ตรวจสอบแล้ว นั่งชักโครกห้องน้ำสาธารณะ เสี่ยงโรคฝีดาษวานร แต่โอกาสติดมีน้อย

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาจาก: Facebook 

ภาพเพจเเฟซบุ๊กแชร์ภาพมีข้อความระบุว่า “ฝีดาษลิง นั่งชักโครก สาธารณะเสี่ยงไหม ไขคำตอบชัดๆ ติดฝีดาษจริงหรือ”

เพจเฟซบุ๊กแชร์ภาพมีข้อความระบุว่า 

“ฝีดาษลิง นั่งชักโครก สาธารณะเสี่ยงไหม ไขคำตอบชัดๆ ติดฝีดาษจริงหรือ” 

นอกจากนี้ยังมีข้อความระบุว่า  

“ด่วน!!เตือนนั่งชักโครกในห้องน้ำสาธารณะให้ระมัดระวังโรคฝีดาษลิงด้วยซึ่งตอนนี้กำลังระบาด เป็นไปได้ไม่ต้องใช้ห้องน้ำส่วนรวมจะดีที่สุดเพราะโรคนี้ก็อันตรายมาก #เป็นไปได้อย่าไปใช้ห้องน้ำสาธารณะเลย”

โดยโพสต์ดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 8 พ.ย. 69 

นั่งชักโครกสาธารณะเสี่ยงติดเชื้อ “ฝีดาษลิง” จริงหรือไม่ ? 

คุณสุชาดา เจียมศิริ ผู้อำนวยการกองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค

คุณสุชาดา เจียมศิริ ผู้อำนวยการกองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค  ให้สัมภาษณ์กับ Thai PBS Verify ว่า ในทางวิทยาศาสตร์ การตรวจสอบการปนเปื้อนของเชื้อบนพื้นผิว มักศึกษาจากห้องน้ำหรือบริเวณพื้นผิวภายในบ้านหรือห้องพักที่มีผู้ป่วยอยู่เป็นระยะเวลาหนึ่ง โดยสามารถตรวจพบเชื้อบนพื้นผิวต่าง ๆ เช่น โถส้วมและก๊อกน้ำได้ 

“กรณีห้องน้ำสาธารณะทั่วไป เราไม่ทราบว่ามีผู้ป่วยโรคฝีดาษวานรมาใช้บริการหรือไม่ การระบุว่าห้องน้ำสาธารณะเป็นแหล่งแพร่เชื้อที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษจึงอาจทำให้เกิดความตื่นตระหนกเกินไป ทั้งนี้ ต้องพิจารณาตามลักษณะของสถานที่และโอกาสที่จะสัมผัสกับผู้ป่วยเป็นกรณีไป”

สำหรับประชาชนทั่วไปที่ใช้ห้องน้ำสาธารณะ ผอ.สุชาดา ระบุว่า “ไม่จำเป็นต้องกังวลมากนัก เพราะผู้ป่วยไม่ได้ใช้ห้องน้ำร่วมกันอยู่ในสถานที่เดียวกันทั้งหมด จึงไม่ถือเป็นเรื่องน่ากังวลในแง่ของการป้องกันและควบคุมโรค แตกต่างจากห้องน้ำภายในบ้านของผู้ป่วยที่ควรทำความสะอาดหลังผู้ป่วยหายแล้ว”

แม้จะมีโอกาสตรวจพบเชื้อบนพื้นผิวได้ แต่การสัมผัสพื้นผิวทั่วไปไม่ได้หมายความว่าจะทำให้ติดเชื้อได้ โดยเฉพาะเมื่อผิวหนังบริเวณที่สัมผัสยังเป็นปกติ โอกาสที่จะได้รับเชื้อจากพื้นผิวในห้องน้ำสาธารณะทั่วไปจึงมีน้อยมาก เพราะต้องเป็นเชื้อที่ยังอยู่ในสภาพสด เช่น หนองจากตุ่มแผลที่ปนเปื้อนอยู่บนฝาชักโครก ซึ่งมีโอกาสพบได้น้อยมากในห้องน้ำสาธารณะทั่วไป

สำหรับผู้ที่มีความกังวลเรื่องความสะอาด สามารถใช้แอลกอฮอล์ทำความสะอาดพื้นผิวเรียบ เช่น บริเวณที่นั่งบนโถส้วมและปุ่มกดชำระล้างได้ เนื่องจากเชื้อค่อนข้างตายง่ายเมื่อสัมผัสแอลกอฮอล์ ส่วนการดูแลสุขอนามัยของมือ แนะนำให้ล้างมือด้วยสบู่ก็เพียงพอแล้ว

