น้ำมันหายไปไหน จากหัวจ่ายถึงนโยบายรัฐ
วิกฤตน้ำมันขาดแคลนที่ถาโถมใส่คนไทย ไม่ใช่แค่เรื่องของสงครามหรือราคาตลาดโลก แต่มีคำถามสำคัญที่ยังไม่มีคำตอบว่า น้ำมันในประเทศหายไปไหน?
น้ำมันขาดแคลน ใครเดือดร้อนบ้าง?
คนที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือ เกษตรกรและประชาชนรายย่อย ที่ต้องออกตระเวนหาน้ำมันตามปั๊มต่าง ๆ บางคนขับรถไปหลายสิบกิโลเมตรเพื่อเติมน้ำมันสักถัง ขณะที่ปั๊มน้ำมันขนาดเล็กทั่วประเทศกว่า 20,000 แห่ง ไม่มีน้ำมันขายมานาน ปั๊มเหล่านี้คือจุดที่เกษตรกรและชาวบ้านพึ่งพามากที่สุด เพราะกระจายอยู่ตามอำเภอและตำบลทั่วประเทศ
น้ำมันหายไปไหน? ไล่เรียงจากหัวจ่ายถึงโรงกลั่น
ไทยพีบีเอสลงพื้นที่ตรวจสอบพบข้อมูลน่าสนใจดังนี้
- ปั๊มน้ำมันรายย่อย ไม่มีโอกาสกักตุนเพราะไม่มีน้ำมันส่งมาให้นานกว่าหนึ่งเดือน สาเหตุหลักคือต้องซื้อน้ำมันผ่านคนกลางที่เรียกว่า "จ็อบเบอร์" ซึ่งตอนนี้ราคาแพงกว่าหน้าปั๊มมาก ทำให้ไม่คุ้มที่จะสั่งซื้อ
- ปั๊มน้ำมันรายใหญ่ แม้จะมีถังเก็บใต้ดินขนาดหลักแสนลิตร แต่ในช่วงวิกฤตมีน้ำมันในระบบเพียงครึ่งหนึ่ง และขายหมดภายในไม่กี่ชั่วโมง
- จ็อบเบอร์ ก็ไม่ได้อยู่ในฐานะที่จะกักตุนน้ำมันได้ เพราะจ็อบเบอร์ขายเพียงกระดาษหรือตัวเลข ไม่มีคลังเก็บน้ำมันของตัวเอง เมื่อลูกค้าสั่งก็จะส่งได้ตามโควตาที่โรงกลั่นหรือคลังน้ำมันอนุมัติให้เท่านั้น
เปิดโครงสร้างราคาน้ำมัน
โครงสร้างราคาน้ำมันไทยอิงกับ ราคาตลาดสิงคโปร์ ทำให้เมื่อราคาโลกพุ่งสูงขึ้นจากสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ราคาหน้าโรงกลั่นก็ขึ้นตามทันที ในช่วงวิกฤต ราคาดีเซลหน้าโรงกลั่นสูงถึง 45 บาทต่อลิตร ขณะที่ราคาขายปลีกอยู่ที่ประมาณ 31 บาท
ส่วนต่างที่ห่างกันถึง 14 บาทนี้ รัฐบาลใช้เงิน กองทุนน้ำมัน เข้าไปอุดหนุน ซึ่งเป็นเงินที่จัดเก็บจากผู้ใช้น้ำมันทุกคนมาตลอด แต่ปัญหาคือกองทุนน้ำมันปัจจุบันติดลบรวมกว่า 28,000 ล้านบาท และยังต้องแบกรับภาระชดเชยต่อเนื่องทุกวัน
ประเด็นที่หลายฝ่ายตั้งคำถามคือ ค่าการกลั่น ที่ในภาวะปกติอยู่ที่ประมาณ 1.50–2 บาทต่อลิตร แต่ในช่วงวิกฤตพุ่งสูงขึ้นไปถึง 6 บาทต่อลิตร ตัวเลขนี้ถูกมองว่าเป็น "ลาภลอย" ของโรงกลั่น
55 ผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ที่ไม่มีใครพูดถึง
หนึ่งในข้อมูลสำคัญที่ไทยพีบีเอสขุดขึ้นมาได้คือ มีผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมธุรกิจพลังงานถึง 55 ราย แต่ละรายมีคลังน้ำมันขนาดใหญ่เป็นของตัวเอง และมีปริมาณการค้ามากกว่า 120 ล้านลิตรต่อปี ในจำนวนนี้รวมถึงเจ้าของโรงกลั่นทั้งหกรายด้วย
ผู้ค้าเหล่านี้ตามกฎหมายต้องส่งรายงานปริมาณน้ำมันที่ซื้อ จำหน่าย และคงเหลือในคลังให้กรมธุรกิจพลังงาน แต่ต้องส่งเพียง เดือนละหนึ่งครั้ง และมีเวลาจัดทำรายงานอีก 15 วัน นั่นหมายความว่าต้องรอนานถึง 45 วัน กว่าจะรู้ว่าแต่ละรายมีน้ำมันเท่าไหร่และส่งไปที่ไหนบ้าง
ในช่วงวิกฤตที่ผ่านมา รัฐบาลไม่ได้ส่งเจ้าหน้าที่เข้าตรวจสอบคลังน้ำมันของผู้ค้าทั้ง 55 รายเลยแม้แต่รายเดียว ทั้ง ๆ ที่การตรวจสอบว่ามีการรับน้ำมันเข้ามาเท่าไหร่ ส่งออกไปเท่าไร และเหลือในคลังเท่าไหร่ สามารถทำได้ทันที และจะให้คำตอบได้ชัดเจนว่ามีการกักตุนน้ำมันหรือไม่
ยิ่งไปกว่านั้น กฎหมายยังเปิดช่องให้ผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่สามารถสำรองน้ำมันได้สูงสุดถึง ร้อยละ 30 ของปริมาณการค้าประจำปี
ส่งออกน้ำมันในยามวิกฤต ?
