจะต้องจัดประชุมครั้งแรกภายใน 30 วันนับแต่วันที่กฎหมายมีผลใช้บังคับ เพื่อกำหนดกรอบ หลักเกณฑ์ และแนวทางดำเนินงาน ก่อนส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปปฏิบัติ

สำหรับจำนวนผู้ต้องขังทั่วประเทศที่อาจเข้าข่ายได้รับการพิจารณาตามกฎหมายนิรโทษกรรม มีรายงานเบื้องต้นว่าอาจมีจำนวนไม่ถึง 10,000 คน โดยกลุ่มที่มีจำนวนมากอาจเป็นผู้ต้องขังที่มีคดีต่อเนื่องหรือมีคำพิพากษาหลายคดี ซึ่งยังต้องตรวจสอบคุณสมบัติเป็นรายกรณีตามหลักเกณฑ์ที่จะกำหนดขึ้น

ดังนั้น ความคืบหน้าของการดำเนินงานจะขึ้นอยู่กับการกำหนดหลักเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติของคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข เมื่อมีความชัดเจนแล้ว กรมราชทัณฑ์จึงจะสามารถเปิดรับคำร้อง ตรวจสอบคุณสมบัติ และดำเนินการตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดต่อไป

เรื่องจริงเป็นอย่างไร ? 

• กรมราชทัณฑ์ยืนยันว่า การท่องศีล 5 หรือร้องเพลงชาติไม่ใช่หลักเกณฑ์หลักในการเลื่อนชั้นผู้ต้องขังในปัจจุบัน โดยการพิจารณาต้องดูหลายปัจจัย ทั้งความประพฤติ การมีวินัย การเข้าร่วมกิจกรรม และการพัฒนาตนเอง 
• ขณะที่กรณี “เล่าต๋า แสนลี่” ไม่ได้ถูกปล่อยตัวเพราะท่องศีล 5 แต่เป็นผลจากกระบวนการพระราชทานอภัยโทษรวม 6 ครั้ง และการลดโทษตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงหลักเกณฑ์สำหรับผู้ต้องขังสูงอายุ 
• ทั้งนี้ กระทรวงยุติธรรมอยู่ระหว่างทบทวนหลักเกณฑ์การบังคับโทษและการลดวันต้องโทษ โดยมีข้อเสนอให้กำหนดระยะเวลารับโทษขั้นต่ำสำหรับผู้ต้องขังคดีร้ายแรง แต่ยังไม่มีข้อยุติในขณะนี้