ส่วนระยะเวลาที่เชื้อสามารถอยู่บนพื้นผิวภายนอกร่างกายได้นั้น ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม เช่น การสัมผัสแสงแดด อุณหภูมิ ความชื้น และสภาพความแห้งของพื้นผิว โดยระยะเวลาที่เชื้อคงอยู่จะแตกต่างกันไป อย่างไรก็ตาม หากกังวลสามารถใช้แอลกอฮอล์เช็ดทำความสะอาดได้ แต่โดยส่วนตัวไม่คิดว่าห้องน้ำสาธารณะทั่วไปเป็นสิ่งที่ต้องกังวลมากขนาดนั้น

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ

ต่อมา Thai PBS Verify สัมภาษณ์ ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ  กล่าวว่า หากผู้ป่วยโรคฝีดาษลิงใช้ห้องน้ำและมีแผลบริเวณที่สัมผัสกับฝาชักโครก ก็อาจมีเชื้อไวรัสปนเปื้อนอยู่ได้ แต่ผู้ใช้ห้องน้ำคนต่อไปที่มีผิวหนังปกติจะมีโอกาสติดเชื้อน้อยมาก เนื่องจากผิวหนังบริเวณก้นและต้นขาเป็นผิวหนังที่หนา มีหลายชั้น ไม่ใช่เยื่อบุหรือผิวหนังอ่อนที่เชื้อไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย อย่างไรก็ตาม หากมีรอยขีดข่วนหรือบาดแผล ก็มีโอกาสที่เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายได้

“การติดเชื้ออาจเกิดจากการใช้มือสัมผัสฝาชักโครกที่มีเชื้อปนเปื้อน แล้วนำมือไปสัมผัสตา จมูก หรือปาก ซึ่งเป็นบริเวณเยื่อบุที่เชื้อไวรัสสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย ส่วนการอยู่รอดของเชื้อไวรัสบนพื้นผิวภายนอกร่างกาย มีการทดลองพบว่ายังตรวจพบเชื้อได้หลายชั่วโมงด้วยวิธี PCR แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเชื้อที่ตรวจพบหลังผ่านไป 2 ชั่วโมง จะมีความสามารถในการติดเชื้อเท่ากับเชื้อที่เพิ่งออกจากร่างกายผู้ป่วยหรือไม่ เนื่องจากไวรัสได้รับผลกระทบจากอากาศ ความชื้น และสภาพแวดล้อมภายนอก”

ทั้งนี้ การติดเชื้อจากการใช้ฝาชักโครกสาธารณะมีโอกาสเกิดขึ้นน้อยมาก หากผู้ใช้ไม่มีบาดแผลบริเวณผิวหนังที่สัมผัส เนื่องจากผิวหนังบริเวณดังกล่าวไม่ใช่เยื่อบุที่เชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ อมร ลีลารัศมี เป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อและอายุรศาสตร์ของไทย

ขณะเดียวกัน Thai PBS Verify  ติดต่อสอบถามไปยัง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ อมร ลีลารัศมี เป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อและอายุรศาสตร์ของไทย คุณหมอระบุว่า ขณะนี้พบผู้ป่วยโรคฝีดาษลิงเพิ่มขึ้น โดยโรคนี้ไม่ได้ติดต่อเฉพาะทางเพศสัมพันธ์เท่านั้น แต่สามารถติดต่อผ่านการสัมผัสได้ เช่น การสัมผัสแผลบริเวณก้น มือ หรือปาก

“กรณีการใช้ห้องน้ำสาธารณะ หากจำเป็นต้องใช้ ควรตรวจสอบความสะอาดก่อนนั่ง หากมีแอลกอฮอล์สเปรย์ให้ฉีดทำความสะอาดแล้วเช็ดออก หรือใช้กระดาษรองนั่งอีกชั้นหนึ่ง นอกจากนี้ ควรระวังไม่ให้บริเวณก้นหรือมือมีบาดแผล หากมีแผลควรปิดด้วยพลาสเตอร์ยา หลังใช้ห้องน้ำควรล้างทำความสะอาดด้วยน้ำสบู่ รวมถึงพกแอลกอฮอล์เจลไว้ทำความสะอาดมือ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ”