อีกหนึ่งประเด็นที่ถูกตั้งคำถามอย่างหนักคือ การส่งออกน้ำมันระหว่างที่ประชาชนในประเทศไม่มีน้ำมันใช้ มีรายงานว่าในแต่ละวันยังคงมีน้ำมันส่งออกไปยังประเทศเพื่อนบ้านอย่างต่อเนื่อง โดยอ้างว่ามีสัญญาซื้อขายล่วงหน้าผูกพันอยู่
ผู้ประกอบการบางรายตั้งข้อสังเกตว่า หากใครต้องการซื้อน้ำมันไปขายต่างประเทศ ก็สามารถซื้อในราคาหน้าปั๊ม 31 บาท แล้วนำไปขายในราคาตลาดสิงคโปร์ที่ประมาณ 45 บาท ได้กำไรส่วนต่างถึง 14 บาทต่อลิตร
ทางออกวิกฤตราคาน้ำมัน
ผู้เชี่ยวชาญและภาคประชาชนที่ให้ข้อมูลกับไทยพีบีเอสเสนอแนวทางระยะสั้นและระยะยาวไว้ดังนี้
ระยะสั้น รัฐบาลควรขอความร่วมมือโรงกลั่นลดค่าการกลั่นลงจาก 6 บาท กลับมาที่ประมาณ 2 บาทต่อลิตร และพิจารณาลดภาษีสรรพสามิตชั่วคราวเพื่อลดภาระกองทุนน้ำมัน
ระยะยาว ไทยควรมีคลังน้ำมันสำรองแห่งชาติที่รัฐเป็นเจ้าของ 100% เพื่อให้สามารถระบายน้ำมันออกมารักษาเสถียรภาพราคาได้จริงในยามวิกฤต และต้องมีการตรวจสอบผู้ค้าน้ำมันทั้ง 55 รายพร้อมกันอย่างโปร่งใส
คุณสามารถติดตามชมรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS ทุกวันจันทร์ เวลา 21.30 - 22.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือดูย้อนหลัง ได้ที่ www.thaipbs.or.th/BigStoryThaiPBS
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS
- 55:05
ฤๅษีนิวเจน บ้านเลตองคุ
16 มี.ค. 69 - 54:00
น้ำมะพร้าวปลอมมีอยู่จริง
23 มี.ค. 69 น้ำมันหายไปไหน จากหัวจ่ายถึงนโยบายรัฐ
30 มี.ค. 69- 53:47
เงินคนตาย หายไปไหน
6 เม.ย. 69 - 54:59
รักข้ามโขงชีวิตรักคนไร้สถานะ
20 เม.ย. 69 - 51:39
โรงกลั่นแลกชีวิต
27 เม.ย. 69 - 51:33
Palliative Care ชีวิตที่ออกแบบได้ของผู้ป่วย
4 พ.ค. 69 - 52:38
30 บาทรักษาทุกที่ จริงหรือ ?
11 พ.ค. 69
Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS
- 55:05
ฤๅษีนิวเจน บ้านเลตองคุ
16 มี.ค. 69 - 54:00
น้ำมะพร้าวปลอมมีอยู่จริง
23 มี.ค. 69 น้ำมันหายไปไหน จากหัวจ่ายถึงนโยบายรัฐ
30 มี.ค. 69- 53:47
เงินคนตาย หายไปไหน
6 เม.ย. 69 - 54:59
รักข้ามโขงชีวิตรักคนไร้สถานะ
20 เม.ย. 69 - 51:39
โรงกลั่นแลกชีวิต
27 เม.ย. 69 - 51:33
Palliative Care ชีวิตที่ออกแบบได้ของผู้ป่วย
4 พ.ค. 69 - 52:38
30 บาทรักษาทุกที่ จริงหรือ ?
11 พ.ค. 69