คุณหมออธิบายเพิ่มเติมว่า หากผิวหนังบริเวณก้นไม่มีบาดแผล เชื้อไวรัสจะผ่านผิวหนังชั้นนอกเข้าสู่ร่างกายได้ยาก อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงควรระวังบริเวณช่องคลอดซึ่งเป็นเยื่อบุ ส่วนผู้ชายควรระวังบริเวณท่อปัสสาวะและทวารหนัก โดยเฉพาะกรณีที่มีแผลหรือเยื่อบุเปิด ซึ่งอาจเป็นช่องทางให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้

ทั้งนี้ โรคฝีดาษลิงติดต่อผ่านการสัมผัสเป็นหลัก จึงควรหมั่นสังเกตอาการและรักษาความสะอาดเมื่อต้องใช้ห้องน้ำสาธารณะ

สถานการณ์ โรคฝีดาษวานรในประเทศไทยเป็นอย่างไร ? 

จากข้อมูลของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข พบว่า โรคฝีดาษวานร (Mpox) ยังคงมีการแพร่ระบาดในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูล  วันที่ 31 ต.ค. 69 พบผู้ป่วยสะสมตั้งแต่ต้นปี 470 ราย และเสียชีวิต 3 ราย ตามรายงานของกรมควบคุมโรคเมื่อวันที่ 3 พ.ย. 69

ด้านสถานการณ์สายพันธุ์ที่พบในประเทศไทย ข้อมูลการเฝ้าระวัง วันที่ 9 พ.ย. 69 ระบุว่า สายพันธุ์ Clade IIb ซึ่งเป็นสายพันธุ์หลักที่พบในช่วงการระบาดตั้งแต่ปี 2565 เริ่มมีสัดส่วนลดลง ขณะที่สายพันธุ์ Clade Ib ตรวจพบเพิ่มขึ้นตั้งแต่ช่วงกลางปี 2569 และกลายเป็นสายพันธุ์หลักที่พบในประเทศไทยในปัจจุบัน โดยกรมควบคุมโรคระบุว่า สายพันธุ์ Clade Ib มีอัตราการเสียชีวิตต่ำกว่าร้อยละ 0.5 

อย่างไรก็ตาม ผู้ติดเชื้อยังอาจมีอาการรุนแรงหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือมีโรคประจำตัว

อาการของโรคฝีดาษวานรที่ควรเฝ้าระวัง

ข้อมูลที่กรมควบคุมโรคเผยแพร่เมื่อวันที่ 9 พ.ย. 69 ระบุว่า อาการของโรคฝีดาษวานรสามารถเปลี่ยนแปลงได้ และไม่จำเป็นต้องมีตุ่มขึ้นตามร่างกายให้เห็นอย่างชัดเจนตั้งแต่แรก

อาการที่อาจพบ ได้แก่

• มีไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
• ต่อมน้ำเหลืองโต
• เจ็บคอหรือมีแผลในช่องปาก
• มีผื่น ตุ่มน้ำ หรือตุ่มหนองตามร่างกาย
• มีแผลบริเวณอวัยวะเพศหรือทวารหนัก
• เจ็บบริเวณทวารหนัก หรือมีอาการอักเสบของเยื่อบุ

บางรายอาจมีอาการคล้ายทอนซิลอักเสบหรือฝีบริเวณก้น โดยยังไม่พบตุ่มหรือผื่นชัดเจน

โรคฝีดาษวานรติดต่ออย่างไร?

โรคฝีดาษวานรไม่ได้ติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว แต่สามารถติดต่อได้จาก

1. การสัมผัสผิวหนังหรือรอยโรคของผู้ติดเชื้อโดยตรง
2. การสัมผัสใกล้ชิดกับสารคัดหลั่งหรือสิ่งปนเปื้อนจากผู้ป่วย
3. การใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนร่วมกับผู้ติดเชื้อ
4. การสัมผัสใกล้ชิดเป็นเวลานาน รวมถึงการมีเพศสัมพันธ์กับผู้ติดเชื้อ

กรมควบคุมโรคย้ำว่าโรคนี้ไม่ได้ติดต่อได้ง่ายจากการใช้ชีวิตประจำวันทั่วไป เช่น การเดินผ่านหรืออยู่ใกล้ผู้ติดเชื้อโดยไม่ได้สัมผัสใกล้ชิด